اکسلار (Axelar) چیست؟
اکسلار (Axelar) یک پروتکل ارتباطی بین زنجیرهای (cross-chain) است که هدف آن حل یکی از بزرگترین چالشهای اکوسیستم بلاکچین یعنی عدم قابلیت همکاری (interoperability) بین شبکههای مختلف است. در دنیایی که صدها بلاکچین مستقل وجود دارد، هر شبکه بهصورت جزیرهای مجزا عمل میکند و انتقال دارایی و اطلاعات بین آنها پیچیده، هزینهبر و اغلب ناامن است. اکسلار با ارائه یک لایه ارتباطی یکپارچه، این مشکل را به شکل اساسی مورد هدف قرار میدهد.
شبکه اکسلار در سال ۲۰۲۰ توسط سرگئی گوربونوف (Sergei Gorbunov) و نیکیتا بنهوراد (Nikita Benhura) تأسیس شد. هر دو بنیانگذار پیشینه قوی در رمزنگاری و علم کامپیوتر دارند. سرگئی گوربونوف استاد دانشگاه واترلو و یکی از نویسندگان پروتکلهای رمزنگاری معتبر است. این پروژه در ابتدا از طریق جمعآوری سرمایه از شرکتهای بزرگ ریسکپذیر از جمله Binance Labs، Coinbase Ventures و Polychain Capital حمایت مالی دریافت کرد.
مشکلی که اکسلار حل میکند
برای درک اهمیت اکسلار، باید ابتدا مشکل اصلی اکوسیستم بلاکچین را بشناسیم. امروزه بلاکچینهایی مانند اتریوم، سولانا، آوالانچ، پولیگان و دهها شبکه دیگر هر کدام قابلیتها، مزیتها و اکوسیستمهای DeFi مخصوص به خود را دارند. اما این شبکهها بهصورت پیشفرض نمیتوانند مستقیم با یکدیگر ارتباط برقرار کنند.
یک کاربر که دارایی در اتریوم دارد و میخواهد از یک پروتکل DeFi روی آوالانچ استفاده کند، باید مراحل پیچیدهای را طی کند: ابتدا به یک صرافی متمرکز برود، دارایی را بفروشد، توکن جدید بخرد و سپس به کیف پول دیگری منتقل کند. این فرآیند علاوه بر هزینهبر بودن، ریسکهای امنیتی نیز به همراه دارد.
اکسلار با ارائه یک پروتکل پیامرسانی امن و غیرمتمرکز، این مشکل را حل میکند. توسعهدهندگان میتوانند با استفاده از API ساده اکسلار، دپهای (dApps) خود را به تمام بلاکچینهای پشتیبانیشده متصل کنند بدون اینکه نیاز به ساخت زیرساخت اختصاصی برای هر زنجیره داشته باشند.
نحوه عملکرد پروتکل اکسلار
اکسلار از یک معماری لایهبندیشده استفاده میکند که شامل سه بخش اصلی است:
۱. لایه شبکه (Network Layer)
اکسلار خود یک بلاکچین مستقل است که بر اساس Cosmos SDK ساخته شده و از مکانیزم اجماع Tendermint استفاده میکند. این بلاکچین توسط یک مجموعه از اعتبارسنجها (validators) اداره میشود که وظیفه تأیید تراکنشهای بین زنجیرهای را دارند.
۲. گیتویهای هوشمند (Smart Gateways)
اکسلار قراردادهای هوشمند (smart contracts) ویژهای را روی هر بلاکچین پشتیبانیشده مستقر میکند. این قراردادها بهعنوان دروازههایی عمل میکنند که پیامها و داراییها را دریافت و ارسال میکنند.
۳. پروتکل GMP (General Message Passing)
مهمترین قابلیت اکسلار، پروتکل General Message Passing است که به توسعهدهندگان اجازه میدهد پیامهای دلخواه شامل داده، فراخوانی توابع و انتقال دارایی را بین هر دو بلاکچین پشتیبانیشده ارسال کنند. این قابلیت بسیار پیشرفتهتر از پلهای ساده انتقال توکن است.
فرآیند یک تراکنش cross-chain در اکسلار به این شکل است: کاربر یک تراکنش روی زنجیره مبدأ ارسال میکند، اعتبارسنجهای اکسلار این رویداد را شناسایی و تأیید میکنند، سپس پیام روی شبکه اکسلار پردازش میشود و نهایتاً تراکنش معادل روی زنجیره مقصد اجرا میگردد.
توکن AXL و کاربردهای آن
توکن AXL توکن بومی شبکه اکسلار است و چندین کارکرد مهم دارد:
- کارمزد تراکنش: تمام کارمزدهای شبکه اکسلار با توکن AXL پرداخت میشود. هر بار که یک پیام cross-chain ارسال میشود، کاربر باید مقداری AXL بهعنوان کارمزد بپردازد.
- استیکینگ و امنیت شبکه: اعتبارسنجها باید مقدار مشخصی AXL را استیک کنند تا بتوانند در شبکه مشارکت داشته باشند. این مکانیزم امنیت اقتصادی شبکه را تضمین میکند.
- حاکمیت (Governance): دارندگان AXL میتوانند در رأیگیریهای مربوط به آپدیتهای پروتکل، تغییر پارامترها و سایر تصمیمات مهم شبکه شرکت کنند.
- پاداش اعتبارسنجها: اعتبارسنجها و دلیگیترها (delegators) بهازای مشارکت در امنیت شبکه، پاداش AXL دریافت میکنند.
عرضه کل توکن AXL محدود است و توزیع اولیه آن شامل تیم، سرمایهگذاران اولیه، اکوسیستم و ذخایر بنیاد بوده است. نرخ تورم سالانه برای پاداش اعتبارسنجها وجود دارد اما با گذشت زمان کاهش مییابد.
مقایسه اکسلار با رقبا
اکسلار در مقابل Cosmos IBC
پروتکل IBC (Inter-Blockchain Communication) که بخشی از اکوسیستم کازماس است، یکی از اصلیترین رقبای اکسلار محسوب میشود. IBC یک استاندارد قدرتمند برای ارتباط بین زنجیرههای مبتنی بر Cosmos است، اما محدودیت مهمی دارد: فقط با زنجیرههایی کار میکند که از Cosmos SDK و Tendermint استفاده میکنند.
اکسلار این محدودیت را ندارد و میتواند با هر EVM-compatible blockchain و بسیاری از شبکههای غیر-EVM نیز ارتباط برقرار کند. در واقع اکسلار بهعنوان یک پل بین اکوسیستم Cosmos و دنیای Ethereum عمل میکند.
اکسلار در مقابل LayerZero
LayerZero یکی دیگر از پروتکلهای پیشرو در فضای cross-chain است. تفاوت اصلی این است که LayerZero از یک مدل اوراکل (Oracle) و رلهکننده (Relayer) استفاده میکند، درحالیکه اکسلار از یک شبکه اعتبارسنجهای بومی بهره میبرد. این تفاوت معماری مزایا و معایب خاص خود را دارد. اکسلار از نظر امنیتی به شبکه اعتبارسنجهای خود وابسته است، درحالیکه LayerZero به اوراکلها متکی است.
اکسلار در مقابل Wormhole
Wormhole یکی از معروفترین پروتکلهای cross-chain است که با یک هک ۳۲۰ میلیون دلاری در سال ۲۰۲۲ مواجه شد. اکسلار از معماری متفاوتی استفاده میکند که ریسک نقاط تکین شکست را کاهش میدهد.
کاربردهای عملی اکسلار
اکسلار در حال حاضر در چندین حوزه کاربردی واقعی دارد:
DeFi بین زنجیرهای
پروتکلهای DeFi مانند Osmosis، Squid Router و dYdX از اکسلار برای فعال کردن تراکنشهای cross-chain استفاده میکنند. کاربران میتوانند نقدینگی خود را در پروتکلهای مختلف روی بلاکچینهای مختلف استفاده کنند.
پل توکن
Satellite.money که توسط اکسلار ارائه شده، یک پل رسمی برای انتقال توکنها بین بیش از ۵۰ بلاکچین است. این پل از AXL و سایر توکنهای تأییدشده پشتیبانی میکند.
دپهای چند زنجیرهای
توسعهدهندگان میتوانند با استفاده از SDK اکسلار، دپهایی بسازند که بهطور بومی روی چندین بلاکچین کار میکنند. یک قرارداد هوشمند روی اتریوم میتواند با قرارداد دیگری روی Moonbeam یا Fantom تعامل داشته باشد.
اکوسیستم و شرکا
اکسلار با تعداد قابلتوجهی از پروژههای بلاکچینی همکاری دارد. در حال حاضر بیش از ۵۰ زنجیره به شبکه اکسلار متصل هستند از جمله اتریوم، پولیگان، آوالانچ، BNB Chain، Moonbeam، Fantom، Celo و بسیاری دیگر. همچنین شرکتهای بزرگی مانند Circle (سازنده USDC) برای توزیع cross-chain استیبلکوین خود از اکسلار استفاده میکنند.
ریسکهای سرمایهگذاری در اکسلار
مانند هر پروژه کریپتو، سرمایهگذاری در AXL با ریسکهایی همراه است که باید جدی گرفته شوند:
- ریسک امنیتی: پروتکلهای cross-chain یکی از اصلیترین اهداف هکرها هستند. اگرچه اکسلار تاکنون هک بزرگی نداشته، این ریسک همواره وجود دارد.
- رقابت شدید: فضای interoperability بسیار رقابتی است و پروژههایی مانند LayerZero، Wormhole، Chainlink CCIP و Cosmos IBC نیز در حال رشد هستند.
- وابستگی به پذیرش: ارزش AXL مستقیماً به میزان استفاده از شبکه اکسلار وابسته است. اگر توسعهدهندگان از راهحلهای دیگر استفاده کنند، تقاضا برای AXL کاهش مییابد.
- ریسک نظارتی: قوانین جدید در حوزه کریپتو میتوانند بر عملکرد پروتکلهای cross-chain تأثیر بگذارند.
- ریسک تمرکز: اگر تعداد اعتبارسنجها کم باشد یا قدرت در دست چند اعتبارسنج متمرکز شود، امنیت شبکه کاهش مییابد.
وضعیت فعلی و چشمانداز آینده
اکسلار در حال حاضر یکی از پیشروهای فضای interoperability است. حجم تراکنشهای cross-chain از طریق شبکه اکسلار بهطور پیوسته در حال رشد است. تیم توسعه بهطور فعال در حال افزودن زنجیرههای جدید و بهبود قابلیتهای GMP است.
یکی از مهمترین تحولات اخیر، ادغام اکسلار با ITS (Interchain Token Service) است که امکان ساخت توکنهای cross-chain بومی را فراهم میکند. این قابلیت به پروژهها اجازه میدهد توکنهایی بسازند که بهصورت ذاتی روی چندین بلاکچین کار میکنند، نه اینکه نسخههای wrapped ایجاد کنند.
برای اطلاعات بیشتر درباره جزئیات فنی میتوانید به وبسایت رسمی اکسلار و وایتپیپر اکسلار مراجعه کنید.
خرید اکسلار در ارزینجا
اگر پس از بررسی تمام جوانب، تصمیم به سرمایهگذاری در این پروژه گرفتید و به دنبال خرید اکسلار هستید، ارزینجا بستری امن و معتبر برای این کار فراهم کرده است. پیش از هر سرمایهگذاری، تحقیقات کافی انجام دهید و تنها سرمایهای را وارد بازار کریپتو کنید که آمادگی از دست دادن آن را دارید.