ولودروم فایننس (Velodrome Finance) صرافی غیرمتمرکز و بازار اصلی نقدینگی شبکهٔ لایه ۲ اپتیمیسم (Optimism) است. توکن بومی آن در بازارهای جهانی با نماد VELO شناخته میشود و در ارزینجا با نماد VELODROME فهرست شده است. ولودروم در خرداد ۱۴۰۱ (ژوئن ۲۰۲۲) راه افتاد و با مدل اقتصادی ve(3,3) کار میکند. در این مدل دارندگان توکنِ قفل‌شده تعیین میکنند پاداشهای تازه به کدام استخرها برسد و در عوض کارمزد معاملات همان استخرها را می‌گیرند. در این صفحه کارکرد ولودروم، توکن‌نومیکس VELO، تاریخچهٔ پروژه و خبر مهم ادغام آن با ارودروم در پروتکل تازهٔ Aero را بررسی می‌کنیم.
یادداشت وضعیت (۲۱ مهر ۱۴۰۵): خرید و فروش آنی ولودروم فایننس در ارزینجا فعال است، اما واریز و برداشت این توکن در حال حاضر بسته است. همچنین طبق اعلام رسمی تیم پروژه، ولودروم و ارودروم در ۲۹ مهر ۱۴۰۵ (۲۱ اکتبر ۲۰۲۶) در پروتکل Aero ادغام می‌شوند و VELO به AERO جدید تبدیل خواهد شد. پیش از هر معامله، وضعیت بهروز را در صفحهٔ بازار ارزینجا ببینید.
ولودروم فایننس چیست؟
ولودروم یک صرافی غیرمتمرکز (DEX) بر پایهٔ بازارساز خودکار (AMM) است. در این صرافی کاربران بدون واسطه و مستقیم از کیف پول خود توکن مبادله میکنند. نقدینگی این مبادله‌ها را تأمینکنندگان نقدینگی (LP) فراهم میکنند که دارایی‌شان را در استخرها می‌گذارند. برخلاف متن‌های کلی که ولودروم را پلتفرم «وام و استقراض» معرفی میکنند، کار اصلی ولودروم سوآپ توکن و جذب نقدینگی است و بازار وامدهی ندارد.
ولودروم خودش را «بازار مرکزی معامله و نقدینگی اپتیمیسم» می‌نامد. ایدهٔ اصلی آن ساده است: پروژه‌هایی که به نقدینگی عمیق برای توکن خود نیاز دارند، به‌جای پرداخت مستقیم به LPها، به رأی‌دهندگان ولودروم مشوق (Incentive) می‌دهند تا پاداشهای VELO به استخر آن‌ها هدایت شود. به این ترتیب ولودروم به بازاری برای خرید و فروش «نقدینگی» تبدیل شده است.
تاریخچه و تیم ولودروم
ولودروم در ۲ ژوئن ۲۰۲۲ روی شبکهٔ اپتیمیسم راه‌اندازی شد. طراحی آن بر پایهٔ مدل Solidly است که آندره کرونیه (Andre Cronje) پیشنهاد داده بود. ولودروم این مدل را با سازوکار قفل‌گذاری رأی (vote-escrow) ترکیب کرد که پیش‌تر کرو (Curve) رایج کرده بود. توسعهٔ ولودروم را تیمی انجام می‌دهد که امروز با نام Dromos Labs شناخته میشود و الکساندر کاتلر (Alexander Cutler) مدیرعامل آن است. همین تیم بعدها نسخه‌ای از ولودروم را با نام ارودروم (Aerodrome) روی شبکهٔ Base راه انداخت.
ولودروم V2 و مهاجرت توکن در سال ۲۰۲۳
نسخهٔ دوم ولودروم یک بازطراحی کامل بود که در ۲۲ ژوئن ۲۰۲۳ منتشر شد. در این ارتقا توکن VELO تازه‌ای منتشر شد که با نسبت یک‌به‌یک با VELO نسخهٔ اول تعویض می‌شد. صرافی‌های بزرگ هم این مهاجرت را برای کاربرانشان انجام دادند. V2 قابلیت‌هایی مثل کارمزد پویا، پشتیبانی از نقدینگی متمرکز، سرویس Relay برای مدیریت خودکار رأی‌ها و veNFTهای مدیریت‌شده را اضافه کرد. پیش از عرضه هم دو دور ممیزی امنیتی توسط Spearbit روی آن انجام شد.
گسترش در سوپرچین
از سال ۲۰۲۴ ولودروم فعالیتش را به شبکه‌های دیگر سوپرچین (Superchain) گسترش داد. این شبکه‌ها مثل خود اپتیمیسم با OP Stack ساخته شده‌اند. اولین استقرار روی شبکهٔ Mode بود و بعد شبکه‌هایی مثل Lisk و Fraxtal اضافه شدند. نسخهٔ چندزنجیره‌ای توکن روی این شبکه‌ها xVELO نام داشت. ولودروم در گزارش پایان سال ۲۰۲۴ خود اعلام کرد از نظر حجم معاملات، صرافی شمارهٔ یک اپتیمیسم، Mode و Lisk است. با نزدیک شدن ادغام در Aero، فعالیت روی بیشتر این شبکه‌ها در حال تعطیل شدن است.
ولودروم چگونه کار میکند؟
سازوکار ولودروم بر چرخهٔ هفتگی به نام «اپوک» (Epoch) استوار است. هر اپوک این مراحل را دارد:
- تأمین نقدینگی: LPها جفت‌توکن‌ها را در استخرها می‌گذارند و توکن LP خود را در «گیج» (Gauge) آن استخر استیک میکنند تا پاداش VELO بگیرند.
- رأی‌گیری: دارندگان veVELO هر هفته رأی می‌دهند که انتشار تازهٔ VELO با چه نسبتی میان استخرها تقسیم شود.
- کارمزد و مشوق: کارمزد معاملات هر استخر و مشوق‌هایی که پروژه‌ها برای آن استخر می‌گذارند، به رأی‌دهندگان همان استخر می‌رسد.
- انتشار پاداش: VELO تازه طبق نتیجهٔ رأی‌ها به LPهای استخرهای منتخب داده میشود.
نتیجهٔ این چرخه هم‌سویی منافع است. LPها پاداش می‌گیرند، رأی‌دهندگان کارمزد و مشوق می‌گیرند و پروژه‌ها با هزینهٔ کمتر نقدینگی پایدار جذب میکنند. برای آشنایی بیشتر با سازوکار پاداش‌گیری از استخرها، راهنمای ییلد فارمینگ را هم بخوانید. اگر با این مفاهیم آشنا نیستید، راهنمای دیفای چیست نقطهٔ شروع خوبی است.
انواع استخرهای ولودروم
ولودروم چند نوع استخر دارد. استخرهای پایدار (Stable) برای جفت‌دارایی‌هایی طراحی شده‌اند که قیمتشان نزدیک به هم است، مثل یو اس دی کوین و تتر، و لغزش قیمت را در این معامله‌ها کم میکنند. استخرهای پرنوسان (Volatile) برای جفت‌هایی مثل اتریوم و توکن‌های دیگر به کار می‌روند. استخرهای Slipstream نقدینگی متمرکز دارند و LP در آن‌ها دارایی‌اش را فقط در یک بازهٔ قیمتی مشخص فعال میکند. این روش کارایی سرمایه را بالا می‌برد ولی مدیریت فعال‌تری لازم دارد. تأمین نقدینگی در همهٔ این استخرها با ریسک ضرر ناپایدار همراه است.
توکن VELO و توکن‌نومیکس آن
VELO یک توکن ERC-20 روی شبکهٔ اپتیمیسم است. آدرس قرارداد نسخهٔ فعلی آن 0x9560e827af36c94d2ac33a39bce1fe78631088db است. عرضهٔ اولیهٔ VELO چهارصد میلیون توکن بود. انتشار هفتگی با ۱۵ میلیون توکن شروع شد و هر هفته حدود یک درصد کم می‌شد. با عرضهٔ V2 این عدد دوباره به ۱۵ میلیون برگشت و از آن پس انتشار پویا شد. VELO سقف عرضهٔ ثابتی ندارد. طبق داده‌های کوین‌گکو در مهر ۱۴۰۵، حدود ۱٫۳۵ میلیارد VELO در گردش و حدود ۲٫۶۴ میلیارد توکن عرضهٔ کل بوده است.
veVELO و حق رأی
کاربران میتوانند VELO را برای مدتی مشخص قفل کنند و به‌جای آن veVELO بگیرند. veVELO به شکل NFT (veNFT) صادر میشود. هرچه مدت قفل طولانی‌تر باشد، قدرت رأی بیشتر است. دارندگان veVELO هر هفته به استخرها رأی می‌دهند و کارمزد معاملات و مشوقهای استخرهای منتخبشان را دریافت میکنند. آن‌ها در تصمیم‌های حاکمیتی پروتکل هم مشارکت دارند. به همین دلیل ارزش VELO بیش از هر چیز به حجم معاملات و درآمد ولودروم وابسته است.
کاربردهای اصلی VELO
- پاداش تأمینکنندگان نقدینگی در گیج استخرها
- قفل‌گذاری و دریافت veVELO برای رأی‌دادن به توزیع انتشار
- دریافت کارمزد معاملات و مشوق‌ها از راه veVELO
- مشارکت در حاکمیت پروتکل
ادغام ولودروم و ارودروم در Aero
مهم‌ترین تحول ولودروم در سال‌های اخیر ادغام آن با ارودروم است. Dromos Labs در ۲۱ آبان ۱۴۰۴ (۱۲ نوامبر ۲۰۲۵) اعلام کرد که دو صرافی ولودروم روی اپتیمیسم و ارودروم روی Base در یک پروتکل یکپارچه به نام Aero ادغام می‌شوند. هدف اولیهٔ این ادغام سه‌ماههٔ دوم ۲۰۲۶ بود، اما طبق صفحهٔ رسمی ارتقای Aero، راه‌اندازی در ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶ ساعت ۸ شب به وقت شرق آمریکا انجام میشود (۲۲ اکتبر ساعت ۰۰:۰۰ UTC، برابر با ۳۰ مهر ۱۴۰۵ بامداد به وقت جهانی).
نسبت تبدیل VELO به AERO جدید
عرضهٔ توکن AERO جدید به این شکل تقسیم میشود: ۹۴٫۵ درصد به دارندگان AERO و veAERO و ۵٫۵ درصد به دارندگان VELO و veVELO. این نسبت از درآمد دو پروتکل در ۵۲ هفتهٔ پیش از اعلام ادغام آمده است: حدود ۲۶۰ میلیون دلار برای ارودروم و حدود ۱۵ میلیون دلار برای ولودروم. در نتیجه هر AERO قدیمی یک‌به‌یک و هر VELO با نسبت تقریبی ۰٫۰۴۴ به AERO جدید تبدیل میشود. یعنی ۱۰۰۰ VELO حدود ۴۴ AERO جدید خواهد شد.
دارندگان VELO چه باید بکنند؟
طبق صفحهٔ رسمی Aero، تبدیل توکن‌هایی که در کیف پول شخصی نگه‌داری می‌شوند خودکار نیست و کاربر باید آن را از درگاه ارتقا در وب‌سایت ولودروم انجام دهد. این درگاه‌ها هم‌زمان با راه‌اندازی Aero باز می‌شوند. برای مهاجرت مهلت نهایی مشخصی اعلام نشده، اما ممکن است رابط‌های کاربری قدیمی در آینده تعطیل شوند. چند تاریخ کلیدی هم اعلام شده است: xVELO روی شبکه‌هایی غیر از OP Mainnet و Ink باید تا ۱۵ اکتبر به OP Mainnet برگردانده شود و veNFTها باید تا ۲۰ اکتبر از Relayها و والت‌ها خارج شوند. با راه‌اندازی Aero انتشار فعلی VELO و AERO متوقف میشود و انتشار AERO جدید آغاز میشود.
بعضی صرافی‌های متمرکز هم تبدیل را برای کاربرانشان انجام می‌دهند. مثلاً کوین‌بیس اعلام کرده بین ۲ تا ۴ نوامبر ۲۰۲۶ موجودی VELO کاربران را بدون کارمزد به AERO جدید تبدیل میکند و معاملهٔ VELO را در آن صرافی متوقف خواهد کرد.
Aero چه تفاوتی با ولودروم دارد؟
Aero قرار است یک لایهٔ نقدینگی یکپارچه برای اکوسیستم اتریوم باشد. طبق صفحهٔ رسمی، شبکه‌های هدف آن عبارت‌اند از Base، شبکهٔ اصلی اتریوم، OP Mainnet، شبکهٔ Arc متعلق به Circle، Ink، Robinhood Chain و اربیتروم. در مدل تازه به‌جای رأی‌گیری هفتگی برای انتشار، تخصیص پاداش به شکل لحظه‌ای انجام میشود. ولودروم در عمل به بخشی از Aero تبدیل میشود و آیندهٔ VELO به آیندهٔ AERO جدید گره خورده است.
مقایسهٔ ولودروم با دیگر صرافی‌های غیرمتمرکز
تفاوت اصلی ولودروم با صرافی‌هایی مثل یونی سواپ در شیوهٔ توزیع درآمد است. در مدل رایج AMMها، کارمزد معاملات به تأمینکنندگان نقدینگی می‌رسد و توکن حاکمیتی بیشتر نقش رأی‌دهی دارد. در ولودروم، LPها به‌جای کارمزد پاداش VELO می‌گیرند و کارمزد معاملات به دارندگان veVELO می‌رسد. این طراحی به توکن قفل‌شده پشتوانهٔ درآمدی مستقیم می‌دهد و پروژه‌ها را تشویق میکند برای جذب نقدینگی به رأی‌دهندگان مشوق بدهند.
| ویژگی | ولودروم | AMM کلاسیک |
|---|---|---|
| دریافت‌کنندهٔ کارمزد معاملات | دارندگان veVELO | تأمینکنندگان نقدینگی |
| پاداش LPها | انتشار VELO طبق رأی هفتگی | سهم از کارمزد |
| نقش توکن حاکمیتی | رأی به توزیع انتشار و دریافت درآمد | عمدتاً رأی‌دهی حاکمیتی |
| بازار مشوق‌ها | پروژه‌ها به رأی‌دهندگان مشوق می‌دهند | معمولاً وجود ندارد |
Relay و veNFTهای مدیریت‌شده
Relay یکی از ابزارهای V2 است. در این سرویس کاربران veNFT خود را به یک استراتژی مدیریت‌شده می‌سپارند تا رأی‌دادن و برداشت پاداش‌ها به‌طور خودکار انجام شود. این کار برای کسانی که فرصت رأی‌دادن هفتگی ندارند مفید است. با نزدیک شدن ادغام در Aero، تیم پروژه از کاربران خواسته veNFTهای خود را تا ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶ از Relayها خارج کنند تا در آخرین اپوک خودشان رأی بدهند و برای مهاجرت آماده باشند.
امنیت و حادثه‌های گذشته
قراردادهای هوشمند ولودروم تاکنون هک بزرگی را گزارش نکردهاند، اما رابط کاربری وب آن دو بار هدف حمله قرار گرفته است. در ۳۰ آبان و ۱ آذر ۱۴۰۴ (۲۱ و ۲۲ نوامبر ۲۰۲۵) دامنههای متمرکز ولودروم و ارودروم ربوده شدند و کاربران به صفحه‌های فیشینگ هدایت شدند. این صفحه‌ها با درخواست امضا و مجوزهای نامحدود کیف پول‌ها را خالی می‌کردند. طبق گزارش تیم، منشأ حمله نفوذ داخلی در سرویس ثبت دامنهٔ NameSilo بود و کاربران حدود ۷۰۰ هزار دلار ضرر کردند. قراردادها و استخرهای نقدینگی آسیبی ندیدند. حملهٔ مشابهی هم در نوامبر ۲۰۲۳ رخ داده بود. درس این حادثه‌ها این است که پیش از اتصال کیف پول، آدرس سایت را بررسی کنید و مجوزهای مشکوک را لغو کنید.
مزایا و ریسک‌های ولودروم فایننس
مزایا
- سابقهٔ چندساله بهعنوان صرافی اصلی اپتیمیسم و بخشی از اکوسیستم ارودروم و Aero
- مدل ve(3,3) که کارمزد واقعی معاملات را به رأی‌دهندگان می‌رساند
- ممیزی‌های امنیتی و کد منبع باز
- کارمزد پایین تراکنش‌ها به لطف شبکهٔ لایه ۲ اپتیمیسم
ریسک‌ها
- ادغام در Aero و تبدیل VELO با نسبت ثابت، که توکن را از یک دارایی مستقل خارج میکند
- احتمال توقف معامله یا انتقال VELO در صرافی‌ها پس از مهاجرت
- تمرکز بخش بزرگی از قدرت رأی در اختیار کیف پول‌های بزرگ
- ریسک‌های رابط کاربری و فیشینگ، مثل حمله‌های DNS گذشته
- رقابت سنگین با صرافی‌های غیرمتمرکز دیگر مثل یونی سواپ
ولودروم فایننس (VELODROME) را با ولو اشتباه نگیرید
نماد بین‌المللی ولودروم VELO است، اما پروژهٔ دیگری هم با نام «ولو» (Velo) و نماد مشابه وجود دارد که ربطی به ولودروم ندارد. به همین دلیل این توکن در ارزینجا با نماد VELODROME فهرست شده است. پیش از خرید یا انتقال، مطمئن شوید با توکن ولودروم روی شبکهٔ اپتیمیسم سروکار دارید. آدرس قرارداد را میتوانید در اکسپلورر اپتیمیسم بررسی کنید.
نحوهٔ خرید ولودروم فایننس در ارزینجا
ولودروم فایننس در ارزینجا از طریق خرید و فروش آنی (OTC) قابل معامله است. برای خرید این مراحل را طی کنید:
- در ارزینجا ثبتنام کنید و احراز هویت را کامل کنید (راهنمای ثبتنام).
- حساب خود را با تومان شارژ کنید.
- در بخش خرید آنی، VELODROME را انتخاب کنید و سفارش بدهید (راهنمای ثبت سفارش آنی).
توجه کنید که واریز و برداشت این توکن در ارزینجا فعلاً بسته است. یعنی نمیتوانید VELO را از کیف پول شخصی به ارزینجا بفرستید یا آن را به کیف پول خارجی برداشت کنید. با توجه به ادغام پیش رو در Aero، وضعیت این توکن ممکن است تغییر کند. پیش از معامله، اطلاعیهها و پرسش‌های واریز و برداشت را ببینید.
جمع‌بندی
ولودروم فایننس از ۲۰۲۲ تا امروز بازار اصلی نقدینگی اپتیمیسم بوده و مدل ve(3,3) آن الگوی ارودروم روی Base هم شد. توکن VELO برای پاداش LPها، رأی‌دهی با veVELO و دریافت کارمزد به کار می‌رود. با ادغام ولودروم و ارودروم در Aero در ۲۹ مهر ۱۴۰۵، VELO با نسبت تقریبی ۰٫۰۴۴ به AERO جدید تبدیل میشود و آیندهٔ آن به موفقیت Aero بستگی دارد. اگر قصد خرید یا نگه‌داری ولودروم را دارید، جزئیات مهاجرت را از منابع رسمی مثل وب‌سایت رسمی ولودروم دنبال کنید و فقط به اندازهٔ ریسک‌پذیری خود سرمایه‌گذاری کنید.