آرک (ARK) ارز بومی شبکهٔ بلاکچینی ARK است. این شبکه یک بلاکچین لایهٔ ۱ متنباز است که از سال ۲۰۱۷ فعال است و با سازوکار اجماع اثبات سهام نمایندگیشده (DPoS) کار میکند. هدف اصلی پروژهٔ آرک سادهکردن ساخت و استفاده از بلاکچین است تا توسعه‌دهندگان و کسب‌وکارها بدون درگیر شدن با پیچیدگی‌های معمول، شبکه و تراکنشهای سفارشی خودشان را بسازند. توکن ARK برای پرداخت کارمزد تراکنش، رأیدادن به ولیدیتورها و پاداش تولید بلاک به کار می‌رود. در این صفحه با کارکرد شبکهٔ آرک، تاریخچه، اقتصاد توکن، پروژهٔ تازهٔ Mainsail و روش خرید آرک در ارزینجا آشنا می‌شوید.
یادداشت وضعیت (مهر ۱۴۰۵): در حال حاضر خرید و فروش آنی آرک در ارزینجا فعال است، اما واریز و برداشت ARK در ارزینجا بسته است و این ارز در بازار حرفهای هم معامله نمی‌شود. پیش از هر معامله، وضعیت لحظهای را در صفحهٔ بازار ارزینجا ببینید.
آرک چیست؟
آرک یک اکوسیستم بلاکچینی است که تیم ARK.io آن را توسعه می‌دهد. این شبکه در اصل با شعار «بلاکچینی برای همه» معرفی شد. هستهٔ آن، یعنی ARK Core، پروتکل لایهٔ ۱ متن‌بازی است که با زبان TypeScript نوشته شده است. طراحی ماژولار این هسته به توسعه‌دهنده اجازه می‌دهد بخش‌های مختلف شبکه را عوض کند یا منطق تراکنش سفارشی بنویسد. بسیاری از بلاکچین‌های هوشمند برای این کار از قرارداد هوشمند استفاده میکنند، اما آرک در نسخهٔ فعلی خود به‌جای قرارداد هوشمند بر «تراکنشهای سفارشی» تکیه دارد.
شبکهٔ اصلی آرک کاملاً غیرمتمرکز است و ۵۱ ولیدیتور (که پیش‌تر «دلیگیت» نامیده می‌شدند) آن را اداره میکنند. ولیدیتورها با رأی دارندگان توکن انتخاب میشوند. ARK را نباید با پروتکل «Ark» برای مقیاسپذیری بیتکوین یا شرکت Ark Labs اشتباه گرفت؛ آن‌ها پروژه‌های جداگانه‌ای هستند و ربطی به توکن ARK ندارند.
تاریخچهٔ پروژهٔ آرک
آرک در اواسط سال ۲۰۱۶ پایه‌گذاری شد. اواخر همان سال، تیم پروژه یک «کمپین تبادل توکن» (Token Exchange Campaign یا TEC) برگزار کرد و حدود ۸۰۰ هزار دلار بیتکوین و ارزهای دیجیتال دیگر جمع کرد. تیم آرک در آن دوره که عرضهٔ اولیهٔ سکه (ICO) رواج داشت، عمداً از عنوان TEC استفاده کرد.
راهاندازی شبکهٔ اصلی در ۲۰۱۷
شبکهٔ اصلی آرک در ۲۱ مارس ۲۰۱۷ (اول فروردین ۱۳۹۶) راهاندازی شد. بلاک پیدایش (Genesis) همهٔ توکن‌های قابل‌توزیع میان شرکت‌کنندگان کمپین را در بر داشت و عرضهٔ اولیه ۱۲۵ میلیون ARK بود. بعد از راهاندازی، نهاد حقوقی پروژه با نام ARK ECOSYSTEM SCIC در فرانسه شکل گرفت تا توسعهٔ پلتفرم را پشتیبانی کند. این نهاد معمولاً با نام برند ARK.io شناخته میشود.
آرک در سال‌های اخیر
بسیاری از پروژه‌های دورهٔ ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ امروز دیگر فعال نیستند، اما آرک هنوز توسعه می‌یابد. تیم پروژه هر هفته گزارش توسعه منتشر میکند. این گزارش‌ها در سال ۲۰۲۶ هم ادامه داشته‌اند و کارهای انجام‌شده روی Mainsail، کیف پول ARK Vault، اکسپلورر ARKScan و افزونهٔ ARK Connect را شرح میدهند. تمرکز اصلی تیم در این سال‌ها بازنویسی کامل پروتکل با نام Mainsail و افزودن سازگاری با ماشین مجازی اتریوم بوده است.
شبکهٔ آرک چگونه کار میکند؟
آرک برای رسیدن به اجماع از مدل اثبات سهام نمایندگیشده (DPoS) استفاده میکند. در این مدل، به‌جای استخراج پرمصرف شبکهٔ بیتکوین، گروه محدودی از ولیدیتورهای منتخب بلاک‌ها را تولید میکنند. شبکه‌هایی مثل لیسک و ایاس هم از خانوادهٔ DPoS هستند.
ولیدیتورها و رأی‌گیری
در شبکهٔ فعلی آرک، ۵۱ جایگاه ولیدیتور فعال وجود دارد. دارندگان ARK با موجودی کیف پولشان به ولیدیتور دلخواه رأی میدهند و هر ۱ ARK برابر یک رأی است. ۵۱ نامزدی که بیشترین رأی را دارند، تولید بلاک را بر عهده می‌گیرند. توکن هنگام رأیدادن در کیف پول خود کاربر می‌ماند و قفل یا منتقل نمی‌شود. اگر ولیدیتوری عملکرد ضعیفی داشته باشد، رأی‌دهندگان می‌توانند رأی خود را به نامزد دیگری بدهند.
زمان بلاک و پاداش
در شبکهٔ فعلی آرک، هر ۸ ثانیه یک بلاک تولید میشود و ولیدیتورِ تولیدکنندهٔ هر بلاک ۲ ARK پاداش میگیرد. این سرعت، تأیید تراکنش‌ها را سریع میکند و مصرف انرژی DPoS هم بسیار کمتر از اثبات کار است. برای همین آرک خود را شبکه‌ای سازگار با محیط زیست معرفی میکند.
تراکنشهای سفارشی و SmartBridge
یکی از ایده‌های اولیهٔ آرک «اتصال بلاکچین‌ها» بود. پیش از راهاندازی شبکهٔ اصلی در ۲۰۱۷، تیم آرک طرح زنجیره‌های جانبی (Sidechain) را کنار گذاشت و فناوری SmartBridge را جایگزین آن کرد. SmartBridge قرار بود با گذاشتن داده در تراکنش‌ها، ارتباط میان شبکهٔ آرک و زنجیره‌های دیگر را ساده کند. در نسخه‌های بعدی ARK Core، «منطق تراکنش سفارشی» به یکی از ویژگی‌های اصلی تبدیل شد. یعنی توسعه‌دهنده می‌تواند نوع تراکنش تازهای با قواعد خودش تعریف کند و آن را به هسته اضافه کند، بدون آنکه کل پروتکل را عوض کند.
تفاوت این روش با قرارداد هوشمند در این است که منطق تازه در سطح خود پروتکل اجرا میشود، نه در یک ماشین مجازی عمومی. این کار سرعت و پیش‌بینی‌پذیری بیشتری می‌دهد، اما انعطافش کمتر است و ابزارهای آشنای توسعه‌دهندگان اتریوم را ندارد. یکی از دلایل حرکت آرک به سمت EVM در Mainsail همین است.
Mainsail؛ نسل بعدی پروتکل آرک
Mainsail بازنویسی کامل پروتکل آرک است و جایگزین ARK Core خواهد شد. مهم‌ترین تغییرات آن طبق مستندات رسمی این‌ها هستند:
- اجماع BFT با نهاییشدن فوری: اجماع Mainsail از Tendermint الهام گرفته و سه مرحلهٔ پیشنهاد بلاک، پیش‌رأی و پیش‌تأیید دارد. وقتی بیش از دو سوم ولیدیتورها بلاکی را تأیید کنند، آن بلاک نهایی میشود و دیگر برگشت‌پذیر نیست.
- ۵۳ ولیدیتور: تعداد ولیدیتورهای فعال از ۵۱ به ۵۳ افزایش می‌یابد. ۵۳ عدد اول است و این انتخاب جلوی تقسیم سه‌گانهٔ رأی‌ها را میگیرد.
- سازگاری کامل با EVM: Mainsail موتور REVM را به کار میگیرد که با زبان Rust نوشته شده است. این موتور قراردادهای Solidity و ابزارهای رایج اتریوم را پشتیبانی میکند. حتی انتقال توکن ARK، رأیدادن و ثبت ولیدیتور هم از طریق یک قرارداد اجماع داخل EVM انجام میشود.
- امضای BLS و آدرس‌های 0x: ولیدیتورها برای اجماع از امضای BLS استفاده میکنند. در تستنت Mainsail هم آدرس‌ها از قالب قدیمی که با D شروع می‌شد به قالب آشنای 0x اتریوم تغییر کرده‌اند.
Mainsail الان در چه مرحله‌ای است؟
تستنت عمومی Mainsail EVM در تابستان ۱۴۰۴ (اوت ۲۰۲۵) راهاندازی شد. تیم آرک در مهر ۱۴۰۵ (۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶) اعلام کرد که بهبودهایی در ایمنی اجماع و کارایی EVM انجام داده است. از جملهٔ این بهبودها انتخاب ولیدیتور با RANDAO و پشتیبانی از مشخصات Osaka اتریوم است. چون این تغییرات با نسخه‌های قبلی ناسازگارند، قرار است اواسط اکتبر ۲۰۲۶ تستنت تازهای راهاندازی شود. تا زمان نوشتن این متن، تاریخی برای راهاندازی Mainsail روی شبکهٔ اصلی اعلام نشده است و تیم گفته که پیش از آن آزمون‌های طولانی فشار و پایداری انجام می‌دهد. شبکهٔ اصلی فعلاً همان ARK Core با ۵۱ ولیدیتور است. برای آشنایی بیشتر با این فناوری، مقالهٔ ماشین مجازی اتریوم (EVM) چیست را بخوانید.
اقتصاد توکن ARK
عرضهٔ اولیهٔ آرک در بلاک پیدایش ۱۲۵ میلیون توکن بود. چون هر بلاک ۲ ARK پاداش تولید میکند، عرضه به‌مرور زیاد میشود. طبق داده‌های CoinGecko در مهر ۱۴۰۵، عرضهٔ در گردش آرک حدود ۱۹۹٫۶ میلیون ARK است. این توکن سقف عرضهٔ ثابت ندارد. تورم آن قابل پیش‌بینی است، چون نرخ پاداش هر بلاک ثابت است، اما سرمایه‌گذار باید بداند که عرضه همیشه در حال افزایش است.
کاربردهای توکن ARK
- کارمزد تراکنش: هر انتقال و تراکنش در شبکهٔ آرک کارمزدی به ARK دارد.
- رأیدادن و امنیت شبکه: دارندگان ARK با رأیدادن ولیدیتورها را تعیین میکنند. بعضی ولیدیتورها بخشی از پاداش خود را با رأی‌دهندگانشان تقسیم میکنند؛ این کار سیاست خود ولیدیتور است و پروتکل آن را تضمین نمی‌کند.
- ثبت ولیدیتور: هر کسی که بخواهد ولیدیتور شود، باید با تراکنشی که کارمزد ARK دارد ثبتنام کند و رأی کافی جمع کند.
ابزارها و کیف پول‌های اکوسیستم آرک
تیم آرک چند ابزار رسمی برای کار با شبکه ساخته است:
- ARK Vault: کیف پول رسمی آرک برای دسکتاپ و موبایل. با آن می‌توانید ARK نگه دارید، ارسال کنید و رأی بدهید.
- ARKScan: اکسپلورر رسمی شبکه. تراکنش‌ها، بلاک‌ها و فهرست ولیدیتورها را می‌توانید در ARKScan ببینید.
- ARK Connect: افزونهٔ مرورگر Web3 برای مدیریت آدرس‌ها و اتصال به اپلیکیشن‌های ساخته‌شده روی آرک.
اطلاعات رسمی پروژه در سایت ark.io و مستندات فنی Mainsail در docs.mainsailhq.com منتشر میشوند. کیف پول را فقط از منابع رسمی دانلود کنید و عبارت بازیابی (Seed Phrase) را با هیچ‌کس در میان نگذارید.
مزایای آرک
- سابقهٔ طولانی: شبکهٔ اصلی آرک از ۲۰۱۷ فعال بوده است. طبق سایت رسمی، بیش از ۳۷ میلیون بلاک در این شبکه تولید شده است.
- کد متنباز و ماژولار: هستهٔ TypeScript با ساختار ماژولار، شخصی‌سازی را برای توسعه‌دهندگان وب ساده‌تر میکند.
- مصرف انرژی کم و تراکنش سریع: اجماع DPoS و بلاک‌های ۸ ثانیه‌ای.
- توسعهٔ فعال: گزارش‌های هفتگی توسعه و کار مداوم روی Mainsail و EVM.
ریسک‌ها و محدودیت‌های آرک
- تأخیر در Mainsail: Mainsail چند سال است که در حال توسعه است و هنوز تاریخ راهاندازی آن روی شبکهٔ اصلی مشخص نیست. تأخیر بیشتر می‌تواند روی توجه بازار اثر بگذارد.
- رقابت سنگین: شبکه‌های بزرگ‌تری مثل اتریوم، کازماس و پولکادات در حوزهٔ ساخت بلاکچین و قرارداد هوشمند فعال‌اند.
- تمرکز نسبی در DPoS: تعداد محدود ولیدیتورها و نقش دارندگان بزرگ در رأی‌گیری، از نقدهای رایج به مدل DPoS است.
- عرضهٔ بدون سقف و نقدشوندگی کمتر: عرضهٔ ARK مدام زیاد میشود و ارزش بازار آن نسبت به ارزهای بزرگ کوچک است، پس نوسان قیمت می‌تواند شدید باشد.
آرک در مقایسه با دیگر بلاکچین‌های DPoS
آرک، لیسک و ایاس از یک خانوادهٔ فکری می‌آیند: هر سه شبکه بلاک‌ها را با گروه محدودی از تولیدکنندگان منتخب رأی‌دهندگان می‌سازند. تفاوت آرک در تمرکز آن بر سادگی برای توسعه‌دهندگان وب (TypeScript) و مسیر فعلی‌اش به سمت سازگاری کامل با EVM در Mainsail است. با این تغییر، آرک از مدل «تراکنش سفارشی» به سمت اکوسیستم قراردادهای هوشمند اتریومی می‌رود. اگر می‌خواهید با پایه‌های این مدل آشنا شوید، مقالهٔ اثبات سهام چیست را هم ببینید.
چه عواملی بر قیمت آرک اثر می‌گذارند؟
- پیشرفت یا تأخیر در راهاندازی Mainsail روی شبکهٔ اصلی.
- وضعیت کلی بازار و به‌ویژه روند قیمت بیتکوین.
- میزان استفادهٔ واقعی از شبکه، تعداد پروژه‌ها و توسعه‌دهندگانی که روی آن کار میکنند.
- تورم ناشی از پاداش بلاک و حجم معاملات در صرافی‌ها.
قیمت لحظهای آرک به تومان و تتر را می‌توانید در همین صفحه ببینید.
راهنمای خرید آرک در ارزینجا
آرک در ارزینجا با «خرید آنی» معامله میشود و می‌توانید آن را مستقیم با تومان بخرید یا بفروشید. مراحل کار این‌هاست:
- ثبتنام و احراز هویت: طبق راهنمای ثبتنام حساب بسازید و احراز هویت را کامل کنید.
- شارژ کیف پول تومانی: به حساب خود تومان واریز کنید.
- ثبت سفارش خرید آنی: از بخش خرید آنی، ARK را انتخاب کنید و مقدار را وارد کنید. جزئیات در راهنمای سفارش خرید آنی آمده است.
- بررسی کارمزد: پیش از تأیید سفارش، کارمزدهای ارزینجا را ببینید.
نکتهٔ مهم دربارهٔ واریز و برداشت
تا مهر ۱۴۰۵ واریز و برداشت ARK در ارزینجا بسته است. یعنی فعلاً نمی‌توانید ARK را از کیف پول شخصی به ارزینجا بفرستید یا آن را به کیف پول خارجی برداشت کنید؛ فقط امکان خرید و فروش آنی داخل حساب وجود دارد. اگر قصد نگهداری در کیف پول شخصی مثل ARK Vault را دارید، پیش از خرید وضعیت برداشت را در صفحهٔ بازار بررسی کنید. پاسخ پرسش‌های عمومی را هم در سؤالات واریز و برداشت ببینید.
نکته‌های امنیتی برای دارندگان آرک
- مراقب نام‌های مشابه باشید: نام «Ark» را چند پروژهٔ دیگر هم استفاده میکنند، از جمله پروتکل Ark در بیتکوین. پیش از خرید یا انتقال، مطمئن شوید با توکن ARK شبکهٔ ARK.io سر و کار دارید.
- شبکهٔ درست را انتخاب کنید: آدرس‌های شبکهٔ فعلی آرک با قالب خاص خود این شبکه ساخته میشوند و با آدرس‌های شبکه‌های دیگر یکی نیستند. انتقال به شبکهٔ اشتباه می‌تواند به از دست رفتن دارایی منجر شود.
- به وعده‌های «مهاجرت» ساختگی اعتماد نکنید: هر اطلاعیه‌ای دربارهٔ انتقال به Mainsail را فقط از کانال‌های رسمی آرک (ark.io و arkscic.com) بپذیرید و هیچ‌وقت عبارت بازیابی کیف پول را در سایت یا فرمی وارد نکنید.
- رمز دوعاملی را فعال کنید: برای حساب ارزینجا ورود دومرحله‌ای را روشن کنید.
جمع‌بندی
آرک یکی از بلاکچین‌های قدیمی DPoS است که از ۲۰۱۷ فعال مانده و حالا با Mainsail به سمت اجماع BFT با نهاییشدن فوری، ۵۳ ولیدیتور و سازگاری کامل با EVM می‌رود. ارزش آینده‌اش به این بستگی دارد که Mainsail کی و چطور روی شبکهٔ اصلی بیاید و بتواند توسعه‌دهنده جذب کند. پیش از خرید، ریسک‌هایی مثل عرضهٔ بدون سقف، رقابت سنگین و نوسان قیمت را در نظر بگیرید و فقط به اندازه‌ای سرمایه‌گذاری کنید که توان از دست دادنش را دارید. این متن توصیهٔ سرمایه‌گذاری نیست.