کیپر (Keep3r Network) با نماد KP3R یک شبکهٔ غیرمتمرکز برای خودکارسازی کارهای نگهداری قراردادهای هوشمند روی بلاک‌چین اتریوم است. پروتکل‌های دیفای برای کارهایی مثل برداشت سود، به‌روزرسانی قیمت یا تسویهٔ موقعیت‌ها به کسی نیاز دارند که در زمان مناسب تراکنش را بفرستد. کیپر این کارها را در قالب «Job» (کار) تعریف می‌کند و افراد یا تیم‌های مستقلی به نام «Keeper» (مجری) آنها را انجام میدهند و در ازایش KP3R میگیرند. سایت رسمی پروژه این شبکه را بستری برای پروژه‌هایی معرفی می‌کند که به عملیات بیرونی (devops) نیاز دارند و برای تیم‌هایی که دنبال کار کیپری‌اند.
در این صفحه با کارکرد شبکهٔ کیپر، نقش توکن KP3R، تاریخچهٔ پروژه از راهاندازی تا نسخهٔ دوم، ریسک‌ها و روش نگهداری این توکن آشنا می‌شوید.
وضعیت معامله در ارزینجا (مهر ۱۴۰۵): تا مهر ۱۴۰۵ خرید آنی، معامله در بازار حرفهای، واریز و برداشت کیپر (KP3R) در ارزینجا فعال نیست. پیش از هر تصمیمی، وضعیت بهروز را در صفحهٔ معاملههای ارزینجا ببینید.
کیپر (KP3R) چیست؟
کیپر یک «بازار کار» برای قراردادهای هوشمند است. یک قرارداد هوشمند خودش نمی‌تواند در لحظهٔ دلخواه کاری را شروع کند؛ همیشه یک حساب بیرونی باید تراکنش را بفرستد. بسیاری از پروتکل‌های دیفای برای اجرای منظم کارهای تکراری، ربات‌ها و سرورهای متمرکز خودشان را راه می‌اندازند. کیپر این وابستگی را برمی‌دارد: پروتکل کار خود را در شبکه ثبت می‌کند و هر کیپر ثبت‌شده‌ای میتواند آن را انجام دهد و پاداش بگیرد.
به گفتهٔ مستندات رسمی، کیپر میتواند یک فرد یا یک تیم باشد و کار او از ارسال یک تراکنش ساده تا اجرای منطق پیچیدهٔ خارج از زنجیره را شامل میشود. کیپرها زیرساخت خود را مدیریت میکنند و خودشان تصمیم میگیرند کدام کار برایشان سودآور است.
نام Keep3rV1 از کجا آمده است؟
قرارداد توکن KP3R روی اتریوم با نام Keep3rV1 ثبت شده و به همین دلیل سایت‌های داده‌ای مثل کوینگکو و کوین‌مارکت‌کپ این ارز را با همین نام نشان میدهند. خود پروتکل امروز در نسخهٔ دوم (Keep3r V2) کار می‌کند، اما توکن همان قرارداد اولیه است و عوض نشده است.
تاریخچهٔ کیپر؛ از راهاندازی بی‌سروصدا تا نسخهٔ دوم
کیپر را آندره کرونیه (Andre Cronje)، سازندهٔ یرن فایننس (YFI)، در مهر ۱۳۹۹ (اکتبر ۲۰۲۰) ساخت. کد پروژه بدون اعلام رسمی در گیت‌هاب منتشر شد و معامله‌گرها پیش از راهاندازی رسمی سراغ توکن آن در یونیسواپ رفتند. در همان روزهای آزمایشی، قرارداد چند بار دوباره مستقر شد و قیمت در حجم معاملات کم نوسان‌های شدیدی داشت. شبکه در ۷ آبان ۱۳۹۹ (۲۸ اکتبر ۲۰۲۰) بهصورت نسخهٔ بتا روی شبکهٔ اصلی اتریوم راه افتاد. در آن روزها هنوز ممیزی قراردادها تمام نشده بود. ممیزی را شرکت امنیتی PeckShield در اواخر اکتبر ۲۰۲۰ انجام داد. اولین کار ثبت‌شده در شبکه هم به‌روزرسانی اوراکل یونیسواپ نسخهٔ ۲ بود.
راهاندازی بدون ICO
KP3R بدون عرضهٔ اولیهٔ سکه (ICO) و پیشفروش عرضه شد. در طراحی اولیه، توکن تازه زمانی ساخته می‌شد که کاربران در جفت‌های تأییدشده، که اولین آنها KP3R/ETH بود، نقدینگی فراهم می‌کردند.
کیپر نسخهٔ دوم (Keep3r V2)
در سال ۲۰۲۱ تیم توسعهٔ DeFi Wonderland در انجمن حاکمیتی یرن پیشنهاد داد توسعهٔ نسخهٔ دوم را بر عهده بگیرد. در آن پیشنهاد آمده بود که کیپر بیشتر در اکوسیستم یرن استفاده میشود، تعداد کیپرهای فعال کم است و دوره‌های قفل و آزادسازی وثیقه کارآمد نیستند. Wonderland در آذر ۱۴۰۰ (دسامبر ۲۰۲۱) نسخهٔ دوم را منتشر کرد. در این نسخه اوراکلهای قدیمی کنار رفتند و جای آنها را اوراکل قیمت میانگین زمانی (TWAP) یونیسواپ نسخهٔ ۳ گرفت. سازوکار «اعتبار» (Credit) برای پرداخت به کیپرها هم بازطراحی شد.
گسترش به شبکه‌های دیگر
در اوایل ۲۰۲۳ شبکهٔ کیپر اعلام کرد نسخهٔ چندزنجیره‌ای خود را روی اپتیمیسم و پالیگان مستقر کرده است. پیام‌رسانی بین زنجیره‌ها از راه Connext و پل‌های بومی این شبکه‌ها انجام میشود. «اوراکل سایدچین» (Sidechain Oracle) هم داده‌های قیمت یونیسواپ را از شبکهٔ اصلی به این شبکه‌ها می‌برد.
شبکهٔ کیپر چگونه کار می‌کند؟
شبکهٔ کیپر سه بخش اصلی دارد: کارها (Jobs)، مجریان (Keepers) و نقش‌های نظارتی که در ادامه آمده‌اند. یک چرخهٔ ساده این‌طور است:
- یک پروتکل قرارداد کار خود را می‌نویسد و آن را در شبکهٔ کیپر ثبت می‌کند.
- پروتکل برای کارش بودجه می‌گذارد؛ یا با واریز مستقیم توکن، یا با قفل‌کردن نقدینگی و «استخراج اعتبار».
- کیپرها کارهای قابل‌اجرا را پیدا میکنند و تراکنش لازم را می‌فرستند.
- قرارداد کار پس از اجرای موفق، پاداش کیپر را از بودجهٔ خود پرداخت می‌کند.
کیپر شدن: وثیقه، فعال‌سازی و آزادسازی
برای کیپر شدن باید تابع bond را با دارایی و مقدار دلخواه صدا زد. طبق مستندات، برای شروع لزوماً سرمایه لازم نیست، ولی بعضی کارها حداقل مقدار وثیقه تعیین میکنند. پس از ثبت وثیقه باید ۳ روز (مقدار پیش‌فرض bondTime) صبر کرد و بعد با تابع activate کیپر را فعال کرد. برای پس گرفتن وثیقه، کیپر ابتدا unbond را صدا می‌زند و پس از یک دورهٔ انتظار پیش‌فرض ۱۴ روزه میتواند دارایی را برداشت کند.
شرط‌های هر کار
هر کار میتواند شرط‌های خودش را داشته باشد. مثلاً حداقل مقدار وثیقه از یک توکن مشخص، حداقل کارمزدی که کیپر تا آن زمان دریافت کرده، یا حداقل مدت حضور در شبکه. به این ترتیب پروتکلها کارهای حساس‌تر را فقط به کیپرهای باسابقه‌تر می‌سپارند.
توکن KP3R چه کاربردی دارد؟
KP3R یک توکن ERC-20 روی اتریوم است و در اقتصاد شبکهٔ کیپر چند نقش دارد:
- پاداش کیپرها: کیپرها در ازای انجام کار، اعتبار KP3R دریافت میکنند. مقدار پاداش به گاز مصرفی تراکنش و قیمت KP3R در برابر WETH بستگی دارد.
- وثیقه: کیپرها برای فعال شدن، دارایی را وثیقه می‌گذارند و بسیاری از کارها حداقل وثیقه میخواهند. در صورت رفتار مخرب، این وثیقه ممکن است ضبط شود.
- پایهٔ نقدینگی: جفت نقدینگی KP3R/WETH پایهٔ سازوکار استخراج اعتبار در نسخهٔ دوم است.
برای آشنایی بیشتر با نقش توکن در اقتصاد یک پروژه، راهنمای توکنومیکس چیست را بخوانید.
استخراج اعتبار و توکنهای kLP
در کیپر نسخهٔ دوم، پروتکلها برای پرداخت به کیپرها دو راه دارند. راه اول پرداخت مستقیم توکن است: پروتکل توکن را به حساب کارش واریز می‌کند و کیپرها از همان پاداش میگیرند. راه دوم استخراج اعتبار (Credit Mining) است.
در روش دوم، کاربر در استخر KP3R/WETH یونیسواپ نسخهٔ ۳ از راه قرارداد مدیریت جفت (Pair Manager) نقدینگی فراهم می‌کند و در ازایش توکن kLP می‌گیرد. اگر این kLP به یک کار متصل شود، آن کار در هر دورهٔ پاداش، اعتبار KP3R تازه تولید می‌کند و این اعتبار فقط برای پرداخت به کیپرها قابل برداشت است. محاسبهٔ ارزش نقدینگی و پاداش کیپر با قیمت میانگین زمانی (TWAP) همان استخر انجام میشود. صاحب کار هر زمان بخواهد میتواند نقدینگی را آزاد کند و پس از دورهٔ انتظار پس بگیرد.
چرا این طراحی مهم است؟
در این مدل، پروتکلها به‌جای خرج مداوم برای کارمزد کیپرها، نقدینگی قفل میکنند و اصل سرمایه‌شان را نگه می‌دارند. هزینهٔ واقعی این روش، تولید توکن تازه است. به همین دلیل عرضهٔ KP3R سقف ثابت ندارد.
هر کار دو نوع موجودی اعتبار دارد: اعتبار فعلی که همین حالا قابل خرج است و اعتبار کل که اعتبارهای در حال استخراج را هم شامل میشود. طبق مستندات، اگر اعتبارهای ساخته‌شده هنوز منقضی نشده باشند، یک کار میتواند در هر دوره تا دو برابر سهم اعتبار دوره‌ای خود را خرج کند. قیمت مرجع هم در طول هر دوره ثابت می‌ماند تا محاسبه‌ها کم‌هزینه‌تر شوند. تراکنشی که مجبور است قیمت مرجع را بهروز کند گاز بیشتری مصرف می‌کند و به همین نسبت پاداش بیشتری هم به کیپر می‌دهد.
عرضه و توکنومیکس KP3R
طبق داده‌های کوینگکو و اکسپلورر اتریوم، در مهر ۱۴۰۵ عرضهٔ کل KP3R حدود ۴۸۳٬۵۰۰ توکن است و تقریباً همهٔ آن در گردش است. این توکن سقف عرضه ندارد و توکن تازه از راه سازوکار اعتبار ساخته میشود. قرارداد توکن روی اتریوم به آدرس 0x1ceb5cb57c4d4e2b2433641b95dd330a33185a44 است و نسخه‌هایی از آن روی فانتوم و انرژی هم ثبت شده است. پیش از هر انتقال، آدرس قرارداد را از منبع رسمی بررسی کنید.
| مشخصه | مقدار |
|---|---|
| نام توکن | Keep3rV1 |
| نماد | KP3R |
| استاندارد | ERC-20 روی اتریوم (۱۸ رقم اعشار) |
| سازنده | آندره کرونیه؛ نسخهٔ دوم: DeFi Wonderland |
| راهاندازی شبکهٔ اصلی | ۷ آبان ۱۳۹۹ (۲۸ اکتبر ۲۰۲۰) |
| عرضهٔ کل (مهر ۱۴۰۵) | حدود ۴۸۳٬۵۰۰ KP3R |
| سقف عرضه | ندارد |
| شبکه‌های پروتکل | اتریوم؛ نسخهٔ چندزنجیره‌ای روی اپتیمیسم و پالیگان |
حاکمیت و نقش‌های نظارتی
کیپر یک نهاد «حاکمیت» (Governance) دارد که پارامترهای پروتکل را تنظیم می‌کند. مدت وثیقه و آزادسازی، حداقل نقدینگی، دوره‌های پاداش، نرخ تورم و کارمزدها از جملهٔ این پارامترها هستند. حاکمیت جفت‌های نقدینگی مجاز را هم تأیید یا لغو می‌کند. مستندات تأکید میکنند که حاکمیت کیپر عمداً سبک طراحی شده و قرار نیست مداخلهٔ زیادی در پروتکل داشته باشد. انجمن گفتگوی حاکمیتی پروژه در انجمن یرن فایننس است. برای آشنایی با این مفهوم، مطلب توکن حاکمیتی چیست را ببینید.
Disputer و Slasher
دو نقش نظارتی، امنیت شبکه را حفظ میکنند. Disputer میتواند فعالیت مشکوک یک کیپر یا یک کار را علامت بزند. کیپرِ مورد اعتراض تا روشن شدن وضعیت نمی‌تواند دارایی تازه را وثیقه یا فعال کند یا وثیقهٔ آزادشده را برداشت کند. Slasher هم پس از تصمیم حاکمیت، وثیقهٔ کیپرهای متخلف را ضبط می‌کند. ساندویچ کردن کارها یا همکاری با پروتکل‌های مخرب نمونه‌هایی از رفتار متخلف‌اند. این نوع سوءاستفاده‌ها به پدیدهٔ MEV و فرانت‌رانینگ نزدیک‌اند.
کاربردهای واقعی کیپر
بیشترین استفادهٔ تاریخی کیپر در اکوسیستم یرن بوده است، برای کارهایی مثل اجرای منظم استراتژی‌های صندوق‌ها (Vaults). به‌طور کلی هر پروتکلی که کار تکراری و زمان‌دار داشته باشد میتواند از کیپر استفاده کند:
- برداشت و سرمایه‌گذاری دوبارهٔ سود (Harvest) در صندوق‌های بازدهی؛
- به‌روزرسانی اوراکل‌ها و قیمت‌های میانگین زمانی؛
- تسویهٔ موقعیت‌های کم‌وثیقه در پروتکل‌های وام‌دهی؛
- تنظیم دوره‌ای پارامترها یا جابه‌جایی نقدینگی.
هزینهٔ کیپرها به کارمزد شبکه وابسته است؛ برای آشنایی با آن مطلب گاز در اتریوم چیست را بخوانید.
مقایسهٔ کیپر با رقبا
کیپر تنها شبکهٔ خودکارسازی قراردادهای هوشمند نیست. سرویس Automation شبکهٔ چین‌لینک و شبکه‌هایی مثل Gelato هم کار مشابهی انجام میدهند. تفاوت اصلی کیپر، مدل باز و بدون‌مجوز آن است: هر کسی میتواند کیپر شود و پرداخت با سازوکار اعتبار مبتنی بر نقدینگی KP3R انجام میشود. در عمل رقبای بزرگ‌تر سهم بیشتری از بازار خودکارسازی دارند و در پیشنهاد نسخهٔ دوم هم به کم بودن تعداد کیپرهای فعال کیپر اشاره شده بود.
ریسک‌ها و نکات مهم پیش از سرمایه‌گذاری در KP3R
- نقدشوندگی کم: طبق کوینگکو، در مهر ۱۴۰۵ ارزش بازار KP3R کمتر از یک میلیون دلار است و رتبهٔ آن بسیار پایین است. در بازارهای کم‌عمق، نوسان قیمت و اسلیپیج زیاد است.
- فاصلهٔ بسیار زیاد از سقف تاریخی: قیمت KP3R در دوره‌های اوج به نزدیک ۲٬۰۰۰ دلار رسیده بود و امروز تقریباً تمام آن ارزش را از دست داده است. دربارهٔ این مفهوم، مطلب ATH چیست را ببینید.
- عرضهٔ بی‌سقف: ساخت توکن تازه از راه اعتبار میتواند فشار فروش ایجاد کند.
- وابستگی به اکوسیستم محدود: استفادهٔ اصلی پروتکل در اکوسیستم یرن بوده و رقبای بزرگ‌تری در این حوزه فعال‌اند.
- ریسک فنی: سایت رسمی پروژه همچنان هشدار «این پروژه در نسخهٔ بتاست؛ با مسئولیت خودتان استفاده کنید» را نشان می‌دهد.
این صفحه توصیهٔ سرمایه‌گذاری نیست. پیش از هر تصمیم، منابع رسمی پروژه را بخوانید و فقط به اندازه‌ای که توان از دست دادنش را دارید ریسک کنید.
کیف پول‌های مناسب برای نگهداری کیپر
چون KP3R یک توکن ERC-20 است، هر کیف پولی که از توکنهای شبکهٔ اتریوم پشتیبانی کند میتواند آن را نگه دارد:
- کیف پول نرم‌افزاری: مثل متامسک و تراست ولت. اگر توکن خودکار نمایش داده نشد، آن را با آدرس قرارداد رسمی اضافه کنید.
- کیف پول سخت‌افزاری: برای نگهداری بلندمدت، کیف‌هایی مثل لجر و ترزور امنیت بیشتری دارند. راهنمای کیف پول سخت‌افزاری را ببینید.
هنگام انتقال، حتماً شبکهٔ اتریوم (ERC-20) را انتخاب کنید و به توکنهای جعلی با نام مشابه دقت کنید.
خرید و فروش کیپر در ارزینجا
کیپر (KP3R) در فهرست ارزهای ارزینجا ثبت شده، اما همان‌طور که در ابتدای صفحه آمد، تا مهر ۱۴۰۵ خرید آنی، بازار حرفهای، واریز و برداشت این توکن در ارزینجا فعال نیست. هر زمان این امکانات باز شود، وضعیت آن در همین صفحه و در بخش معاملههای سایت دیده میشود. تا آن زمان می‌توانید سراغ ارزهای فعال اکوسیستم دیفای اتریوم، مثل اتریوم، یونیسواپ یا یرن فایننس بروید.
منابع رسمی و ابزارهای بررسی کیپر
- سایت رسمی پروژه: keep3r.network
- مستندات فنی نسخهٔ دوم: docs.keep3r.network
- قرارداد توکن در اکسپلورر اتریوم: Etherscan
- داده‌های بازار: CoinGecko
جمع‌بندی
کیپر (KP3R) یکی از نخستین شبکه‌های غیرمتمرکز خودکارسازی کارهای قراردادهای هوشمند است. آندره کرونیه آن را در ۲۰۲۰ ساخت و DeFi Wonderland نسخهٔ دوم آن را با سازوکار استخراج اعتبار و اوراکلهای یونیسواپ نسخهٔ ۳ توسعه داد. KP3R برای پاداش کیپرها، وثیقه و نقدینگی پایهٔ شبکه به کار می‌رود و سقف عرضه ندارد. نقدشوندگی کم و رقابت سخت در این حوزه از ریسک‌های اصلی آن است. تا مهر ۱۴۰۵ معامله، واریز و برداشت این توکن در ارزینجا فعال نیست.