ستوس پروتکل (Cetus Protocol) با نماد CETUS یکی از بزرگ‌ترین صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX) و تأمینکنندگان نقدینگی در شبکهٔ سویی (SUI) است. ستوس از مدل «بازارساز خودکار با نقدینگی متمرکز» یا CLMM استفاده میکند. در این مدل، تأمین‌کنندهٔ نقدینگی سرمایه‌اش را فقط در بازهٔ قیمتی دلخواه خودش قرار می‌دهد. توکن CETUS توکن کاربردی این اکوسیستم است و با تبدیل آن به xCETUS می‌شود از درآمد کارمزد پروتکل سهم گرفت. در این صفحه با کارکرد ستوس، توکنومیک CETUS، حادثهٔ امنیتی سال ۲۰۲۵ و روش خرید ستوس پروتکل در ارزینجا آشنا می‌شوید.
یادداشت وضعیت (آبان ۱۴۰۵): خرید و فروش آنی ستوس پروتکل در ارزینجا فعال است، اما واریز و برداشت شبکهای CETUS فعلاً بسته است. پس CETUS خریداریشده را فعلاً نمی‌توانید به کیف پول بیرونی منتقل کنید. پیش از معامله وضعیت را در صفحهٔ بازار ارزینجا چک کنید.
ستوس پروتکل چیست؟
ستوس یک پروتکل نقدینگی و صرافی غیرمتمرکز است که اصلی‌ترین بستر فعالیتش بلاکچین سویی است. نسخهای از آن روی اپتوس (APT) هم توسعه یافته بود. هر دو شبکه از زبان برنامه‌نویسی Move استفاده می‌کنند. هستهٔ ستوس یک موتور CLMM است. این موتور برای کاربران عادی امکان سواپ توکن را فراهم میکند. برای پروژه‌ها و توسعه‌دهندگان هم نقش زیرساخت نقدینگی را دارد. بسیاری از کیف پول‌ها، تجمیع‌کننده‌ها و اپلیکیشن‌های دیفای در اکوسیستم سویی از طریق SDK ستوس به استخرهای آن وصل می‌شوند. به همین دلیل ستوس را «نقدینگی به‌عنوان سرویس» هم توصیف کرده‌اند.
ایدهٔ نقدینگی متمرکز را اولین بار نسخهٔ سوم یونی سواپ روی اتریوم مطرح کرد. ستوس آن را برای شبکه‌های مبتنی بر Move بازطراحی کرده و قابلیت‌هایی مانند سفارش محدوده‌ای، فارمینگ و لانچپد را هم به آن افزوده است.
نقدینگی متمرکز چه فرقی با AMM سنتی دارد؟
در AMMهای قدیمی، نقدینگی روی کل بازهٔ قیمتی از صفر تا بی‌نهایت پخش می‌شود. در نتیجه بخش بزرگی از سرمایه هیچ‌وقت در معامله استفاده نمی‌شود. در CLMM، تأمین‌کننده مثلاً می‌گوید «فقط بین قیمت X و Y نقدینگی می‌دهم». تا وقتی قیمت در این بازه باشد، سرمایهٔ او کارایی بسیار بیشتری دارد و سهم بیشتری از کارمزد میگیرد. در عوض، اگر قیمت از بازه خارج شود، پوزیشن غیرفعال می‌شود و ریسک زیان ناپایدار (Impermanent Loss) هم پررنگ‌تر است. پس این مدل به مدیریت فعال نیاز دارد.
| ویژگی | AMM سنتی | CLMM (مدل ستوس) |
|---|---|---|
| بازهٔ قیمتی نقدینگی | کل بازه، از صفر تا بی‌نهایت | بازهٔ دلخواه تأمین‌کننده |
| کارایی سرمایه | پایین | بالا، تا وقتی قیمت داخل بازه است |
| نیاز به مدیریت | کم | زیاد، چون باید بازه را تنظیم کرد |
| شکل پوزیشن | توکن LP قابل تعویض | NFT با مشخصات اختصاصی |
| ریسک خروج قیمت از بازه | ندارد | دارد، و پوزیشن بیرون از بازه کارمزد نمی‌گیرد |
پوزیشن NFT و سفارش محدوده‌ای
هر پوزیشن نقدینگی در ستوس به شکل یک NFT ثبت می‌شود. این NFT بازهٔ قیمت، مقدار دارایی و کارمزدهای انباشته را نگه می‌دارد. با آن می‌شود کارمزد و پاداش فارمینگ را برداشت کرد. چون هر پوزیشن بازهٔ دلخواه دارد، تأمین‌کننده می‌تواند با یک بازهٔ باریک چیزی شبیه سفارش محدود (Limit Order) بسازد. یعنی وقتی قیمت از آن بازه عبور کند، دارایی‌اش به توکن دیگر تبدیل می‌شود.
امکانات و محصولات ستوس
- سواپ: تبادل توکن‌های شبکهٔ سویی با مسیریابی بین استخرها و نمایش نرخ و لغزش قیمت پیش از تأیید تراکنش.
- استخرهای CLMM: تأمین نقدینگی در بازهٔ دلخواه با سطوح مختلف کارمزد.
- استخرهای DLMM: مدل نقدینگی مبتنی بر «بین»های قیمتی گسسته که در مستندات ستوس کنار CLMM معرفی شده است.
- فارمینگ: پاداش اضافه به CETUS یا توکن پروژه‌های همکار برای استخرهای منتخب.
- لانچپد: عرضهٔ اولیهٔ توکن پروژه‌های تازه. سهمیهٔ شرکت در آن به موجودی xCETUS بستگی دارد.
- SDK و API: ابزار اتصال کیف پول‌ها و تجمیع‌کننده‌ها به نقدینگی ستوس.
توکن CETUS و توکنومیک آن
طبق مستندات رسمی، عرضهٔ کل و حداکثری CETUS برابر ۱ میلیارد توکن روی شبکهٔ سویی است. به گزارش CoinGecko، در زمان نگارش این متن حدود ۹۶۵ میلیون توکن در گردش است. یعنی تقریباً همهٔ عرضه آزاد شده است. تقسیم اولیهٔ عرضه طبق مستندات این‌طور است:
| بخش | سهم | توضیح |
|---|---|---|
| جامعه و تأمینکنندگان نقدینگی | ۵۰٪ | استخراج نقدینگی، فارمینگ، مشوق‌ها و بازاریابی |
| تیم و مشاوران | ۲۰٪ | ۱۲ ماه قفل، سپس ۲۴ ماه آزادسازی ماهانه |
| سرمایهگذاران | ۱۵٪ | ۶ ماه قفل، سپس ۱۲ ماه آزادسازی ماهانه |
| خزانهٔ نقدینگی | ۱۵٪ | نقدینگی اولیه و حفظ نقدینگی در صرافی‌ها |
مستندات ستوس CETUS را یک «توکن کاربردی» معرفی میکند که برای پرداخت و تسویه میان مشارکت‌کنندگان اکوسیستم و به‌عنوان پاداش استخراج نقدینگی استفاده می‌شود.
xCETUS چیست؟
xCETUS نسخهٔ قفلشده و حاکمیتی CETUS است. تبدیل CETUS به xCETUS فوری و یکبهیک انجام می‌شود. تبدیل برعکس اما به دورهٔ آزادسازی ۱۵ تا ۱۸۰ روزه نیاز دارد. با دورهٔ ۱۵ روزه فقط نصف مقدار CETUS برمی‌گردد و با دورهٔ ۱۸۰ روزه همهٔ آن. باقی‌مانده به خزانهٔ اکوسیستم می‌رود. دارندگان xCETUS از درآمد خالص پروتکل سهم میگیرند: طبق مستندات ۵۰٪ سود خالص CLMM و ۲۵٪ سود DLMM. علاوه بر این، xCETUS سهمیهٔ لانچپد را تعیین میکند. حق رأی دربارهٔ پارامترهای پروتکل هم پس از رسیدن عرضهٔ در گردش به ۹۰٪ فعال می‌شود.
معنای این سازوکار برای دارندهٔ CETUS این است: کسی که می‌خواهد از درآمد پروتکل سهم ببرد، باید CETUS را برای مدتی قفل کند. هر کس هم زودتر خارج شود، بخشی از توکن‌هایش را از دست می‌دهد. این طراحی فشار فروش کوتاه‌مدت را کم میکند و دارندگان بلندمدت را پاداش می‌دهد. البته ارزش این پاداش مستقیماً به حجم معاملات و کارمزد واقعی ستوس بستگی دارد.
حادثهٔ امنیتی خرداد ۱۴۰۴ و بازگشایی ستوس
در ۲۲ مه ۲۰۲۵ (اول خرداد ۱۴۰۴) مهاجمی از یک نقص سرریز عددی (Integer Overflow) در کتابخانهٔ ریاضی قراردادهای ستوس سوءاستفاده کرد و حدود ۲۲۳ میلیون دلار از استخرها خارج کرد. این حادثه بزرگ‌ترین هک دیفای در آن ماه بود. بنیاد سویی اعلام کرد ایراد در منطق ریاضی ستوس بوده، نه در زبان Move.
کمی پس از حمله، اعتبارسنجهای شبکهٔ سویی حدود ۱۶۲ میلیون دلار از دارایی‌های مهاجم را مسدود کردند. پس از رأی‌گیری حاکمیتی درون‌زنجیره‌ای در ۲۹ مه، این مبلغ به کیف پول چندامضایی منتقل شد و به پروتکل برگشت. ستوس کسری استخرها را با این وجوه، کل ذخیرهٔ نقدی خودش (حدود ۷ میلیون دلار) و وام ۳۰ میلیون دلاری USDC از بنیاد سویی پر کرد. پروتکل در ۸ ژوئن ۲۰۲۵ دوباره راهاندازی شد. استخرهای آسیب‌دیده به ۸۵ تا ۹۹ درصد نقدینگی اولیه برگشتند. باقی‌ماندهٔ خسارت هم قرار شد طی ۱۲ ماه با توکن CETUS به‌صورت خطی پرداخت شود.
چه درسی برای سرمایه‌گذار دارد؟
ستوس پیش از بازگشایی دوباره ممیزی شد و پایش لحظه‌ای، سقف جریان دارایی و برنامهٔ باگ‌بانتی را اضافه کرد. با این حال این حادثه نشان می‌دهد ریسک قرارداد هوشمند در دیفای واقعی است، حتی برای پروتکل‌های بزرگ. همچنین ماجرای مسدودسازی وجوه بحث تمرکز اعتبارسنجهای سویی را داغ کرد. هنگام بررسی CETUS این پیشینه را در نظر داشته باشید.
تأمین نقدینگی در ستوس چطور کار میکند؟
کاربری که می‌خواهد در ستوس نقدینگی تأمین کند، اول کیف پول سویی خود را به اپلیکیشن وصل میکند. بعد یک جفت توکن، مثلاً SUI و یک استیبل‌کوین، و سطح کارمزد استخر را انتخاب میکند. سپس کف و سقف بازهٔ قیمتی را مشخص میکند و دو توکن را به نسبتی که قیمت فعلی تعیین میکند واریز میکند. در ازای آن یک NFT پوزیشن میگیرد. هر بار که معامله‌ای در بازهٔ او انجام شود، سهمی از کارمزد به پوزیشنش اضافه می‌شود. اگر استخر در فارمینگ باشد، پاداش اضافه هم میگیرد.
انتخاب بازه مهم‌ترین تصمیم است. بازهٔ باریک کارمزد بیشتری تولید میکند، اما با کوچک‌ترین نوسان ممکن است از دست برود. بازهٔ پهن امن‌تر است، ولی کارایی کمتری دارد. برای جفت‌های استیبل‌کوین که قیمتشان نزدیک هم می‌ماند، بازهٔ باریک منطقی‌تر است. برای جفت‌های پرنوسان، بازهٔ پهن‌تر و بازبینی منظم پوزیشن توصیه می‌شود. این توضیحات آموزشی است و توصیهٔ سرمایه‌گذاری نیست.
جایگاه ستوس در اکوسیستم سویی
ستوس از نخستین زیرساخت‌های دیفای سویی بود و نقدینگی بسیاری از توکن‌های این شبکه از استخرهای آن تأمین می‌شود. در همین اکوسیستم پروژه‌هایی مانند دیپ بوک پروتکل (DEEP)، که دفتر سفارش درون‌زنجیره‌ای سویی است، و ناوی پروتکل (NAVX) برای وام‌دهی فعال‌اند. به همین دلیل وضعیت CETUS معمولاً به رشد کلی شبکهٔ سویی و حجم معاملات آن وابسته است.
ستوس در گذشته برای انتقال دارایی از شبکه‌های دیگر مثل اتریوم و سولانا رابط پلی مبتنی بر پروتکل ورم هول ارائه می‌کرد.
مزایا و ریسک‌های ستوس پروتکل
مزایا
- کارایی بالای سرمایه به لطف نقدینگی متمرکز
- جایگاه زیرساختی در شبکهٔ سویی و اتصال گسترده از طریق SDK
- سهم دارندگان xCETUS از درآمد واقعی پروتکل
- عرضهٔ ثابت یک میلیارد توکن که تقریباً تمامش آزاد شده
ریسک‌ها
- ریسک قرارداد هوشمند، که هک سال ۲۰۲۵ نمونهٔ آن است
- وابستگی شدید به موفقیت شبکهٔ سویی
- رقابت با دیگر صرافی‌های غیرمتمرکز سویی و تجمیع‌کننده‌ها
- زیان ناپایدار و نیاز به مدیریت فعال برای تأمینکنندگان نقدینگی
- نوسان شدید قیمت، مثل بیشتر توکن‌های دیفای
عوامل مؤثر بر قیمت CETUS
قیمت CETUS بیش از همه به حجم معاملات و ارزش قفلشده (TVL) در ستوس بستگی دارد، چون درآمد کارمزد و جذابیت xCETUS از همین‌جا می‌آید. عوامل دیگر عبارت‌اند از روند قیمت سویی، اخبار امنیتی، رویدادهای لانچپد و حال‌وهوای کلی بازار که معمولاً با بیت کوین سنجیده می‌شود. قیمت لحظه‌ای را در خود همین صفحه یا بازار ارزینجا ببینید.
نحوهٔ خرید ستوس پروتکل در ارزینجا
CETUS را می‌توانید از بخش خرید آنی ارزینجا با تومان بخرید یا بفروشید:
- طبق راهنمای ثبتنام حساب بسازید و احراز هویت را کامل کنید.
- از مسیر واریز تومان کیف پول را شارژ کنید.
- در بخش خرید آنی، CETUS را انتخاب کنید و مبلغ را وارد کنید. جزئیات این بخش در راهنمای سفارش آنی آمده است.
- سفارش را تأیید کنید. CETUS در کیف پول ارزینجای شما می‌نشیند.
کارمزدها را در صفحهٔ کارمزدهای ارزینجا ببینید. همان‌طور که در یادداشت وضعیت آمد، واریز و برداشت CETUS فعلاً بسته است.
نگهداری CETUS
CETUS یک توکن شبکهٔ سویی است. برای نگهداری بیرونی به کیف پولی نیاز دارید که از سویی پشتیبانی کند. قرارداد رسمی توکن را از اکسپلورر Suiscan بررسی کنید تا با توکن جعلی اشتباه نشود. تا وقتی برداشت در ارزینجا فعال نشده، CETUS خریداریشده در کیف پول ارزینجا نگهداری می‌شود. برای امنیت حساب، ورود دومرحله‌ای را فعال کنید.
منابع رسمی ستوس
- سایت رسمی: cetus.zone
- مستندات و توکنومیک: Cetus Docs
- داده‌های بازار: CoinGecko
جمع‌بندی
ستوس پروتکل یکی از ستون‌های دیفای در شبکهٔ سویی است. مدل نقدینگی متمرکز آن کارایی سرمایه را بالا می‌برد و توکن CETUS از طریق xCETUS به درآمد پروتکل گره خورده است. هک ۲۲۳ میلیون دلاری سال ۲۰۲۵ و بازگشایی پس از آن، هم توان بازیابی این پروژه را نشان داد و هم ریسک‌های دیفای را. اگر به اکوسیستم سویی علاقه دارید، می‌توانید CETUS را با تومان از خرید آنی ارزینجا تهیه کنید. فقط پیش از تصمیم، ریسک‌ها و وضعیت فعلی واریز و برداشت را در نظر بگیرید.