خرید زیلیکا

زیلیکا (Zilliqa) با نماد ZIL یک بلاکچین لایه اول است که ریشه‌اش به پژوهش‌های دانشگاه ملی سنگاپور دربارهٔ شاردینگ برمی‌گردد. زیلیکا از نخستین شبکه‌های عمومی بود که شاردینگ را واقعاً در شبکهٔ اصلی پیاده کرد. اما در ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ دو تغییر بزرگ آن را عوض کرد. اول، ارتقای Zilliqa 2.0 که اثبات کار را کنار گذاشت و اثبات سهام و سازگاری کامل با EVM را آورد. دوم، حادثهٔ امنیتی اپلیکیشن Ledger در تابستان ۲۰۲۶ که به بازنشسته شدن تراکنش‌های قدیمی (Legacy) و انتقال دارایی‌ها به آدرس‌های EVM انجامید. در این صفحه این تحولات را مرور می‌کنیم و توضیح می‌دهیم خرید زیلیکا در ارزینجا اکنون چه وضعی دارد.

وضعیت در ارزینجا (مهر ۱۴۰۵): خرید و فروش آنی زیلیکا در ارزینجا فعال است. اما واریز و برداشت ZIL فعلاً بسته است و بازار حرفه‌ای هم برای این ارز فعال نیست. پس ZIL خریداری‌شده فعلاً در کیف پول ارزینجا می‌ماند و نمی‌توانید آن را به کیف پول شخصی منتقل کنید. پیش از معامله، وضعیت را در صفحهٔ بازار ارزینجا ببینید.

زیلیکا چیست؟

زیلیکا یک پلتفرم قرارداد هوشمند است که می‌خواست مشکل مقیاس‌پذیری بلاکچین‌هایی مثل بیت کوین و اتریوم را حل کند. ایدهٔ اصلی این بود که با بیشتر شدن گره‌ها، ظرفیت پردازش تراکنش هم بالا برود. ZIL ارز بومی این شبکه است. کارمزد تراکنش‌ها با آن پرداخت می‌شود و پشتوانهٔ امنیت شبکه در مدل اثبات سهام هم همین توکن است.

زیلیکا امروز شبکه‌ای سازگار با ماشین مجازی اتریوم (EVM) است. یعنی توسعه‌دهندگان می‌توانند قراردادهای Solidity و ابزارهای آشنای اتریوم مثل متامسک را روی آن به کار ببرند. زبان قرارداد هوشمند بومی خود زیلیکا، یعنی Scilla، هم در نسخهٔ ۲.۰ کنار EVM پشتیبانی می‌شود.

تاریخچه و تیم سازنده زیلیکا

پایهٔ فنی زیلیکا مقاله‌ای پژوهشی دربارهٔ شاردینگ در بلاکچین است. این مقاله را پراتیک ساکسنا (Prateek Saxena)، استاد دانشکدهٔ رایانش دانشگاه ملی سنگاپور (NUS)، با همکارانش نوشت. ساکسنا همراه با مکس کانتلیا و جوزار موتیوالا شرکت Anquan Capital را بنیان گذاشت و این شرکت در ۲۰۱۷ «Zilliqa Research» را تأسیس کرد.

از توکن ERC-20 تا شبکهٔ اصلی

توزیع اولیهٔ ZIL در عرضهٔ اولیه (ICO) در دسامبر ۲۰۱۷ انجام شد. تا پیش از راه‌اندازی شبکهٔ اصلی، ZIL یک توکن ERC-20 روی اتریوم بود. شبکهٔ اصلی زیلیکا در ۳۱ ژانویهٔ ۲۰۱۹ (۱۱ بهمن ۱۳۹۷) راه افتاد و توکن‌های ERC-20 به ZIL بومی تبدیل شدند. آن را از نخستین نمایش‌های موفق شاردینگ در یک شبکهٔ عمومی می‌دانند.

زیلیکا ۱.۰؛ شاردینگ، PoW و pBFT

در نسخهٔ نخست، شبکه به چند گروه کوچک‌تر از گره‌ها به نام «شارد» تقسیم می‌شد تا تراکنش‌ها به‌صورت موازی پردازش شوند. سازوکار اجماع ترکیبی بود. اثبات کار (PoW) فقط برای تعیین هویت گره‌ها و جلوگیری از حملهٔ سیبیل به کار می‌رفت و تأیید تراکنش‌ها در هر شارد با الگوریتم pBFT (تحمل خطای بیزانسی عملی) انجام می‌شد. اگر با تفاوت این دو مدل آشنا نیستید، مقالهٔ تفاوت اثبات سهام و اثبات کار را بخوانید.

این معماری، با «کمیتهٔ دایرکتوری» (DS) و دوره‌های اپوک، پیچیده و پرهزینه بود. به گزارش رسانه‌های حوزهٔ رمزارز، شبکهٔ ۱.۰ چند بار هم با باگ اعتبارسنج‌ها و قطعی روبه‌رو شد. همین‌ها انگیزهٔ بازطراحی کامل در قالب زیلیکا ۲.۰ شد.

اگر این متن را با توضیحات قدیمی دربارهٔ زیلیکا مقایسه می‌کنید، دقت کنید: بسیاری از مقاله‌های فارسی و انگلیسی هنوز زیلیکا را شبکه‌ای مبتنی بر اثبات کار و شاردینگ کلاسیک معرفی می‌کنند. این توصیف فقط دربارهٔ نسخهٔ ۱.۰ و تا میانهٔ ۲۰۲۵ درست بود. امروز در شبکهٔ زیلیکا استخراجی انجام نمی‌شود و امنیت شبکه به سهام اعتبارسنج‌ها و واگذارکنندگان وابسته است.

زیلیکا ۲.۰؛ اثبات سهام و سازگاری با EVM

زیلیکا ۲.۰ پس از حدود شش ماه آزمایش روی شبکهٔ پیش‌اصلی «Aventurine» با ۲۱ اعتبارسنج خارجی، در اواخر ژوئن ۲۰۲۵ (تیر ۱۴۰۴) جای شبکهٔ قدیمی را گرفت. مهاجرت از ۲۳ ژوئن ۲۰۲۵ آغاز شد و آخرین بلاک زیلیکا ۱.۰ بلاک شمارهٔ 4770087 بود.

اجماع Pipelined Fast-HotStuff

طبق مستندات رسمی توسعه‌دهندگان زیلیکا، نسخهٔ ۲.۰ اثبات سهامی است که بر الگوریتم Pipelined Fast-HotStuff بنا شده. دیگر استخراج لازم نیست و کمیتهٔ DS و اپوک‌های قدیمی حذف شده‌اند. یک بلاک معمولاً پس از دو تأیید نهایی می‌شود. برای تصمیم‌گیری، رأی دو سوم از کل سهام لازم است و قدرت رأی هر اعتبارسنج به مقدار سهام او بستگی دارد، نه به تعداد اعتبارسنج‌ها. به گفتهٔ مستندات، شبکهٔ اصلی با حدود ۳۲ گرهٔ اعتبارسنج اداره می‌شود و اجرای آن بسیار ارزان‌تر از نسخهٔ ۱.۰ است.

EVM و Scilla کنار هم

شبکهٔ جدید از ابتدا با ماشین مجازی اتریوم (EVM) سازگار بود و قراردادهای Scilla و EVM را در یک محیط اجرایی پشتیبانی می‌کرد. موجودی‌ها، حساب‌ها و قراردادها در سطح پروتکل منتقل شدند و کاربران لازم نبود قراردادهایشان را دوباره منتشر کنند. پشتیبانی بومی از USDC از طریق deBridge هم از نخستین یکپارچه‌سازی‌های این نسخه بود.

حادثهٔ امنیتی Ledger و بازنشستگی تراکنش‌های Legacy در ۲۰۲۶

مهم‌ترین رویداد اخیر زیلیکا به اپلیکیشن Zilliqa روی کیف پول سخت‌افزاری Ledger مربوط است. طبق گزارش پس از حادثه که زیلیکا منتشر کرد، این اپ امضاهای شنور (Schnorr) را نادرست تولید می‌کرد. ۶۴ بیت بالایی عدد تصادفی (nonce) هر امضا همیشه صفر بود و مهاجم می‌توانست از روی امضاهای ثبت‌شده در بلاکچین، کلید خصوصی را بازسازی کند. این نقص در همهٔ نسخه‌های منتشرشدهٔ اپ از ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۶ وجود داشت و فقط تراکنش‌های بومی قدیمی (غیر EVM) را درگیر می‌کرد. خلاصهٔ فارسی ماجرا را در مقالهٔ نقص اپ لجر زیلیکا بخوانید.

گاه‌شمار و ابعاد حادثه

• ۱۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۶: صرافی KuCoin تراکنش‌های خروجی غیرعادی از کیف پول سرد خود را به زیلیکا گزارش داد.
• ۲۰ ژوئیه (۲۹ تیر ۱۴۰۵): زیلیکا تراکنش‌های Legacy را برای همهٔ دارندگان متوقف کرد. فعالیت بخش EVM ادامه یافت.
• ۲۰ اوت: گزارش پس از حادثه منتشر شد. دست‌کم ۶۸۳٫۱۳ میلیون ZIL در ۶۶ تراکنش به سرقت رفته بود، ۶٬۷۷۲ حساب در معرض خطر شناسایی شد و ۵۱ حساب خالی شده بود.
• ۲ سپتامبر (۱۱ شهریور ۱۴۰۵): نخستین هاردفورک مهاجرت، موجودی Legacy گروه اول صرافی‌ها را مستقیم به آدرس‌های EVM آن‌ها منتقل کرد. گروه دوم صرافی‌ها با هاردفورک بعدی در ۲۲ سپتامبر منتقل شد.
• اواخر سپتامبر (اوایل مهر ۱۴۰۵): ابزار مهاجرت مبتنی بر اثبات دانش صفر (ZKP) برای دارندگان کیف پول شخصی منتشر شد.

آیا ZIL یک توکن جدید شد؟

خیر. طبق پرسش‌وپاسخ رسمی زیلیکا برای صرافی‌ها، شبکهٔ اصلی جدیدی ساخته نشده و ZIL همچنان ارز بومی همان شبکه است. فقط پشتیبانی از آدرس‌ها و تراکنش‌های قدیمی مبتنی بر شنور (با پیشوند zil1) بازنشسته می‌شود و موجودی‌ها به نسبت ۱ به ۱ به آدرس‌های EVM (با پیشوند 0x) می‌روند. آدرس‌های Legacy صرافی‌ها هم در فهرست سیاه قرار می‌گیرند تا کسی به اشتباه به آن‌ها پول نفرستد. صرافی‌هایی که در این سرقت ZIL از دست داده‌اند، پس از راستی‌آزمایی، مقدار ازدست‌رفته را با ضرب ZIL جدید پس می‌گیرند. برای جبران خسارت کاربران عادی هم زیلیکا پیشنهاد داده که تغییری در توکنومیک به رأی جامعه گذاشته شود. نتیجهٔ نهایی این رأی‌گیری را در زمان نگارش این متن نتوانستیم تأیید کنیم.

توکنومیک و کاربردهای ZIL

سقف عرضهٔ ZIL ۲۱ میلیارد واحد است. طبق داده‌های CoinGecko در مهر ۱۴۰۵، حدود ۱۹٫۵ میلیارد ZIL در گردش است و عرضهٔ کل حدود ۲۰٫۶ میلیارد واحد است. این اعداد ممکن است با ضرب توکن برای جبران خسارت‌های حادثهٔ Ledger تغییر کنند.

کاربردهای اصلی ZIL:

• کارمزد شبکه: هزینهٔ اجرای تراکنش‌ها و قراردادهای هوشمند با ZIL پرداخت می‌شود.
• استیکینگ و امنیت: اعتبارسنج‌ها و واگذارکنندگان ZIL را استیک می‌کنند تا شبکه امن بماند و پاداش بگیرند.
• حاکمیت: تصمیم‌های مهم شبکه، مانند پیشنهاد جبران خسارت حادثهٔ Ledger، از راه پلتفرم حاکمیتی زیلیکا به رأی گذاشته می‌شوند.
• اکوسیستم: برنامه‌های غیرمتمرکز، توکن‌ها و پل‌های بین‌زنجیره‌ای روی زیلیکا از ZIL استفاده می‌کنند.

استیکینگ زیلیکا

از ژوئن ۲۰۲۵ استیکینگ زیلیکا روی شبکهٔ EVM و از پورتال رسمی stake.zilliqa.com انجام می‌شود. کاربران دو گزینه دارند. در استیکینگ نقدشونده، کاربر در ازای سهم خود یک توکن استیکینگ نقدشونده (LST) می‌گیرد. در استیکینگ غیرنقدشونده، ZIL مستقیم به یک اعتبارسنج واگذار می‌شود. برای آشنایی با مدل نقدشونده، مقالهٔ استیکینگ نقدشونده چیست را ببینید. توجه کنید که ZIL نگهداری‌شده در ارزینجا از این طریق استیک نمی‌شود.

مزایا و ریسک‌های زیلیکا

نقاط قوت

• سابقهٔ پژوهشی و دانشگاهی و پیشگامی در پیاده‌سازی شاردینگ
• سازگاری کامل با EVM و ابزارهای اتریوم پس از ارتقای ۲.۰
• اجماع اثبات سهام با نهایی شدن سریع بلاک‌ها و هزینهٔ اجرای کمتر برای گره‌ها
• سقف عرضهٔ مشخص (۲۱ میلیارد واحد)

ریسک‌ها

• ریسک امنیتی و اعتباری: حادثهٔ Ledger در ۲۰۲۶ نشان داد که نقصی در ابزارهای جانبی می‌تواند سال‌ها پنهان بماند و به دارایی کاربران آسیب بزند.
• ریسک تورمی: اگر پیشنهاد ضرب توکن برای جبران خسارت تصویب شود، عرضهٔ ZIL بیشتر می‌شود.
• رقابت شدید: زیلیکا با شبکه‌های لایه اول بزرگ‌تری مثل نیر پروتکل، مالتی‌ورس‌ایکس (الروند) و هارمونی رقابت می‌کند که آن‌ها هم روی مقیاس‌پذیری کار کرده‌اند.
• نوسان قیمت: ارزش بازار ZIL نسبت به اوجش بسیار پایین آمده و مثل هر آلت‌کوینی نوسان زیادی دارد.

زیلیکا در مقایسه با رقبا

برای آشنایی بیشتر، صفحه‌های پولکادات و اتریوم را هم ببینید.

کیف پول‌ها و نگهداری ZIL

پس از بازنشستگی تراکنش‌های Legacy، نگهداری ZIL عملاً روی آدرس‌های EVM انجام می‌شود. این آدرس‌ها در کیف پول‌های سازگار با EVM مثل متامسک (با افزودن شبکهٔ زیلیکا) قابل استفاده‌اند. اگر هنوز ZIL روی آدرس قدیمی zil1 دارید، فقط از ابزار رسمی مهاجرت در سایت زیلیکا استفاده کنید. به پیام‌های خصوصی که وعدهٔ «بازیابی دارایی» می‌دهند هم اعتماد نکنید. زیلیکا خودش دربارهٔ این کلاهبرداری‌ها هشدار داده است. برای نکات عمومی امنیت کیف پول سخت‌افزاری، راهنمای کامل کیف پول سخت‌افزاری را بخوانید.

نکات مهم پیش از خرید زیلیکا

زیلیکا امروز در دورهٔ گذار است. خرید آن را باید با در نظر گرفتن همین شرایط سنجید، نه فقط با سابقهٔ فنی پروژه. پیش از سرمایه‌گذاری این نکات را بررسی کنید:

اخبار رسمی پروژه را دنبال کنید

پیامدهای حادثهٔ Ledger هنوز تمام نشده است. مهاجرت دارندگان کیف پول شخصی ادامه دارد و تصمیم دربارهٔ جبران خسارت و تغییر احتمالی توکنومیک باید در حاکمیت پروژه گرفته شود. هر کدام از این تصمیم‌ها می‌تواند روی عرضه و قیمت ZIL اثر بگذارد. پس خبرها را فقط از کانال‌های رسمی زیلیکا دنبال کنید، نه از شایعه‌های شبکه‌های اجتماعی.

سهم ZIL در سبد را محدود نگه دارید

ZIL یک آلت‌کوین کوچک با نوسان زیاد است. بهتر است سهم کوچکی از سبد شما باشد و بخش اصلی سرمایه در دارایی‌های بزرگ‌تر یا استیبل‌کوین‌ها بماند. خرید پله‌ای، یعنی تقسیم مبلغ به چند بخش و خرید در زمان‌های مختلف، اثر نوسان را کمتر می‌کند. از تصمیم‌های هیجانی بر اساس رشد یا ریزش چندروزه پرهیز کنید.

محدودیت انتقال را در نظر بگیرید

چون واریز و برداشت ZIL در ارزینجا فعلاً بسته است، اگر برنامه‌تان استیکینگ روی شبکهٔ زیلیکا یا استفاده در برنامه‌های غیرمتمرکز است، فعلاً از این مسیر ممکن نیست. اگر هم ZIL را در جای دیگری دارید، تا اعلام رسمی بازگشایی، آن را به ارزینجا نفرستید.

خرید زیلیکا در ارزینجا

در ارزینجا می‌توانید زیلیکا را با تومان و به‌صورت آنی بخرید یا بفروشید:

1. ثبت‌نام کنید و احراز هویت را کامل کنید.
2. کیف پول تومانی خود را شارژ کنید.
3. در بخش خرید و فروش آنی، ZIL را انتخاب کنید، مقدار را وارد کنید و سفارش را ثبت کنید. راهنمای قدم‌به‌قدم در آموزش ثبت سفارش آنی آمده است.

کارمزد معاملات را در صفحهٔ کارمزدهای ارزینجا ببینید. یادآوری: تا مهر ۱۴۰۵ واریز و برداشت ZIL در ارزینجا بسته است و بازار حرفه‌ای هم برای آن فعال نیست. اگر قصد انتقال ZIL به کیف پول شخصی دارید، صبر کنید تا برداشت دوباره باز شود. اگر می‌خواهید سرمایه را در ارزی با ثبات بیشتر نگه دارید، تتر گزینهٔ رایج‌تری است.

جمع‌بندی

زیلیکا از پروژه‌ای پژوهشی با تمرکز بر شاردینگ، به شبکه‌ای اثبات سهامی و سازگار با EVM تبدیل شده است. ارتقای ۲.۰ در ۲۰۲۵ معماری آن را ساده‌تر و به اکوسیستم اتریوم نزدیک‌تر کرد. حادثهٔ امنیتی Ledger در ۲۰۲۶ و بازنشستگی تراکنش‌های Legacy هم ضربهٔ اعتباری بزرگی بود و پیامدهایش، مثل تصمیم دربارهٔ جبران خسارت، هنوز در جریان است. اگر به ZIL علاقه دارید، اخبار رسمی پروژه را دنبال کنید، ریسک‌ها را جدی بگیرید و فقط به اندازه‌ای سرمایه‌گذاری کنید که توان از دست دادنش را دارید.

منابع رسمی: سایت رسمی زیلیکا، مستندات تغییرات زیلیکا ۲.۰، صفحهٔ رسمی حادثهٔ Ledger، اکسپلورر زیلیکا (Blockscout) و صفحهٔ زیلیکا در CoinGecko.