وضعیت آیریس نت (IRIS) در ارزینجا — بهروزشده در آبان ۱۴۰۵: ارزینجا در ۲۳ مهر ۱۴۰۵ (۱۵ اکتبر ۲۰۲۶) در اطلاعیهٔ رسمی حذف IRIS، DORA و ARTY اعلام کرد که این رمزارزها از ۲۹ مهر ۱۴۰۵ (۲۱ اکتبر ۲۰۲۶) از فهرست معاملاتی حذف میشوند. در حال حاضر خرید و فروش آنی، بازار حرفهای، واریز و برداشت IRIS در ارزینجا همگی بسته است. اگر هنوز IRIS در حساب خود دارید، از مسیر ثبت و پیگیری تیکت با پشتیبانی ارزینجا در تماس باشید.
آیریس نت (IRISnet) با نماد IRIS یک بلاکچین اثبات سهام است که با Cosmos SDK ساخته شده و شبکهٔ اصلی آن «آیریس هاب» (IRIS Hub) نام دارد. هدف این پروژه از ابتدا این بوده که بلاکچینهای مختلف بتوانند علاوه بر جابهجایی توکن، «سرویس» هم با هم رد و بدل کنند؛ یعنی یک اپلیکیشن روی زنجیرهای دیگر بتواند از سرویس یا دادهٔ خارج از زنجیرهای که روی آیریس نت ثبت شده استفاده کند. توکن IRIS برای استیکینگ، پرداخت کارمزد و رأیدادن در حاکمیت شبکه به کار میرود. این صفحه برای اطلاعرسانی تهیه شده است: آیریس نت چیست، چه رویدادهایی تا مهر ۱۴۰۵ داشته و وضعیت IRIS در ارزینجا پس از حذف چگونه است.
آیریس نت (IRISnet) چیست؟
آیریس نت یکی از قدیمیترین شبکههای اکوسیستم کازماس است. این شبکه را تیم چینی Bianjie توسعه داده است. طبق وایتپیپر، Bianjie یک استارتاپ مستقر در شانگهای است که در سال ۲۰۱۶ تأسیس شد. ایدهٔ اصلی وایتپیپر ساخت «زیرساخت سرویس بینزنجیرهای» برای اپلیکیشنهای تجاری است. نویسندگان پروژه دو مسئله را هدف گرفته بودند: اول، اتصال پردازشهای خارج از زنجیره (مثل محاسبات سنگین یا دادههای سازمانی) به دفتر کل توزیعشده، و دوم، امکان استفاده از سرویسها بین بلاکچینهای ناهمگون.
آیریس نت از معماری «چند هاب و چند زون» کازماس پیروی میکند و موتور اجماع آن Tendermint (که امروز CometBFT نام دارد) است. نتیجه این است که بلوکها سریع و قطعی نهایی میشوند و شبکه میتواند از راه پروتکل IBC با زنجیرههای دیگر کازماس مثل اوسموسیس ارتباط بگیرد. برای آشنایی بیشتر با این اکوسیستم، راهنمای کازماس؛ اینترنت بلاکچینها را بخوانید.
وضعیت IRIS در ارزینجا پس از حذف
طبق اطلاعیهٔ ارزینجا، IRIS همراه با DORA و ARTY از ۲۹ مهر ۱۴۰۵ از فهرست معاملاتی حذف شد. دلیل اعلامشده در اطلاعیه، تغییرات اخیر بازار و تمرکز ارزینجا بر ارائهٔ خدمات باکیفیتتر است. اطلاعیه از کاربران خواسته بود پیش از تاریخ اجرا، این رمزارزها را برداشت کنند یا به ریال یا رمزارزهای دیگر تبدیل کنند.
وضعیت IRIS در ارزینجا در آبان ۱۴۰۵:
- معاملهٔ آنی: بسته است.
- بازار حرفهای: بسته است.
- واریز IRIS: بسته است.
- برداشت IRIS: بسته است.
بنابراین IRIS را دیگر نمیتوان در ارزینجا خرید، فروخت یا به حساب ارزینجا منتقل کرد. برای هر پرسش دربارهٔ موجودی باقیمانده، با پشتیبانی تماس بگیرید و پاسخهای عمومی را در سؤالات رایج واریز و برداشت ببینید. هرگز IRIS را از کیف پول بیرونی به نشانی قدیمی واریز در ارزینجا نفرستید.
iService؛ ایدهٔ اصلی آیریس نت
مهمترین تفاوت آیریس نت با بیشتر زنجیرههای کازماس ماژول iService است. این ماژول چارچوبی است که با آن سرویسها روی زنجیره تعریف، ثبت و فراخوانی میشوند. وایتپیپر آیریس نت سه مرحلهٔ اصلی برای آن شرح میدهد:
تعریف سرویس (Service Definition)
هر سرویس با متدهایی تعریف میشود که ورودی، خروجی و خطاهای مشخص دارند. در این تعریف، سازندهٔ سرویس، شناسهٔ زنجیره و نوع پیامرسانی (تکمقصدی یا چندمقصدی) ثبت میشود.
اتصال سرویس (Service Binding)
ارائهدهندگان سرویس پیادهسازی خود را به یک تعریف سرویس متصل میکنند. برای این کار باید حداقل مقداری سپرده بگذارند. قیمت، سطح کیفیت سرویس و دامنهٔ دسترسی (محلی یا سراسری) هم در همین مرحله مشخص میشود.
فراخوانی سرویس (Service Invocation)
مصرفکننده درخواست خود را روی زنجیره ثبت میکند، ارائهدهنده آن را برمیدارد و پردازش میکند و پاسخ را دوباره روی زنجیره برمیگرداند. سیستم برای این چرخه مهلت زمانی تعیین میکند و کارمزد سرویس بهطور پیشفرض با IRIS پرداخت میشود.
در این مدل سه نقش وجود دارد: مصرفکننده که سرویس را درخواست میکند، ارائهدهنده که سرویس را اجرا میکند و کارمزد میگیرد، و پروفایلر که با مجوز بنیاد، عملکرد ارائهدهندگان را بهطور عینی میسنجد. ترکیب این مدل با IBC همان چیزی است که آیریس نت از آن با عنوان «تعاملپذیری سرویس» یاد میکند. یعنی پیامهایی که بین زنجیرهها جابهجا میشوند فقط انتقال توکن نیستند و میتوانند درخواست و پاسخ سرویس هم باشند.
ماژولها و قابلیتهای آیریس هاب
آیریس هاب بهجز iService ماژولهای دیگری هم به ساختار استاندارد Cosmos SDK اضافه کرده است. مهمترین آنها اینهاست:
NFT و داراییهای چندگانه (MT)
آیریس نت ماژول NFT بومی دارد و بعدها پشتیبانی از داراییهای چندگانه (Multi-Token) را هم اضافه کرد. در ارتقای IRIS Hub 1.4 (دسامبر ۲۰۲۲)، مدیریت بینزنجیرهای NFT و MT از طریق حسابهای زنجیرهای میانزنجیرهای (ICA) ممکن شد.
Coinswap و ابزارهای دیفای
در IRIS Hub 1.0 ماژول Coinswap اضافه شد. این ماژول یک بازارساز خودکار (AMM) ساده برای مبادلهٔ توکنها روی زنجیره است. ماژولهای دیگری مثل اوراکل و توکن هم برای ساخت اپلیکیشنهای دیفای در شبکه وجود دارند.
پشتیبانی از EVM
از نسخهٔ IRISHUB 2.0 (سال ۲۰۲۳)، قراردادهای هوشمند سازگار با ماشین مجازی اتریوم روی آیریس هاب اجرا میشوند. به این ترتیب توسعهدهندگان میتوانند قراردادهای سالیدیتی و اپلیکیشنهای غیرمتمرکز را بدون بازنویسی روی این شبکه بیاورند. برای تراکنشهای EVM یک توکن کارمزد جداگانه در نظر گرفته شد که با نرخ ثابت یک به یک از IRIS تبدیل میشود.
ماژول استیکینگ نقدشونده (LSM)
در ارتقای IRISnet 3.0 (سال ۲۰۲۴)، ماژول Liquid Staking Module اضافه شد. با این ماژول، کاربر هم پاداش استیکینگ میگیرد و هم میتواند با نقدینگی سهم استیکشدهٔ خود منعطفتر رفتار کند. همین ارتقا اجازه داد که با رأی حاکمیتی، قراردادهای ERC-20 متصل به توکنهای بومی شبکه مستقر شوند.
توکن IRIS چه کاربردی دارد؟
توکن IRIS ستون اقتصادی آیریس هاب است. طبق وایتپیپر و مستندات پروژه، کاربردهای اصلی آن عبارتاند از:
- استیکینگ و امنیت شبکه: اعتبارسنجها IRIS را استیک میکنند و دارندگان توکن میتوانند IRIS خود را به اعتبارسنجها واگذار کنند و پاداش بگیرند. برای آشنایی با این سازوکار، مقالهٔ کسب درآمد با استیکینگ ارز دیجیتال را ببینید.
- کارمزد شبکه: کارمزد تراکنشها با IRIS پرداخت میشود. این کارمزد هم جلوی اسپم را میگیرد و هم بخشی از پاداش اعتبارسنجهاست.
- کارمزد سرویس: در مدل iService، مصرفکننده بهطور پیشفرض با IRIS به ارائهدهندهٔ سرویس پول میدهد.
- حاکمیت: وزن رأی در پیشنهادهای حاکمیتی، مثل ارتقای نرمافزار شبکه، به میزان IRIS استیکشده بستگی دارد.
توکنومیکس و عرضهٔ آیریس نت
طبق وایتپیپر، عرضهٔ اولیهٔ IRIS ۲ میلیارد توکن بود و اینطور تقسیم شد:
| بخش | سهم از عرضهٔ اولیه |
|---|---|
| فروش خصوصی | ۲۵٪ |
| تیم توسعهٔ Bianjie | ۱۵٪ |
| تیم توسعهٔ Tendermint | ۱۰٪ |
| بنیاد IRIS | ۱۵٪ |
| توسعهٔ اکوسیستم | ۳۰٪ |
| ایردراپ به دارندگان کازماس هاب | ۵٪ |
آیریس نت سقف عرضهٔ ثابت ندارد و پاداش استیکینگ با تورم شبکه پرداخت میشود. به همین دلیل عرضهٔ کل امروز کمی بیشتر از ۲ میلیارد است. طبق یادداشت انتشار نسخهٔ v4.1.0 در گیتهاب، عرضهٔ کل در لحظهٔ گرفتن خروجی وضعیت زنجیره برای راهاندازی دوباره حدود ۲٬۱۵۶٬۷۱۴٬۰۰۰ IRIS بوده است. عرضهٔ در گردش کمتر از این عدد است و سایتهای دادهای مثل CoinMarketCap و CoinGecko اعداد متفاوتی برای آن گزارش میکنند.
تاریخچه و تیم آیریس نت
آیریس نت را تیم Bianjie در شانگهای ساخت و در وایتپیپر، Tendermint (سازندهٔ موتور اجماع کازماس) و Wancloud بهعنوان شرکای راهبردی معرفی شدهاند. سهم ۱۰ درصدی تیم Tendermint و ایردراپ ۵ درصدی به دارندگان کازماس هاب نشان میدهد که پروژه از ابتدا نزدیک به اکوسیستم کازماس طراحی شده بود. طبق CoinMarketCap، آیریس نت از ۱ مارس ۲۰۱۹ (اسفند ۱۳۹۷) در بازار فعال است. شبکهٔ اصلی آن تقریباً همزمان با کازماس هاب راه افتاد و آیریس هاب یکی از نخستین زنجیرههای این اکوسیستم شد.
نقاط عطف آیریس نت از ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۶
مهمترین ارتقاهای آیریس هاب، طبق وبلاگ رسمی و انتشارهای گیتهاب پروژه، اینهاست:
- فوریهٔ ۲۰۲۱ (اسفند ۱۳۹۹) – IRIS Hub 1.0: زنجیره در ارتفاع ۹٬۱۴۶٬۵۵۵ متوقف شد و با شناسهٔ جدید irishub-1 روی Cosmos SDK نسخهٔ ۰٫۴۱ دوباره راه افتاد. قابلیتهای IBC به همراه iService، Coinswap و NFT در همین نسخه فعال شدند.
- دسامبر ۲۰۲۲ – IRIS Hub 1.4: مدیریت بینزنجیرهای NFT و MT با حسابهای ICA.
- ۲۰۲۳ – IRISHUB 2.0: پشتیبانی از EVM و قراردادهای هوشمند سازگار با اتریوم.
- ۲۰۲۴ – IRISnet 3.0: افزوده شدن ماژول LSM و امکان استقرار ERC-20 متصل به توکن بومی با رأی حاکمیتی.
- مارس ۲۰۲۵ – نسخهٔ v4.0.0: ارتقا به Cosmos SDK نسخهٔ ۰٫۵۰ (شاخهٔ دارای LSM). کمی بعد، نسخهٔ v4.0.1 کتابخانهٔ IBC را بهروز کرد.
- ژانویهٔ ۲۰۲۶ – نسخههای v4.0.2 و v4.0.3: بهروزرسانی موتور اجماع CometBFT.
- اکتبر ۲۰۲۶ – نسخهٔ v4.1.0: راهاندازی دوبارهٔ زنجیره با شناسهٔ irishub-2.
راهاندازی دوبارهٔ زنجیره با شناسهٔ irishub-2 (مهر ۱۴۰۵)
تازهترین رویداد فنی آیریس نت انتشار نسخهٔ v4.1.0 در ۱ اکتبر ۲۰۲۶ (۹ مهر ۱۴۰۵) است. این نسخه ارتقای درجا نیست. در عمل، زنجیرهٔ تازهای با شناسهٔ irishub-2 از روی خروجی وضعیت زنجیرهٔ irishub-1 در ارتفاع ۳۷٬۲۴۲٬۲۴۷ راهاندازی میشود. طبق یادداشت رسمی انتشار:
- موجودی حسابها، قراردادهای EVM و دادهٔ آنها، NFTها و MTها، پاداشهای توزیع و ۳۸ اعتبارسنج فعال (با همان کلیدها) به زنجیرهٔ جدید منتقل میشوند.
- وضعیت ماژولهای IBC و TIBC به حالت پیشفرض برمیگردد. یعنی همهٔ اتصالهای بینزنجیرهای باید دوباره برقرار شوند.
- حداقل سپردهٔ پیشنهادهای حاکمیتی فوری (expedited) به ۲۵ هزار IRIS افزایش یافته است.
برای دارندگان IRIS این یعنی موجودیها حفظ میشوند، ولی تا وقتی کانالهای IBC دوباره ساخته نشدهاند، انتقال بینزنجیرهای ممکن است مختل باشد. جزئیات کامل در یادداشت انتشار v4.1.0 در گیتهاب آمده است.
حذف IRIS از بایننس و وضعیت بازار
بایننس در ۲۶ نوامبر ۲۰۲۴ اعلام کرد که IRIS را همراه با چند توکن دیگر از بازار اسپات حذف میکند. معاملهٔ جفت IRIS/USDT در ۱۰ دسامبر ۲۰۲۴ (۲۰ آذر ۱۴۰۳) متوقف شد و برداشت IRIS از بایننس هم پس از ۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۵ دیگر پشتیبانی نشد. بایننس در اطلاعیهٔ رسمی دلیل جداگانهای برای IRIS نیاورد و فقط به معیارهای عمومی بازبینیاش مثل حجم معاملات، نقدینگی، میزان فعالیت تیم و پایداری شبکه اشاره کرد.
از آن زمان، نقدینگی IRIS در بازارهای جهانی محدودتر شده و ارزش بازار آن در ردههای پایین فهرست ارزهای دیجیتال قرار دارد. دادههای لحظهای را میتوانید در صفحهٔ آیریس نت در CoinMarketCap ببینید.
مقایسهٔ آیریس نت با پروژههای مشابه
آیریس نت با زنجیرههای دیگر کازماس زیرساخت مشترک دارد، ولی تمرکزش متفاوت است. کازماس هاب بیشتر روی امنیت مشترک و هماهنگی اکوسیستم کار میکند، اوسموسیس صرافی غیرمتمرکز اصلی این اکوسیستم است و کاوا بر دیفای و سازگاری با EVM تمرکز دارد. نقطهٔ تمایز آیریس نت مدل سرویس بینزنجیرهای (iService) و پیشینهٔ آن در کاربردهای سازمانی و NFT است. اما از نظر نقدینگی و حجم معاملات، امروز از پروژههای بزرگتر این اکوسیستم عقبتر است. روند کلی بازار، بهخصوص قیمت بیت کوین، هم روی ارزهای کوچکی مثل IRIS اثر زیادی دارد.
کیف پول و اکسپلورر آیریس نت
IRIS توکن بومی یک زنجیرهٔ مستقل کازماس است. برای نگهداری آن به کیف پولی نیاز دارید که از آیریس هاب پشتیبانی کند. بعد از راهاندازی دوبارهٔ زنجیره با شناسهٔ irishub-2، پیش از هر انتقال مطمئن شوید که کیف پول یا سرویس مقصد شبکهٔ جدید را پشتیبانی میکند. برای بررسی تراکنشها و اعتبارسنجها هم میتوانید از اکسپلورر Mintscan استفاده کنید. اطلاعات رسمی پروژه در سایت رسمی آیریس نت و وایتپیپر پروژه در گیتهاب در دسترس است. برای آشنایی با تفاوت کیف پول شخصی و صرافی، سؤالات رایج کیف پول و مقالهٔ تفاوت اثبات سهام و اثبات کار را ببینید.
نکتههای مهم برای دارندگان IRIS
- حذف از ارزینجا: از ۲۹ مهر ۱۴۰۵ معامله، واریز و برداشت IRIS در ارزینجا بسته است. برای موجودی باقیمانده فقط از مسیر رسمی پشتیبانی پیگیری کنید.
- نقدینگی پایین: حذف از بایننس و ارزینجا یعنی بازارهای کمتری برای IRIS باقی مانده و قیمت ممکن است با سفارشهای کوچک هم جابهجا شود.
- تغییرات فنی: راهاندازی دوبارهٔ زنجیره و بازنشانی اتصالهای IBC ممکن است تا مدتی انتقالها را تحت تأثیر بگذارد.
- تورم عرضه: سقف عرضه وجود ندارد و پاداش استیکینگ عرضه را بهمرور زیاد میکند.
- امنیت: اطلاعیههای حذف معمولاً بهانهٔ پیامهای فیشینگ میشوند. عبارت بازیابی کیف پول را در هیچ سایتی وارد نکنید؛ نکتههای بیشتر در سؤالات امنیتی ارزینجا آمده است.
این متن توصیهٔ سرمایهگذاری نیست و فقط برای اطلاعرسانی دربارهٔ پروژه و وضعیت آن در ارزینجا نوشته شده است.
جمعبندی
آیریس نت (IRIS) یکی از نخستین زنجیرههای اکوسیستم کازماس است. این شبکه با ایدهٔ سرویس بینزنجیرهای (iService) شروع شد و در طول سالها IBC، NFT، EVM و استیکینگ نقدشونده را هم به آیریس هاب اضافه کرد. حذف از بایننس در دسامبر ۲۰۲۴ نقدینگی این ارز را کم کرد و راهاندازی دوبارهٔ زنجیره با شناسهٔ irishub-2 در مهر ۱۴۰۵ تازهترین تحول فنی پروژه است. ارزینجا هم IRIS را از ۲۹ مهر ۱۴۰۵ از فهرست معاملاتی خود حذف کرده و معامله، واریز و برداشت آن بسته است. برای پرسشهای بیشتر، سؤالات متداول ارزها و پشتیبانی ارزینجا در دسترساند.