خرید استکس

استکس (Stacks) با نماد STX شبکه‌ای است که قرارداد هوشمند، اپلیکیشن غیرمتمرکز و دیفای را به بیت کوین می‌آورد، بدون اینکه خود شبکهٔ بیت کوین تغییری کند. تراکنش‌های استکس به بلاک‌های بیت کوین گره خورده‌اند و از سال ۲۰۲۴ با ارتقای «ناکاموتو» همان قطعیت تراکنش‌های بیت کوین را دارند. توکن STX کارمزد شبکه را پرداخت می‌کند، در استخراج بلاک‌ها نقش دارد و دارندگانش می‌توانند با قفل کردن آن (Stacking) پاداش را به‌صورت بیت کوین بگیرند. در این صفحه می‌خوانید استکس چیست، چطور کار می‌کند، sBTC چه نقشی دارد و چطور می‌توانید استکس را در ارزینجا بخرید.

وضعیت در ارزینجا (مهر ۱۴۰۵): خرید و فروش آنی استکس با تومان در ارزینجا فعال است، اما واریز و برداشت STX به کیف پول‌های بیرونی فعلاً بسته است. پیش از هر انتقال، وضعیت لحظه‌ای را در بخش کیف پول حساب کاربری‌تان ببینید.

استکس چیست؟

استکس یک لایهٔ بیت کوین است؛ یعنی بلاکچینی جداگانه که روی بیت کوین تکیه می‌کند تا کارهایی را ممکن کند که خود بیت کوین برایشان طراحی نشده است. اسکریپت بیت کوین عمداً ساده و محدود است و برای ساخت صرافی غیرمتمرکز، بازار وام‌دهی یا NFT مناسب نیست. استکس این قابلیت‌ها را با زبان قرارداد هوشمند خودش، Clarity، فراهم می‌کند و در عین حال می‌تواند وضعیت شبکهٔ بیت کوین را بخواند و به آن واکنش نشان دهد.

دسته‌بندی استکس در سایت‌های داده محل بحث است. خود پروژه امروز آن را «لایهٔ بیت کوین» یا Bitcoin L2 معرفی می‌کند و CoinGecko آن را در دسته‌های پلتفرم قرارداد هوشمند، لایه ۲ و سایدچین بیت کوین گذاشته است. نکتهٔ مهم این است که استکس اجماع مستقل خودش را دارد، ولی تاریخچهٔ آن روی بیت کوین ثبت می‌شود و بعد از ارتقای ناکاموتو بدون بازآرایی خود بیت کوین قابل برگشت نیست.

توکن STX چه کاربردی دارد؟

• پرداخت کارمزد: هر تراکنش و هر اجرای قرارداد هوشمند روی استکس با STX پرداخت می‌شود.
• پاداش استخراج: ماینرهای استکس برای هر بلاک STX تازه دریافت می‌کنند.
• استکینگ (Stacking): دارندگان STX توکن خود را برای چند دوره قفل می‌کنند و پاداش را به بیت کوین می‌گیرند.
• امنیت شبکه: بعد از ناکاموتو، امضاکنندگان (Signers) که STX قفل کرده‌اند بلاک‌ها را تأیید می‌کنند.
• پشتوانهٔ sBTC: امضاکنندگان شبکه، نگهداری بیت کوین‌های پشتوانهٔ sBTC را هم بر عهده دارند.

تاریخچه و تیم استکس

ریشهٔ استکس به پروژهٔ Blockstack برمی‌گردد که در سال ۲۰۱۳ به دست مونیب علی (Muneeb Ali) و رایان شیا (Ryan Shea) شکل گرفت. مونیب علی دکترای علوم کامپیوتر را از دانشگاه پرینستون گرفته و این پروژه از همان فضای پژوهشی بیرون آمد. Blockstack در سال ۲۰۱۴ در شتاب‌دهندهٔ Y Combinator پذیرفته شد و هدف اولیه‌اش ساخت «اینترنتی متعلق به کاربر» با هویت غیرمتمرکز و ذخیره‌سازی داده در اختیار خود کاربران بود.

در ژوئیهٔ ۲۰۱۹، شرکت Blockstack PBC نخستین عرضهٔ توکنی را برگزار کرد که مجوز Regulation A+ کمیسیون بورس آمریکا (SEC) را گرفته بود. در اکتبر ۲۰۲۰ اکوسیستم با نام «استکس» بازبرندسازی شد و شرکت Blockstack PBC نامش را به Hiro Systems تغییر داد تا مرز میان شرکت و شبکهٔ متن‌باز روشن‌تر شود. Hiro از آن پس روی ابزارهای توسعه‌دهندگان تمرکز کرده است.

شبکهٔ اصلی Stacks 2.0

شبکهٔ اصلی Stacks 2.0 در ۱۰ ژانویهٔ ۲۰۲۱ توسط ماینرهای مستقل راه‌اندازی شد و ۱۴ ژانویهٔ ۲۰۲۱ رسماً جشن گرفته شد. این نسخه قرارداد هوشمند Clarity و اجماع اثبات انتقال (PoX) را فعال کرد. Hiro در گزارش خود به SEC اعلام کرد که پس از این راه‌اندازی، دیگر توکن‌های STX را اوراق بهاداری که خودش منتشر کرده باشد نمی‌داند. این ارزیابی خود شرکت بود، نه حکم SEC.

نهادهای فعال در اکوسیستم

استکس مالک واحد ندارد. بنیاد استکس (Stacks Foundation) روی حاکمیت، گرنت‌ها و آموزش کار می‌کند؛ Hiro ابزارهای توسعه مثل API و اکسپلورر را می‌سازد؛ و تیم‌هایی مثل Stacks Labs و Bitcoin L2 Labs روی پروتکل، sBTC و محصولات تازه کار می‌کنند. تغییرات مهم پروتکل از راه پیشنهادهای بهبود استکس (SIP) و رأی جامعه تصویب می‌شوند.

استکس چطور کار می‌کند؟ اجماع اثبات انتقال (PoX)

اجماع استکس اثبات انتقال (Proof of Transfer یا PoX) نام دارد. در اثبات کار، ماینرها برق مصرف می‌کنند و در برخی طرح‌ها توکن «سوزانده» می‌شود. اما در PoX ماینرهای استکس بیت کوین واقعی خرج می‌کنند تا شانس ساخت بلاک بعدی و دریافت پاداش STX را به دست بیاورند. این بیت کوین از بین نمی‌رود، بلکه به آدرس‌های بیت کوینِ کسانی فرستاده می‌شود که STX خود را قفل کرده‌اند.

به این ترتیب دو گروه در قلب شبکه هستند: ماینرها که BTC می‌دهند و STX می‌گیرند، و استکرها که STX قفل می‌کنند و BTC می‌گیرند. چون هر بلاک استکس به یک تراکنش روی بیت کوین وابسته است، تاریخچهٔ استکس در دفتر کل بیت کوین ثبت می‌شود.

استکینگ و دریافت پاداش بیت کوین

استکینگ در دوره‌های پاداش انجام می‌شود. طبق مستندات رسمی، هر دوره ۲۱۰۰ بلاک بیت کوین (حدود دو هفته) است: ۱۰۰ بلاک مرحلهٔ آماده‌سازی و ۲۰۰۰ بلاک مرحلهٔ پاداش. STX قفل‌شده در این مدت جابه‌جا نمی‌شود و پس از پایان دوره بدون کسر آزاد می‌شود؛ مکانیزم جریمه (Slashing) در استکس وجود ندارد. حداقل مقدار لازم برای استکینگ مستقل ثابت نیست و در هر دوره بر اساس میزان مشارکت تغییر می‌کند. کسانی که به این حداقل نمی‌رسند می‌توانند STX خود را به استخرهای استکینگ واگذار کنند.

بازدهی استکینگ به قیمت بیت کوین، قیمت STX، رقابت ماینرها و درصد مشارکت بستگی دارد و تضمینی نیست. اگر به سود از دارایی‌های دیجیتال علاقه دارید، صفحهٔ سود سالانه در ارزینجا را هم ببینید.

ارتقای ناکاموتو؛ بلاک‌های سریع و قطعیت بیت کوین

بزرگ‌ترین تغییر فنی استکس، ارتقای ناکاموتو (Nakamoto) بود که در بلاک ۸۶۷٬۸۶۷ بیت کوین، در پایان اکتبر ۲۰۲۴، فعال شد. پیش از آن، بلاک‌های استکس هم‌پای بلاک‌های بیت کوین، یعنی حدوداً هر ده دقیقه یک بار، ساخته می‌شدند و تأیید تراکنش‌ها کند بود. ناکاموتو دو تغییر اصلی آورد:

• بلاک‌های سریع: ماینر هر دوره می‌تواند در فاصلهٔ دو بلاک بیت کوین چندین بلاک استکس بسازد، و هدف اعلام‌شده بلاک‌هایی در حد چند ثانیه بود.
• قطعیت بیت کوین (Bitcoin Finality): بنیاد استکس اعلام کرد استکس دیگر نمی‌تواند به‌تنهایی فورک شود؛ برگرداندن تراکنشِ تأییدشده دست‌کم به سختی برگرداندن یک تراکنش بیت کوین است.

در ساختار جدید، امضاکنندگانی که STX قفل کرده‌اند بلاک‌های ماینر را بررسی و امضا می‌کنند. ناکاموتو زمینهٔ فنی راه‌اندازی sBTC را هم فراهم کرد.

sBTC؛ بیت کوین قابل برنامه‌ریزی روی استکس

sBTC توکنی روی استکس است که با نسبت یک‌به‌یک پشتوانهٔ بیت کوین دارد. کاربر BTC را به کیف پولی که امضاکنندگان sBTC مدیریت می‌کنند می‌فرستد و همان مقدار sBTC روی استکس دریافت می‌کند؛ سپس می‌تواند از آن در دیفای استکس استفاده کند و هر زمان بخواهد آن را دوباره به BTC تبدیل کند. هدف sBTC این است که بیت کوین بدون واسطهٔ متمرکز در قراردادهای هوشمند استفاده شود.

زمان‌بندی راه‌اندازی sBTC

• دسامبر ۲۰۲۴: واریز BTC و ساخت sBTC روی شبکهٔ اصلی فعال شد و سقف اولیهٔ ۱۰۰۰ بیت کوین سریع پر شد.
• ۳۰ آوریل ۲۰۲۵: برداشت فعال شد و کاربران توانستند sBTC را به BTC روی شبکهٔ بیت کوین برگردانند. هر برداشت باید تأیید دست‌کم ۷۰ درصد امضاکنندگان را داشته باشد.
• ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۵: سقف ظرفیت sBTC برداشته شد و حداقل واریز از ۰٫۰۱ به ۰٫۰۰۱ بیت کوین کاهش یافت.

باید بدانید که امنیت sBTC در فاز فعلی به مجموعه‌ای محدود از امضاکنندگان نهادی وابسته است و نقشهٔ راه پروژه، گسترش و چرخشی کردن این مجموعه است. پس sBTC با نگهداری مستقیم بیت کوین در کیف پول شخصی یکی نیست.

استکینگ دوگانه (Dual Stacking)

در پایان اکتبر ۲۰۲۵، Dual Stacking به‌عنوان یک برنامهٔ آزمایشی راه افتاد. در این طرح، دارندگان sBTC یک بازده پایه به بیت کوین می‌گیرند و اگر هم‌زمان STX قفل کنند یا sBTC را در دیفای به کار ببرند، بازده‌شان افزایش می‌یابد. بنیاد استکس تأکید کرده که این طرح هنوز بخشی از اجماع شبکه نیست و یک پایلوت است. تبدیل آن به بخشی از پروتکل به پیشنهاد SIP و رأی جامعه نیاز دارد.

زبان برنامه‌نویسی Clarity

قراردادهای هوشمند استکس با Clarity نوشته می‌شوند. Clarity برخلاف Solidity در اتریوم کامپایل نمی‌شود و همان کدی که توسعه‌دهنده می‌نویسد، روی زنجیره منتشر و اجرا می‌شود. این زبان «تصمیم‌پذیر» (Decidable) است؛ یعنی می‌شود پیش از اجرا هزینه و رفتار قرارداد را تحلیل کرد. Clarity جلوی برخی خطاهای رایج، مثل حملات بازگشتی (Reentrancy)، را می‌گیرد و می‌تواند تراکنش‌ها و وضعیت شبکهٔ بیت کوین را بخواند.

استانداردهای توکن روی استکس

استانداردهای توکن استکس از راه SIP تعریف شده‌اند. برای نمونه، SIP-010 استاندارد توکن‌های قابل‌معاوضه است و sBTC هم بر همین پایه ساخته شده است. سرویس نام‌گذاری BNS هم به کاربران اجازه می‌دهد نامی خوانا را به آدرس استکس خود وصل کنند.

اکوسیستم و کاربردهای استکس

بیشتر فعالیت اکوسیستم استکس در دیفای بیت کوین است: صرافی‌های غیرمتمرکز، وام‌دهی با وثیقهٔ sBTC، استیبل‌کوین و ابزارهای استکینگ نقدشونده. از پروژه‌های شناخته‌شدهٔ این اکوسیستم می‌توان به الکس لب (ALEX) و ویلار (VELAR) اشاره کرد که هر دو روی دیفای بیت کوین تمرکز دارند. NFTها، دامنه‌های BNS و کیف پول‌هایی که هم بیت کوین و هم استکس را پشتیبانی می‌کنند، بخش‌های دیگر این اکوسیستم‌اند. توجه کنید که استکس با پروتکل اوردینالز فرق دارد؛ اوردینالز داده را مستقیم روی خود بیت کوین ثبت می‌کند، ولی استکس یک بلاکچین جدا با قرارداد هوشمند است.

عرضه و توکنومیکس STX

STX سقف عرضهٔ ثابت ندارد. عدد ۱٫۸۱۸ میلیارد که برخی سایت‌ها هنوز «حداکثر عرضه» نشان می‌دهند، در اصل پیش‌بینی عرضه تا سال ۲۰۵۰ بود. پاداش استخراج هر بلاک بر اساس برنامه‌ای کاهشی، هم‌راستا با هاوینگ‌های بیت کوین، کم می‌شود، اما به صفر نمی‌رسد. جامعهٔ استکس با پیشنهاد SIP-029 زمان کاهش پاداش‌ها را با هاوینگ بیت کوین هماهنگ کرد. طبق داده‌های CoinGecko، عرضهٔ در گردش STX در مهر ۱۴۰۵ حدود ۱٫۸۷ میلیارد توکن است. برای عدد لحظه‌ای، اکسپلورر رسمی یا سایت‌های داده را ببینید.

مقایسهٔ استکس با راهکارهای دیگر

مزیت اصلی استکس دسترسی به نقدینگی و امنیت بیت کوین است؛ در مقابل، اکوسیستم آن از شبکه‌هایی مثل اتریوم یا سولانا کوچک‌تر است و توسعه‌دهندگان باید زبان تازه‌ای یاد بگیرند.

ریسک‌ها و نکات پیش از خرید استکس

• نوسان قیمت: STX مثل بیشتر آلت‌کوین‌ها نوسان زیادی دارد؛ برای نمونه، Messari افت ۵۷ درصدی قیمت آن را در سه‌ماههٔ چهارم ۲۰۲۵ نسبت به فصل قبل ثبت کرده است.
• وابستگی به قیمت بیت کوین: بازده استکینگ و تقاضا برای sBTC به بازار بیت کوین گره خورده است.
• ریسک پل و امضاکنندگان: sBTC در فاز فعلی به گروهی محدود از امضاکنندگان متکی است.
• رقابت: پروژه‌های دیگری هم برای ساخت لایهٔ بیت کوین رقابت می‌کنند.
• تورم عرضه: چون سقف ثابتی وجود ندارد، عرضه همچنان به‌آرامی افزایش می‌یابد.

این صفحه توصیهٔ سرمایه‌گذاری نیست. فقط با بخشی از سرمایه وارد شوید که از دست دادنش برایتان قابل تحمل است.

چطور استکس بخریم؟

خرید استکس در ارزینجا با تومان و از بخش خرید آنی انجام می‌شود:

1. در ارزینجا ثبت‌نام کنید و مراحل احراز هویت را کامل کنید.
2. کیف پول تومانی خود را شارژ کنید.
3. از بخش خرید و فروش آنی، استکس (STX) را انتخاب کنید، مقدار را وارد کنید و سفارش را تأیید کنید.

کارمزد معاملات را می‌توانید در صفحهٔ کارمزدها ببینید و فهرست ارزهای قابل معامله و قیمت‌ها در بازار ارزینجا آمده است. همان‌طور که در بالای صفحه گفته شد، تا مهر ۱۴۰۵ واریز و برداشت STX در ارزینجا بسته است؛ پس فعلاً نمی‌توانید STX را از کیف پول بیرونی به ارزینجا بفرستید یا به آن برداشت کنید.

نگهداری استکس

اگر STX را در کیف پول شخصی نگه می‌دارید، از کیف پول‌هایی استفاده کنید که شبکهٔ استکس را پشتیبانی می‌کنند و برای استکینگ هم ابزار دارند. عبارت بازیابی را هرگز با کسی به اشتراک نگذارید و پیش از هر انتقال، شبکه و آدرس را دوباره بررسی کنید. برای آشنایی بیشتر، صفحهٔ سؤالات کیف پول را ببینید.

منابع رسمی استکس

• سایت رسمی: stacks.co
• مستندات فنی: docs.stacks.co
• اکسپلورر شبکه: explorer.hiro.so
• داده‌های بازار: صفحهٔ استکس در CoinGecko

جمع‌بندی

استکس (STX) یکی از قدیمی‌ترین پروژه‌هایی است که می‌خواهند بیت کوین را قابل برنامه‌ریزی کنند. این پروژه از Blockstack در ۲۰۱۳ شروع شد، در ۲۰۲۱ شبکهٔ اصلی Stacks 2.0 را راه انداخت، با ارتقای ناکاموتو در ۲۰۲۴ به بلاک‌های سریع و قطعیت بیت کوین رسید و با sBTC در ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ امکان استفاده از بیت کوین در دیفای را فراهم کرد. توکن STX برای کارمزد، استخراج و استکینگ با پاداش بیت کوین استفاده می‌شود. اگر به آیندهٔ دیفای روی بیت کوین باور دارید، استکس را بشناسید، اما ریسک‌های آن را هم جدی بگیرید و فقط پس از تحقیق شخصی خرید کنید.