بازار دیفای (DeFi) در هفتههای اخیر با افت شدیدی روبهرو شده و TVL دیفای به پایینترین سطح خود در ۸ ماه گذشته، یعنی ۷۸ میلیارد دلار رسیده است. این کاهش چشمگیر که توسط پلتفرم DeFiLlama رصد شده، نگرانیهای جدی در میان سرمایهگذاران و فعالان این حوزه ایجاد کرده است. کارشناسان معتقدند ترکیبی از فشارهای کلان اقتصادی، خروج نقدینگی و کاهش اعتماد کاربران پشت این ریزش قرار دارد.
TVL دیفای چیست و چرا اهمیت دارد؟
TVL یا «ارزش کل قفلشده» معیار اصلی سنجش سلامت و قدرت اکوسیستم دیفای است. این عدد نشان میدهد چه مقدار دارایی توسط کاربران در پروتکلهای دیفای مانند استخرهای نقدینگی، پروتکلهای وامدهی و قراردادهای هوشمند سپردهگذاری شده است. در اوج بازار صعودی سال ۲۰۲۱، TVL دیفای به بالای ۱۸۰ میلیارد دلار رسید؛ اما اکنون با افت به ۷۸ میلیارد دلار، بازار با یک عقبگرد جدی مواجه است. کاهش TVL نشانهای از کاهش مشارکت کاربران، کاهش اعتماد به پروتکلها و خروج سرمایه از این بازار است.
کدام پروتکلها بیشترین افت TVL را تجربه کردند؟
در میان پروتکلهای دیفای، برخی از بزرگترین نامها با خروج قابل توجه سرمایه روبهرو شدند. Lido Finance که بزرگترین پروتکل استیکینگ مایع است، شاهد کاهش چشمگیری در سپردههای کاربران بود. پروتکلهای وامدهی مانند Aave و Compound نیز از این افت مصون نماندند؛ کاهش تقاضا برای وامگیری در شرایط نزولی بازار، حجم فعالیت در این پلتفرمها را به طرز محسوسی کاهش داد. همچنین بازارسازهای خودکار (AMM) و DEXهای برتر مانند Uniswap و Curve نیز با خروج نقدینگی از استخرهایشان دست و پنجه نرم کردند. زنجیرههایی مثل Ethereum، BNB Chain و Avalanche همگی کاهش TVL را گزارش دادند، هرچند درصد افت در هر شبکه متفاوت بود.
چرا کاربران دیفای را ترک میکنند؟
دلایل متعددی برای این موج خروج سرمایه از دیفای وجود دارد. نخست، فشار کلان اقتصادی و نگرانی از رکود جهانی باعث شده سرمایهگذاران به سمت داراییهای امنتر حرکت کنند. دوم، کاهش بازده در پروتکلهای دیفای نسبت به دوران صعودی، جذابیت این حوزه را برای کاربران عادی کم کرده است؛ نرخهای APY که زمانی سه رقمی بودند، اکنون به ارقامی تک رقمی رسیدهاند. سوم، رقابت از سوی ابزارهای مالی سنتی مانند اوراق قرضه با بهره بالا، بخشی از سرمایه را از اکوسیستم رمزارز خارج کرده است. چهارم، خاطره تلخ هکها و اکسپلویتهای پروتکلی همچنان در ذهن کاربران باقی است و اعتماد را فرسوده کرده. در نهایت، پیچیدگیهای تجربه کاربری در دیفای مانع از ورود کاربران جدید میشود.
مقایسه با اوجهای بازار صعودی
برای درک بهتر وضعیت فعلی، باید نگاهی به اوجهای تاریخی دیفای انداخت. در نوامبر ۲۰۲۱، TVL دیفای به بیش از ۱۸۰ میلیارد دلار رسید؛ رقمی که با ۷۸ میلیارد دلار فعلی فاصلهای بیش از ۵۰ درصد دارد. در اوج بازار، استیبلکوینها در دیفای نقش کلیدی ایفا میکردند و بخش قابل توجهی از نقدینگی را تأمین میکردند؛ پس از فروپاشی ترا/لونا در می ۲۰۲۲، اعتماد به برخی از این داراییها آسیب جدی دید. همچنین در دوران اوج، انگیزههای ییلد فارمینگ با APYهای چند صد درصدی کاربران را به سمت دیفای میکشید؛ اما این مدلهای اقتصادی ناپایدار ثابت شدند و حالا جای خود را به رویکردهای محافظهکارانهتر دادهاند.
چه زمانی بازیابی دیفای ممکن است؟
پیشبینی دقیق زمان بازیابی دیفای دشوار است، اما چند عامل میتواند این روند را تسریع کند. تصویب ETFهای رمزارزی و ورود سرمایهگذاران نهادی میتواند موج جدیدی از نقدینگی به بازار بیاورد. همچنین بهبود تجربه کاربری در پروتکلهای لایه دوم و کاهش کارمزدها میتواند کاربران خردهپا را دوباره جذب کند. پیشرفتهای فناوری مانند اینترآپرابیلیتی بین زنجیرهای و راهحلهای مقیاسپذیری نیز در بلندمدت نقش مهمی خواهند داشت. بسیاری از تحلیلگران معتقدند که دیفای در چرخه صعودی بعدی، با زیرساختهای بلوغیافتهتر و مدلهای اقتصادی پایدارتر، میتواند به سطوح تاریخی جدیدی دست پیدا کند. با این حال، در کوتاهمدت بازار نیاز به بازسازی اعتماد و ارائه محصولات ارزشآفرینتر دارد. DEXهای برتر با ارائه نقدینگی عمیقتر و کارمزدهای رقابتی میتوانند یکی از محرکهای اصلی این بازیابی باشند.
جمعبندی
کاهش TVL دیفای به ۷۸ میلیارد دلار و رسیدن به پایینترین سطح ۸ ماهه، نشانهای جدی از چالشهای پیش روی این حوزه است. خروج سرمایه از پروتکلهای بزرگ، کاهش بازده و فشارهای کلان اقتصادی همگی در این ریزش نقش داشتهاند. با این حال، بسیاری از متخصصان این وضعیت را بخشی طبیعی از چرخههای بازار میدانند و معتقدند اکوسیستم دیفای با وجود نوسانات، همچنان از مزایای بنیادین و پتانسیل رشد بلندمدت برخوردار است.
سوالات متداول
TVL دیفای چیست و چرا کاهش آن مهم است؟
TVL یا ارزش کل قفلشده، نشاندهنده مجموع داراییهایی است که کاربران در پروتکلهای دیفای سپردهگذاری کردهاند. کاهش این عدد به معنای خروج سرمایه از اکوسیستم، کاهش فعالیت کاربران و افت اعتماد به پروتکلهاست که میتواند بر درآمد پروتکلها، نرخ بازده و قیمت توکنهای حاکمیتی تأثیر منفی بگذارد.
کدام پروتکلهای دیفای در این دوره بیشترین ضرر را متحمل شدند؟
پروتکلهای بزرگ وامدهی مانند Aave و Compound، پلتفرمهای استیکینگ مایع مانند Lido و بازارسازهای خودکار (DEX) مانند Uniswap و Curve از جمله پروتکلهایی بودند که بیشترین خروج نقدینگی را تجربه کردند. زنجیرههایی مانند Ethereum، BNB Chain و Avalanche همگی کاهش TVL را گزارش دادند.
آیا دیفای میتواند به سطوح اوج قبلی بازگردد؟
بسیاری از تحلیلگران معتقدند بازیابی دیفای ممکن است، اما نیازمند چند عامل است: ورود سرمایه نهادی، بهبود تجربه کاربری، کاهش کارمزدها از طریق راهحلهای لایه دوم، و ارائه مدلهای اقتصادی پایدارتر. در چرخه صعودی بعدی با زیرساختهای بلوغیافتهتر، احتمال دستیابی به سطوح تاریخی جدید وجود دارد.
