اسکرول (Scroll) یک شبکهٔ لایهٔ دوم برای اتریوم است که با فناوری اثبات دانش صفر (Zero-Knowledge) تراکنشها را بیرون از شبکهٔ اصلی پردازش میکند و درستی آنها را با یک اثبات ریاضی روی اتریوم ثبت میکند. توکن این پروژه اسکرول با نماد SCR نام دارد و از اکتبر ۲۰۲۴ در بازار معامله میشود. در این صفحه می‌خوانید اسکرول دقیقاً چیست، zkEVM آن چه فرقی با رول‌آپ‌های دیگر دارد، توکن SCR چه کاربردی دارد، چه اتفاق‌هایی در ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ برای پروژه افتاده و خرید اسکرول در ارزینجا چطور انجام میشود.
یادداشت وضعیت (مهر ۱۴۰۵): در ارزینجا خرید و فروش آنی اسکرول (SCR) فعال است، اما واریز و برداشت این توکن به کیف پول‌های بیرونی فعلاً بسته است و SCR در بازار حرفه‌ای هم معامله نمی‌شود. پس SCR را فقط میتوانید داخل حساب ارزینجا بخرید، نگه دارید و بفروشید. پیش از معامله، وضعیت لحظه‌ای را در صفحهٔ بازار ارزینجا ببینید.
اسکرول (Scroll) چیست؟
اسکرول یک زیکیرولآپ (ZK Rollup) روی اتریوم است. رولآپ شبکه‌ای است که صدها تراکنش را کنار هم جمع میکند، بیرون از اتریوم اجرا میکند و فقط خلاصهٔ داده‌ها و یک اثبات فشرده را به شبکهٔ اصلی میفرستد. با این کار کارمزد هر تراکنش خیلی کمتر از اتریوم میشود، ولی امنیت نهایی همچنان به اتریوم تکیه دارد.
ویژگی اصلی اسکرول سازگاری کامل با ماشین مجازی اتریوم (EVM) است. قراردادهای هوشمندی که برای اتریوم نوشته شده‌اند تقریباً بدون تغییر روی اسکرول اجرا می‌شوند و کیف پول‌ها و ابزارهای رایج اتریوم هم با آن کار می‌کنند. کارمزد گس در شبکهٔ اسکرول با اتر (ETH) پرداخت میشود، نه با توکن SCR.
اسکرول در سال ۲۰۲۱ شروع به کار کرد و شبکهٔ اصلی آن (Mainnet) در ۱۷ اکتبر ۲۰۲۳ راهاندازی شد. پیش از آن چند شبکهٔ آزمایشی داشت که روی شبکهٔ آزمایشی Goerli حدود یک میلیون آدرس یکتا جذب کرد.
zkEVM اسکرول چگونه کار میکند؟
در اسکرول سه جزء اصلی کنار هم کار می‌کنند. هر کدام نقش مشخصی در پردازش و تأیید تراکنشها دارد.
سکوئنسر؛ مرتب‌کنندهٔ تراکنشها
سکوئنسر (Sequencer) تراکنش‌های کاربران را می‌گیرد، مرتب میکند و در قالب بلاک اجرا میکند. به همین دلیل تأیید اولیهٔ تراکنش در اسکرول در چند ثانیه انجام میشود. فعلاً سکوئنسر را خود تیم اسکرول اداره میکند.
پروور؛ سازندهٔ اثبات دانش صفر
پروور (Prover) برای هر دسته از بلاک‌ها یک اثبات اعتبار (Validity Proof) می‌سازد. این اثبات نشان می‌دهد همهٔ تراکنشها طبق قواعد اجرا شده‌اند، بدون این‌که اتریوم مجبور باشد آنها را دوباره اجرا کند. از ارتقای Euclid در آوریل ۲۰۲۵، پروور اسکرول روی OpenVM ساخته شده است. OpenVM یک ماشین مجازی دانش صفر مبتنی بر معماری RISC-V است.
قراردادهای رولآپ روی اتریوم
داده‌های تراکنشها و اثبات‌ها به قراردادهای اسکرول روی اتریوم فرستاده می‌شوند. قرارداد اثبات را بررسی میکند و اگر درست باشد، وضعیت جدید شبکه نهایی میشود. داده‌ها روی خود اتریوم منتشر می‌شوند (Onchain Data Availability). یعنی هر کسی می‌تواند وضعیت شبکه را از روی اتریوم بازسازی کند.
تفاوت اسکرول با رول‌آپ‌های خوشبینانه
شبکه‌هایی مانند آربیتروم و اپتیمیسم رولآپ خوشبینانه (Optimistic Rollup) هستند. در این مدل فرض بر درستی تراکنش‌هاست و فقط اگر کسی در یک بازهٔ چالش (معمولاً حدود یک هفته) اعتراض کند، تراکنش بررسی میشود. برای همین برداشت مستقیم از این شبکه‌ها به اتریوم چند روز طول می‌کشد.
اسکرول اما برای هر دسته تراکنش اثبات ریاضی میفرستد. پس نهایی شدن روی اتریوم به زمان تولید و تأیید اثبات بستگی دارد، نه به بازهٔ چالش. اسکرول از این نظر شبیه استارک‌نت، لینیا و تایکو است. تفاوتش با استارک‌نت این است که استارک‌نت زبان و ماشین مجازی خودش را دارد، ولی اسکرول از ابتدا برای سازگاری در سطح بایت‌کد با EVM طراحی شده است.
ارز دیجیتال SCR چیست و چه کاربردی دارد؟
SCR توکن حاکمیتی شبکهٔ اسکرول است. این توکن در ۲۲ اکتبر ۲۰۲۴ عرضه شد. همان روز ایردراپ اول آن برای کاربران قدیمی شبکه آزاد شد و SCR در چند صرافی بزرگ جهانی لیست شد. قرارداد SCR روی خود شبکهٔ اسکرول قرار دارد و در اکسپلورر Scrollscan قابل مشاهده است.
کاربردهای فعلی
- حاکمیت: دارندگان SCR میتوانند رأی خود را به نماینده‌ها (Delegate) واگذار کنند تا در تصمیمهای DAO اسکرول شرکت کنند.
- مشوق‌های اکوسیستم: بخش بزرگی از عرضه برای حمایت از سازندگان، پروژه‌ها و کاربران شبکه کنار گذاشته شده است.
کاربردهای برنامه‌ریزی‌شده
طبق برنامهٔ اعلام‌شدهٔ اسکرول، قرار است SCR با غیرمتمرکز شدن شبکه نقش کاربردی هم پیدا کند؛ مثلاً در پاداشدهی به شبکهٔ پروورها. این کاربرد تا مهر ۱۴۰۵ هنوز فعال نشده است. SCR برای پرداخت کارمزد تراکنش هم استفاده نمی‌شود، چون کارمزد شبکه با ETH پرداخت میشود.
توکنومیک اسکرول (SCR)
عرضهٔ کل SCR ثابت و برابر ۱ میلیارد توکن است. در زمان عرضه حدود ۱۹ درصد آن (۱۹۰ میلیون SCR) در گردش بود. سهم‌بندی اعلام‌شده در اکتبر ۲۰۲۴ این است:
| بخش | سهم از عرضهٔ کل |
|---|---|
| اکوسیستم و رشد | ۳۵٪ |
| مشارکت‌کنندگان اصلی (تیم و مشاوران) | ۲۳٪ |
| سرمایهگذاران | ۱۷٪ |
| ایردراپها (۷٪ ایردراپ اول و ۸٪ ایردراپ‌های بعدی) | ۱۵٪ |
| بنیاد اسکرول | ۱۰٪ |
سهم تیم و سرمایهگذاران یک سال بعد از عرضه به‌تدریج آزاد میشود. در جریان عرضه، ۵۵ میلیون SCR (۵٫۵ درصد عرضه) هم به‌عنوان پاداش لانچ‌پول یکی از صرافی‌های بزرگ جهانی توزیع شد. این موضوع اعتراض کاربرانی را برانگیخت که برای ایردراپ فعالیت کرده بودند. آزادسازی تدریجی سهم تیم و سرمایهگذاران یعنی عرضهٔ در گردش با گذشت زمان بیشتر میشود. این نکته را در تحلیل قیمت SCR در نظر بگیرید.
ایردراپ اسکرول و برنامهٔ Marks
اسکرول پیش از عرضهٔ توکن، برنامه‌ای امتیازی به نام Marks اجرا کرد. کاربرانی که دارایی به شبکه منتقل می‌کردند یا از اپلیکیشن‌های آن استفاده می‌کردند، در این برنامه امتیاز می‌گرفتند. عکس فوری (Snapshot) ایردراپ اول در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۴ گرفته شد. از ۲۲ اکتبر ۲۰۲۴ هم کاربران واجد شرایط ۹۰ روز فرصت داشتند تا SCR خود را از درگاه رسمی دریافت کنند.
بعد از ایردراپ اول، دور دوم Marks شروع شد. امتیاز کسانی که ایردراپ گرفته بودند صفر شد، ولی کسانی که واجد شرایط نشده بودند امتیازشان را حفظ کردند. طبق توکنومیک، ۸ درصد عرضه برای ایردراپ‌های بعدی کنار گذاشته شده است. مراقب سایت‌های جعلی «کلیم ایردراپ» باشید. هیچ درگاه رسمی‌ای عبارت بازیابی (Seed Phrase) کیف پول شما را نمی‌خواهد.
مقایسهٔ اسکرول با لایه‌های دوم دیگر
| شبکه | نوع رولآپ | نوع اثبات |
|---|---|---|
| اسکرول (SCR) | زیکیرولآپ سازگار با EVM | اثبات اعتبار (دانش صفر) |
| لینیا | زیکیرولآپ سازگار با EVM | اثبات اعتبار (دانش صفر) |
| استارک‌نت | زیکیرولآپ با ماشین مجازی Cairo | اثبات STARK |
| آربیتروم | رولآپ خوشبینانه | اثبات تقلب و بازهٔ چالش |
| اپتیمیسم | رولآپ خوشبینانه | اثبات تقلب و بازهٔ چالش |
در اسکرول، آربیتروم و اپتیمیسم کارمزد شبکه با ETH پرداخت میشود و توکن پروژه (SCR، ARB یا OP) نقش حاکمیتی دارد. به همین دلیل ارزش این توکن‌ها بیشتر به حاکمیت، مشوق‌ها و انتظار بازار وابسته است تا به مصرف مستقیم در تراکنشها.
تاریخچه و تیم سازندهٔ اسکرول
اسکرول در سال ۲۰۲۱ با هدف مقیاس‌پذیر کردن اتریوم برای میلیاردها کاربر آغاز شد. سندی پنگ (Sandy Peng) و هایچن شن (Haichen Shen) از همبنیانگذاران آن هستند. تیم اسکرول از ابتدا روی پیاده‌سازی zkEVM با همکاری بخش پژوهشی بنیاد اتریوم کار کرد.
سرمایه‌گذاری
اسکرول در مارس ۲۰۲۳ در یک دور سرمایه‌گذاری ۵۰ میلیون دلار جذب کرد و طبق گزارش The Block، ارزشگذاری آن به ۱٫۸ میلیارد دلار رسید. Polychain Capital، Sequoia China، Bain Capital Crypto و Variant از سرمایهگذاران این دور بودند. کل سرمایهٔ جذبشدهٔ پروژه تا آن زمان حدود ۸۳ میلیون دلار گزارش شده است.
ارتقاهای مهم شبکهٔ اسکرول در ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶
اسکرول بعد از راهاندازی چند ارتقای نام‌دار داشته است: Bernoulli، Curie، Darwin، Euclid، Feynman و Galileo. سه ارتقای آخر مهم‌ترند:
Euclid (آوریل ۲۰۲۵)
در این ارتقا مدارهای اختصاصی halo2 کنار رفتند و پروور مبتنی بر OpenVM جای آنها را گرفت. ساختار ذخیرهٔ وضعیت هم به همان درخت مرکل-پاتریشای اتریوم (MPT) تغییر کرد. پشتیبانی از EIP-7702 و RIP-7212 هم اضافه شد. طبق اعلام اسکرول، هزینهٔ ثبت دسته‌ها حدود ۹۰ درصد کم شد و ظرفیت پردازش تقریباً چهار برابر شد. دو سازوکار تازه هم اضافه شد: «درج اجباری تراکنش» برای مقابله با سانسور، و «ارسال آزاد دسته‌ها» برای وقتی که سکوئنسر از کار بیفتد. با این ارتقا، اسکرول اولین زی‌کی‌رول‌آپی بود که در L2BEAT به «مرحلهٔ ۱» (Stage 1) رسید.
Feynman (اوت ۲۰۲۵)
این ارتقا در ۱۸ اوت ۲۰۲۵ روی شبکهٔ اصلی فعال شد. هدفش بهبود مدل کارمزد و سازگاری بیشتر با EVM بود.
Galileo (دسامبر ۲۰۲۵)
این ارتقا در دو مرحله، در ۱۶ و ۱۸ دسامبر ۲۰۲۵ فعال شد. چهار EIP از ارتقای Fusaka اتریوم را به اسکرول آورد و فرمول کارمزد رولآپ را اصلاح کرد. چرخه‌های محاسباتی پروور هم حدود ۵۰ درصد کم شد. Galileo همچنین نرم‌افزار نود تازه‌ای به نام scroll-reth معرفی کرد که قرار است به‌تدریج جای l2geth را بگیرد.
حاکمیت و امنیت اسکرول؛ تغییرات اخیر
در شهریور ۱۴۰۴ (سپتامبر ۲۰۲۵)، بعد از کناره‌گیری رهبر DAO، حاکمیت DAO اسکرول موقتاً متوقف شد. چند روز بعد اعلام شد DAO منحل نمی‌شود، بلکه ساختارش تغییر میکند. در ساختار تازه DAO زیر نظر بنیاد اسکرول کار میکند و بنیاد حق وتو دارد.
مهم‌ترین تغییر امنیتی در ۲۰۲۶ رخ داد. بنیاد اسکرول در آوریل ۲۰۲۶ پیشنهاد کرد شورای امنیتی (Security Council) منحل شود و دلیلش را کاهش هزینه‌ها گفت. این تغییر در ۱ ژوئن ۲۰۲۶ اجرا شد: شورای امنیتی مستقل ۹ از ۱۲ کنار رفت و یک کیف پول چندامضایی ۳ از ۴ در اختیار تیم جای آن را گرفت. به همین دلیل L2BEAT اسکرول را دوباره در مرحلهٔ ۰ (Stage 0) قرار داده است. یعنی ارتقای قراردادها عملاً در اختیار تیم است و کاربران پیش از ارتقاهای ناخواسته مهلتی برای خروج ندارند. این ریسک را باید پیش از استفاده از شبکه یا سرمایه‌گذاری در SCR بدانید.
مزایا و ریسک‌های اسکرول
نقاط قوت
- سازگاری بالا با EVM و ابزارهای اتریوم؛ انتقال قراردادها و اپلیکیشن‌ها به آن ساده است.
- استفاده از اثبات دانش صفر به‌جای بازهٔ چالش چندروزه.
- انتشار داده‌ها روی خود اتریوم.
- کد متن‌باز و ممیزی‌های امنیتی مستقل برای ارتقاهای اصلی.
ریسک‌ها
- سکوئنسر متمرکز است و بعد از ژوئن ۲۰۲۶ کنترل ارتقاها هم در اختیار چندامضایی تیم است.
- ارزش دارایی‌های این شبکه نسبت به اوج ۲۰۲۴ بسیار کمتر شده است. طبق L2BEAT، این رقم حالا در حد چند ده میلیون دلار است.
- قیمت SCR از اوج حدود ۱٫۴ دلاری روزهای نخست عرضه بیش از ۹۵ درصد پایین آمده است.
- آزادسازی تدریجی توکن‌های تیم و سرمایهگذاران فشار عرضه ایجاد میکند.
- رقابت شدید با لایه‌های دوم دیگر، از جمله آربیتروم، اپتیمیسم و منتل.
عوامل مؤثر بر قیمت اسکرول
قیمت SCR مثل بیشتر آلت‌کوین‌ها به چند عامل وابسته است:
- فعالیت شبکه: تعداد کاربران، تراکنشها و ارزش دارایی‌های قفل‌شده در اسکرول.
- برنامهٔ آزادسازی: ورود توکن‌های تیم، سرمایهگذاران و اکوسیستم به بازار.
- کاربرد توکن: اگر SCR واقعاً در شبکهٔ پروورها یا کارمزدها نقش بگیرد، تقاضای آن تغییر میکند. تا وقتی فقط توکن حاکمیتی است، تقاضای ذاتی‌اش محدود است.
- اعتماد به حاکمیت: تصمیم‌هایی مثل انحلال شورای امنیتی روی نگاه سرمایهگذاران اثر می‌گذارد.
- وضعیت کلی بازار: روند بیت کوین و اتریوم معمولاً جهت کلی بازار آلت‌کوین‌ها را تعیین میکند.
هیچ‌کدام از این‌ها پیش‌بینی قیمت نیست. پیش از خرید، ریسک را بسنجید و فقط با سرمایه‌ای معامله کنید که از دست دادنش را تحمل می‌کنید.
نحوهٔ خرید اسکرول (SCR) از ارزینجا
خرید آنی SCR در ارزینجا با تومان یا تتر انجام میشود:
- در ارزینجا ثبتنام کنید و احراز هویت را کامل کنید.
- از بخش کیف پول، حساب خود را با واریز تومان شارژ کنید.
- در بخش خرید و فروش آنی، اسکرول (SCR) را انتخاب کنید، مبلغ را وارد کنید و سفارش را ثبت کنید. راهنمای کامل این بخش در صفحهٔ سفارش آنی آمده است.
- SCR خریداریشده در کیف پول ارزینجای شما می‌ماند. هر وقت خواستید، میتوانید آن را از همین مسیر بفروشید.
کارمزد معاملات در صفحهٔ کارمزدها آمده است. چون برداشت SCR تا مهر ۱۴۰۵ بسته است، اگر می‌خواهید توکن را به کیف پول شخصی ببرید یا در شبکهٔ اسکرول استفاده کنید، پیش از خرید وضعیت برداشت را بررسی کنید.
نگهداری اسکرول و کیف پول‌های سازگار
شبکهٔ اسکرول با کیف پول‌های سازگار با EVM کار میکند. کافی است شبکهٔ Scroll را با شناسهٔ زنجیرهٔ ۵۳۴۳۵۲ (Chain ID) به کیف پول اضافه کنید. همیشه نشانی قرارداد SCR را از منابع رسمی، مثل اکسپلورر Scrollscan، بررسی کنید تا توکن جعلی نخرید. برای خریداران ارزینجا که برداشت SCR برایشان فعلاً بسته است، توکن در کیف پول ارزینجا نگهداری میشود. فعال کردن ورود دومرحله‌ای امنیت حساب را بیشتر میکند.
منابع رسمی اسکرول
- سایت رسمی: scroll.io
- مستندات فنی و ارتقاها: docs.scroll.io
- اکسپلورر و قرارداد توکن SCR: Scrollscan
- ارزیابی ریسک و مرحلهٔ شبکه: L2BEAT
- دادهٔ بازار: CoinGecko
جمع‌بندی
اسکرول یکی از زی‌کی‌رول‌آپ‌های قدیمی و سازگار با EVM روی اتریوم است. ارتقای Euclid آن را در ۲۰۲۵ به اولین زیکیرولآپ «مرحلهٔ ۱» تبدیل کرد، ولی حذف شورای امنیتی در ژوئن ۲۰۲۶ آن را به مرحلهٔ ۰ برگرداند. SCR توکن حاکمیتی این شبکه است، عرضهٔ ثابت ۱ میلیارد واحدی دارد و کاربرد کارمزدی ندارد. اگر به خرید اسکرول فکر می‌کنید، میتوانید آن را به‌صورت آنی در ارزینجا بخرید. فقط یادتان باشد که تا مهر ۱۴۰۵ واریز و برداشت SCR در ارزینجا فعال نیست.