داست پروتکل (Dust Protocol) با نماد DUST توکن کاربردی و حاکمیتی اکوسیستم NFT «دیگادز» (DeGods) و «یوتز» (y00ts) است. این توکن اول روی شبکهٔ سولانا ساخته شد و بعدها به شبکه‌های اتریوم و پالیگان هم رسید. در این صفحه می‌خوانید داست پروتکل چیست، چطور توزیع شد، چه کاربردی دارد، عرضهاش چقدر است و وضعیت آن در ارزینجا چیست.
یادداشت وضعیت (آبان ۱۴۰۵): فعلاً خرید آنی، معامله در بازار حرفه‌ای، واریز و برداشت توکن DUST در ارزینجا فعال نیست. پیش از هر تصمیمی وضعیت به‌روز را در صفحهٔ ارز ببینید.
داست پروتکل چیست؟
داست پروتکل در CoinMarketCap این‌طور معرفی شده است: «یک پروتکل غیرمتمرکز و توکن چندزنجیره‌ای کاربردی و حاکمیتی». تمرکز آن روی حاکمیت جامعه‌محور از راه «داست DAO» و هم‌کنش‌پذیری دارایی‌ها در بازی‌ها و کلکسیون‌های دیجیتال است. طبق همین منبع، قراردادهای اولیهٔ پروژه بر پایهٔ پروتکل Metaplex و قراردادهای سولانا ساخته شده‌اند.
DUST با اکوسیستم دیگادز گره خورده است. دیگادز یکی از شناخته‌شده‌ترین کلکسیون‌های NFT سولانا بود. توکن DUST ابزار اصلی اقتصاد این کلکسیون شد: دارندگان دیگادز با استیک کردن NFT خود DUST میگرفتند و همین DUST را برای ارتقای NFT، خرید از فروشگاه پروژه و ضرب کلکسیون یوتز خرج می‌کردند.
سایت رسمی پروژه dustprotocol.com است. نشانی قرارداد DUST روی سولانا DUSTawucrTsGU8hcqRdHDCbuYhCPADMLM2VcCb8VnFnQ است. نسخهٔ اتریوم را هم می‌توانید در اترسکن ببینید.
مشخصات کلیدی داست پروتکل
| ویژگی | مقدار |
|---|---|
| نام | داست پروتکل (Dust Protocol) |
| نماد | DUST |
| شبکهٔ اصلی | سولانا (توکن SPL) |
| شبکه‌های دیگر | اتریوم و پالیگان |
| سقف عرضه | ۳۳٫۳ میلیون DUST |
| روش توزیع | عرضهٔ منصفانه به دارندگان دیگادزِ استیکشده، بدون پریماین |
| پایان انتشار | ۲۲ فوریهٔ ۲۰۲۳ (طبق CoinMarketCap) |
| بیشترین قیمت تاریخی | حدود ۶٫۲۰ دلار، ۱۱ آوریل ۲۰۲۲ |
| سایت رسمی | dustprotocol.com |
اعداد این جدول از CoinGecko و CoinMarketCap گرفته شده‌اند. آمار بازار مثل قیمت و عرضهٔ در گردش مدام تغییر می‌کند، پس عدد لحظه‌ای را از همین منابع بگیرید.
تاریخچهٔ داست پروتکل و دیگادز
کلکسیون‌های دیگادز و یوتز در اکتبر ۲۰۲۱ (مهر ۱۴۰۰) روی سولانا ساخته شدند. سازندهٔ آن‌ها روهون ورا (Rohun Vora) است که در جامعهٔ کریپتو با نام «فرانک» (Frank) شناخته می‌شود. توکن DUST در سال ۲۰۲۲ عرضه شد تا به این پروژه‌ها کاربرد اقتصادی بدهد.
هاوینگ‌ها و پایان انتشار
انتشار DUST با چند «هاوینگ» کم شد. طبق مقالهٔ آموزشی Gate، این هاوینگ‌ها در ۴ ژوئن، ۶ اوت و ۱۰ اکتبر ۲۰۲۲ انجام شدند. CoinMarketCap می‌گوید انتشار DUST در ۲۲ فوریهٔ ۲۰۲۳ (بهمن ۱۴۰۱) تمام شد. از آن زمان دیگر DUST تازه‌ای از راه استیکینگ ساخته نمی‌شود.
مهاجرت به اتریوم و پالیگان
در دسامبر ۲۰۲۲ تیم اعلام کرد که دیگادز به اتریوم و یوتز به پالیگان مهاجرت می‌کنند. پالیگان برای این انتقال ۳ میلیون دلار کمک‌هزینه داد. مهاجرت یوتز در ۲۸ مارس ۲۰۲۳ آغاز شد و دیگادز در آوریل ۲۰۲۳ به اتریوم رفت. در ۹ اوت ۲۰۲۳ تیم DeLabs اعلام کرد یوتز هم از پالیگان به اتریوم می‌رود تا دو جامعه یکی شوند، و کل کمک‌هزینهٔ ۳ میلیون دلاری پالیگان را پس داد. با این مهاجرت‌ها DUST هم به توکنی چندزنجیره‌ای تبدیل شد.
مهاجرت یوتز به پالیگان سریع پیش رفت. طبق گزارش‌های خبری، پالیگان تا ۳۰ مارس ۲۰۲۳ اعلام کرد ۱۱٬۶۳۳ عدد از ۱۵٬۰۰۰ NFT یوتز منتقل شده‌اند. فرانک در همان دوره گفت «فصل سوم» پروژه کاملاً دربارهٔ دیگادز خواهد بود. این جابه‌جایی‌ها نشان میدهد سرنوشت DUST چقدر به تصمیم‌های تیم دیگادز بسته است.
همکاری‌ها
Gate می‌نویسد پروژه تا پایان ۲۰۲۳ با Kraken NFT، یوتز، Decent و ZTX همکاری کرد تا انتقال دارایی از شبکه‌های مختلف ممکن شود. همین منبع از همکاری با Magna برای خودکارسازی توزیع توکن‌های دارای زمان‌بندی آزادسازی هم نام برده است.
داست پروتکل چطور کار می‌کند؟
سازوکار DUST با سوزاندن و استیک کردن NFT گره خورده بود. طبق CoinGecko، عرضهٔ DUST از صفر شروع شد و فقط با سوزاندن NFT یا استیک کردن NFT دیگادز ساخته میشد. پس هیچ توکنی از پیش استخراج (پریماین) نشد.
استیکینگ دیگادز
در دوران انتشار، دارندگان دیگادز با استیک کردن NFT خود روزانه مقداری DUST میگرفتند. Gate این مقدار را ۵ تا ۱۰ DUST در روز ذکر کرده است. این مدل برای دوره‌ای بود که انتشار هنوز ادامه داشت و امروز دیگر فعال نیست.
ارتقا به DeadGod
یکی از کاربردهای شناخته‌شدهٔ DUST «ارتقای» یک دیگاد به «DeadGod» بود. این کار با خرج کردن DUST انجام میشد و نسخهٔ ارتقایافته پاداش بیشتری از استیکینگ می‌گرفت. CoinGecko هم به این کاربرد اشاره کرده است.
کاربردهای توکن DUST
منابع مختلف این کاربردها را برای DUST برشمرده‌اند:
- ارتقای NFT: تبدیل دیگاد به DeadGod.
- ضرب کلکسیون یوتز: طبق CoinGecko، از DUST برای ضرب (mint) کلکسیون یوتز هم استفاده شد.
- فروشگاه پروژه: خرید کالا از فروشگاه دیگادز.
- حاکمیت: مشارکت در رأیگیری و ساخت پیشنهاد در داست DAO.
- پرداخت در بازارهای NFT: Gate از DUST به‌عنوان یکی از گزینه‌های پرداخت در مجیک ایدن نام برده است.
بیشتر این کاربردها به اکوسیستم دیگادز و یوتز وابسته‌اند. یعنی ارزش کاربردی DUST تا حد زیادی به فعالیت همین جامعه بستگی دارد.
داست DAO و حاکمیت جامعه
یکی از ستون‌های داست پروتکل «داست DAO» است؛ سازمانی غیرمتمرکز که دارندگان DUST در آن رأی می‌دهند و پیشنهاد می‌سازند. CoinMarketCap حاکمیت جامعه‌محور را یکی از تمرکزهای اصلی پروژه می‌داند. طبق مقالهٔ Gate، پروتکل به‌عنوان آزمایشی از سوی بنیاد DeDAO ساخته شده و بخشی از کاربرد DUST تأمین خزانهٔ داست DAO است.
در مدل DAO، قدرت رأی معمولاً به مقدار توکنی که هر نفر دارد بستگی دارد. این یعنی دارندگان بزرگ اثر بیشتری روی تصمیم‌ها دارند. اگر می‌خواهید در حاکمیت شرکت کنید، قوانین رأیگیری را از کانال‌های رسمی پروژه بخوانید.
خزانهٔ اکوسیستم
Gate می‌گوید خزانهٔ اکوسیستم دیگادز در گذشته از مالیات فروش روی NFTهایی تأمین میشد که زیر بالاترین قیمت فروش لیست می‌شدند. این سازوکار به دوران فعالیت دیگادز روی سولانا مربوط است و ممکن است امروز همان‌طور نباشد.
توکنومیکس و عرضهٔ DUST
سقف عرضهٔ DUST طبق CoinGecko و CoinMarketCap برابر ۳۳٫۳ میلیون توکن است. به گفتهٔ CoinMarketCap، DUST با «عرضهٔ منصفانه» (fair launch) فقط بین دارندگان دیگادزِ استیکشده توزیع شد و نه پریماین داشت و نه سهم کنارگذاشته برای تیم.
عرضهٔ در گردش
آمارِ منابع دربارهٔ عرضهٔ در گردش یکی نیست. CoinMarketCap در آبان ۱۴۰۵ عرضهٔ در گردش را حدود ۱۹٫۱ میلیون و عرضهٔ کل را حدود ۳۳٫۳ میلیون DUST نشان میدهد. Coinbase عدد حدود ۱۵ میلیون را آورده است. این اختلاف معمولاً از روش شمارش توکن‌های قفل‌شده یا خزانه می‌آید. برای تصمیم‌گیری، عدد به‌روز را از چند منبع بگیرید.
شبکه‌ها و قراردادهای DUST
DUST در اصل یک توکن SPL روی سولانا است. بعد از مهاجرت دیگادز و یوتز، نسخههایی از آن روی اتریوم و پالیگان هم ساخته شد. CoinGecko قرارداد سولانا و پالیگان را فهرست کرده و CoinMarketCap قرارداد اتریوم را با نشانی 0xb5b1b659da79a2507c27aad509f15b4874edc0cc نشان میدهد.
انتقال توکن بین زنجیره‌ها معمولاً با پل‌های بین‌زنجیره‌ای انجام می‌شود؛ پروژه‌هایی مثل ورم هول نمونهٔ شناخته‌شدهٔ این زیرساخت‌اند. پیش از هر انتقال، نشانی قرارداد را از سایت رسمی یا اکسپلورر بسنجید تا توکن جعلی نگیرید.
کیف پول‌های سازگار
CoinMarketCap کیف پولهایی مثل Phantom، Solflare، Backpack و Trust Wallet را برای DUST فهرست کرده است. انتخاب کیف پول به شبکهای بستگی دارد که DUST شما روی آن است.
تفاوت داست پروتکل با توکن‌های هم‌نام
نماد DUST مال چند پروژهٔ مختلف است و این موضوع ممکن است باعث اشتباه شود:
- DeDust: یک صرافی غیرمتمرکز روی شبکهٔ TON که توکنش هم DUST نام دارد. CoinGecko صفحهٔ جدایی برای آن دارد.
- Distant Universe Stardust Token: توکنی قدیمی روی اتریوم و پالیگان که به NFTهای دیگری مربوط بود.
توکنی که در این صفحه معرفی شده فقط داست پروتکل اکوسیستم دیگادز است. همیشه نشانی قرارداد را بسنجید.
قیمت و وضعیت بازار داست پروتکل
DUST در اوج بازار NFT سولانا رشد زیادی کرد. طبق CoinMarketCap، بیشترین قیمت آن حدود ۶٫۲۰ دلار در ۱۱ آوریل ۲۰۲۲ بود. با افت بازار NFT، قیمت به‌شدت پایین آمد. همین منبع کمترین قیمت را حدود ۰٫۰۰۴۸ دلار در ۱ اوت ۲۰۲۶ (مرداد ۱۴۰۵) ثبت کرده است. در آبان ۱۴۰۵ قیمت DUST زیر یک سنت و ارزش بازارش چند صد هزار دلار یا کمتر است.
حجم معاملات روزانهٔ DUST بسیار کم است و CoinMarketCap آن را در حد چند ده دلار نشان میدهد. نقدشوندگی پایین یعنی خرید یا فروش حتی مقدار کم ممکن است قیمت را جابه‌جا کند.
چطور قیمت DUST را دنبال کنیم؟
قیمت و حجم معاملات DUST را می‌توانید در CoinGecko و CoinMarketCap ببینید. به این نکته‌ها توجه کنید:
- عددهای منابع مختلف ممکن است فرق کنند، چون بازارهای پایه و روش محاسبهٔ عرضه متفاوت است.
- وقتی حجم روزانه فقط چند ده دلار است، یک معاملهٔ کوچک می‌تواند قیمت نمایشی را تغییر دهد.
- ارزش بازار کامل (FDV) را با ارزش بازار در گردش اشتباه نگیرید؛ اولی همهٔ ۳۳٫۳ میلیون توکن را حساب می‌کند.
داست پروتکل برای چه کسانی جذاب است؟
DUST بیشتر برای کسانی معنا دارد که خودشان عضو جامعهٔ دیگادز یا یوتز هستند یا تاریخچهٔ NFTهای سولانا را دنبال می‌کنند. برای این افراد، DUST بخشی از تجربهٔ جامعه و ابزار مشارکت در حاکمیت است. برای کسی که فقط دنبال سرمایه‌گذاری است، نقدشوندگی کم و وابستگی به یک اکوسیستم خاص ریسک جدی به حساب می‌آید.
اگر می‌خواهید دربارهٔ اقتصاد NFTها بیشتر بدانید، دنبال کردن پروژه‌های فعال‌تر و بررسی مدل درآمدی آن‌ها کمک می‌کند تا تصویر واقع‌بینانه‌تری از این بازار داشته باشید.
مزایا و ریسک‌های داست پروتکل
نقاط قوت
- توزیع منصفانه بدون پریماین و بدون سهم تیم.
- سقف عرضهٔ مشخص و پایان انتشار از فوریهٔ ۲۰۲۳.
- پیوند با یکی از جامعه‌های شناخته‌شدهٔ NFT.
ریسک‌ها
- وابستگی شدید به اکوسیستم دیگادز و یوتز و فعالیت تیم DeLabs.
- نقدشوندگی و حجم معاملات بسیار پایین.
- افت بیش از ۹۹ درصدی قیمت از اوج.
- خطر اشتباه گرفتن با توکن‌های هم‌نام.
نکات امنیتی پیش از خرید یا انتقال DUST
چون DUST روی چند شبکه وجود دارد و چند توکن هم‌نام هم هست، چند نکتهٔ ساده جلوی بیشتر اشتباه‌ها را می‌گیرد:
- نشانی قرارداد را بسنجید. نشانی را از سایت رسمی، CoinGecko یا CoinMarketCap بگیرید و با اکسپلورر شبکه مقایسه کنید.
- شبکه را درست انتخاب کنید. DUST سولانا و DUST اتریوم دو توکن روی دو شبکهٔ جدا هستند. ارسال به شبکهٔ اشتباه ممکن است دارایی را از دسترس خارج کند.
- به نقدشوندگی دقت کنید. با حجم معاملات کم، فاصلهٔ قیمت خرید و فروش زیاد است و سفارش بزرگ قیمت را جابه‌جا می‌کند.
- از لینک‌های ناشناس دوری کنید. سایت‌های جعلی «ایردراپ» یا «کلیم» از نام پروژه‌های NFT سوءاستفاده می‌کنند. کیف پول خود را فقط به سایت‌های رسمی وصل کنید.
- عبارت بازیابی را به کسی ندهید. هیچ تیم یا پشتیبانی واقعی آن را از شما نمی‌خواهد.
واژه‌نامهٔ داست پروتکل
توکن SPL
استاندارد توکن‌های شبکهٔ سولانا است؛ مثل ERC-20 در اتریوم. DUST در اصل یک توکن SPL است.
عرضهٔ منصفانه (Fair Launch)
یعنی توکن بدون فروش خصوصی و بدون سهم ویژه برای تیم، فقط از راه سازوکار عمومی پروژه توزیع شود. در DUST این سازوکار استیک کردن دیگادز بود.
هاوینگ
نصف شدن نرخ انتشار توکن تازه در یک زمان مشخص است. DUST در سال ۲۰۲۲ چند هاوینگ داشت و بعد انتشارش کاملاً متوقف شد.
داست پروتکل در کنار پروژه‌های دیگر NFT
DUST یکی از نمونه‌های توکن‌های جامعه‌محور NFT است. اگر به این حوزه علاقه دارید، پروژه‌هایی مثل پاجی پنگوئن، بازار NFT بلور و میم‌کوین سولانایی بونک را هم ببینید. هر کدام مدل اقتصادی متفاوتی دارند. برای مقایسه در حوزهٔ بازی و NFT می‌توانید ایموتیبل و انجین کوین را هم بررسی کنید.
خرید داست پروتکل در ارزینجا
توکن DUST در فهرست ارزهای ارزینجا هست، اما تا آبان ۱۴۰۵ خرید آنی، بازار حرفه‌ای، واریز و برداشت آن فعال نیست. اگر این وضعیت تغییر کند، در همین صفحه نمایش داده می‌شود.
تا آن زمان می‌توانید با ارزهای پرکاربرد آشنا شوید. تتر برای حفظ ارزش دلاری و بیت کوین برای شروع سرمایه‌گذاری در کریپتو گزینه‌های رایجی‌اند. جوپیتر هم یکی از پروژه‌های فعال اکوسیستم سولانا است.
توجه: این متن فقط برای آشنایی است و توصیهٔ سرمایه‌گذاری نیست. پیش از خرید هر ارز دیجیتال، ریسک‌های آن را بسنجید.