
وکس (WAX) یک بلاکچین لایهیک با سازوکار اثبات سهام نمایندگیشده (DPoS) است که برای بازیهای بلاکچینی، کلکسیونهای NFT و بازارهای دارایی دیجیتال ساخته شده است. نام کامل این پروژه Worldwide Asset eXchange است و ارز بومی شبکهٔ آن با نماد WAXP معامله میشود. در این صفحه با کارکرد شبکهٔ وکس، تاریخچه، توکنومیکس تازهٔ آن بعد از ارتقای PowerUp، کاربردها، ریسکها و روش خرید وکس در ارزینجا آشنا میشوید.
وضعیت وکس در ارزینجا (مهر ۱۴۰۵): خرید و فروش آنی WAXP در ارزینجا فعال است، اما واریز و برداشت این ارز در حال حاضر بسته است. پیش از هر معامله، وضعیت لحظهای را در صفحهٔ بازار ارزینجا ببینید.
وکس (WAX) چیست؟
وکس بلاکچینی است که از ابتدا با هدف سادهتر و ارزانتر کردن معاملهٔ داراییهای مجازی طراحی شد. ایدهٔ اولیه از دل بازار آیتمهای بازیهای ویدیویی بیرون آمد: میلیونها گیمر آیتمهایی مثل اسکین و کارت دیجیتال را خرید و فروش میکردند و تیم وکس میخواست این داراییها را به شکل توکنهای غیرمثلی (NFT) روی یک بلاکچین سریع و کمهزینه بیاورد.
شبکهٔ وکس بر پایهٔ کد EOSIO ساخته شد و امروز روی پروتکل Antelope (ادامهٔ جامعهمحور EOSIO) اجرا میشود. به همین دلیل از نظر فنی با شبکههایی مثل والتا (نام تازهٔ ایاواس) و تلوس خویشاوند است و قراردادهای هوشمند آن به زبان ++C نوشته میشوند. سایت رسمی وکس شعار خود را «هوشمند، مقیاسپذیر، پایدار» گذاشته و شبکه را بلاکچینی معرفی میکند که مخصوص نیازهای گیمرها و کلکسیونرهای NFT ساخته شده است.
تفاوت WAX و WAXP
«WAX» نام پروژه و بلاکچین است و «WAXP» نماد توکن بومی آن (WAX Protocol Token). پیش از راهاندازی شبکهٔ اصلی، توکن وکس به شکل ERC-20 روی اتریوم وجود داشت. با راهاندازی بلاکچین اختصاصی در سال ۲۰۱۹، دارندگان این توکنها آنها را با WAXP بومی معاوضه کردند. نسخهٔ اتریومی توکن، با نام WAXE، هنوز با قرارداد مشخصی روی اتریوم دیده میشود، اما WAXP دارایی اصلی شبکه است و کارمزد، استیکینگ و رأیدهی با آن انجام میشود.
تاریخچه و بنیانگذاران وکس
پروژهٔ وکس در سال ۲۰۱۷ معرفی شد و پشت آن تیمی بود که بازار OPSkins را اداره میکرد؛ بازاری برای معاملهٔ آیتمهای بازیهای ویدیویی. ویلیام کوئیگلی (William Quigley) و جاناتان یانتیس (Jonathan Yantis) از همبنیانگذاران وکس هستند و کوئیگلی هنگام راهاندازی شبکهٔ اصلی، مدیرعامل پروژه بود.
راهاندازی شبکهٔ اصلی در ۲۰۱۹
شبکهٔ اصلی وکس در سال ۲۰۱۹ راه افتاد و راهاندازی رسمی آن در ژوئیهٔ ۲۰۱۹ اعلام شد. طبق همان اطلاعیه، ۲۱ تولیدکنندهٔ بلاک که در وکس به آنها «گیلد» (Guild) گفته میشود، بلاکها را میساختند. دارندگان توکن ERC-20 تا ۳۰ اوت ۲۰۱۹ فرصت داشتند توکن خود را با WAXP معاوضه کنند. در آن زمان ابزارهایی مثل ساخت رایگان NFT، معاملهٔ همتابههمتای آیتمها و اکسپلورر شبکه هم معرفی شدند. شبکه از ابتدا به کاربران OPSkins دسترسی داشت و همین پایگاه کاربری، وکس را سریع به یکی از شبکههای اصلی NFT بازیها تبدیل کرد.
مهاجرت به Antelope
پس از آنکه توسعهٔ EOSIO از سوی سازندهٔ اصلیاش متوقف شد، شبکههای همخانواده پروتکل Antelope را بهصورت جامعهمحور ادامه دادند. وکس در مارس ۲۰۲۳ با یک هاردفورک به Antelope 3.1 مهاجرت کرد و در کنار ایاواس و تلوس به ائتلاف Antelope پیوست. مخزن رسمی کد وکس در گیتهاب اکنون نسخهٔ وکس از Antelope Spring را نگهداری میکند. Spring از اجماع سریعتر Savanna پشتیبانی میکند، اما تا زمان نگارش این متن اطلاعیهٔ رسمیای دربارهٔ فعال شدن Savanna روی شبکهٔ اصلی وکس پیدا نکردیم.
شبکهٔ وکس چگونه کار میکند؟
وکس از مدل اجماع DPoS استفاده میکند. در این مدل دارندگان WAXP توکن خود را استیک میکنند و به تولیدکنندگان بلاک (گیلدها) رأی میدهند. گیلدهای منتخب به نوبت بلاک میسازند و هر بلاک حدود نیم ثانیه طول میکشد. چون تعداد تولیدکنندگان فعال محدود است، شبکه میتواند تراکنشها را سریع تأیید کند.
رأیدهی در وکس فقط تشریفاتی نیست. گیلدها زیرساخت شبکه را اجرا میکنند و اگر عملکرد خوبی نداشته باشند، رأیدهندگان میتوانند رأی خود را به گیلد دیگری بدهند. به همین دلیل مشارکت دارندگان توکن در انتخاب گیلدها، بخشی از امنیت و کیفیت شبکه است.
مدل منابع: CPU، NET و RAM
مثل شبکههای دیگر خانوادهٔ Antelope، در وکس هم کاربر برای هر تراکنش لزوماً کارمزد مستقیم نمیپردازد. هر حساب برای ارسال تراکنش به منابع شبکه نیاز دارد: CPU برای زمان پردازش، NET برای پهنای باند و RAM برای ذخیرهٔ داده. این منابع با استیک کردن WAXP یا اجارهٔ موقت به دست میآیند. بسیاری از برنامهها هزینهٔ منابع را خودشان برای کاربر میپردازند تا تجربهٔ بازیکن شبیه بازیهای معمولی باشد.
کیف پول ابری و حسابهای خوانا
حسابهای وکس بهجای رشتههای طولانی هگزادسیمال، نامهای کوتاه و خوانا دارند. وکس یک کیف پول ابری (My Cloud Wallet) هم ارائه میدهد که کاربر با آن بدون نصب افزونه یا نگهداری عبارت بازیابی وارد برنامهها میشود. این روش ورود را برای کاربر تازهکار ساده میکند، اما کیف پولی امانیتر از کیفهای خودحضانتی است. اگر میخواهید کنترل کامل کلید خصوصی را داشته باشید، از کیف پولهای غیرامانی سازگار با وکس استفاده کنید.
توکنومیکس WAXP و ارتقای PowerUp
WAXP سقف عرضهٔ ثابت ندارد. طبق CoinGecko، عرضهٔ در گردش و کل آن در حال حاضر حدود ۴٫۷ میلیارد واحد است. در مدل قدیمی، هر سال ۵ درصد توکن تازه بهصورت ثابت ساخته میشد و بخشی از آن صرف پاداش استیکینگ، گیلدها و صندوقهای توسعه میشد.
در فوریهٔ ۲۰۲۴، ارتقای توکنومیکس وکس فعال شد. با قابلیت PowerUp، حسابهایی که منابع استیکشدهٔ کافی ندارند برای اجرای تراکنش کارمزد متغیری به WAXP میپردازند. این کارمزدها وارد سیستم «تورم متغیر» میشوند. اگر درآمد کارمزد بخشی از هزینههای شبکه را پوشش دهد، توکن تازهٔ کمتری ساخته میشود و تورم استفادهنشده سوزانده میشود. سقف تورم همچنان ۵ درصد است. منطق این مدل ساده است: هرچه استفاده از PowerUp بیشتر باشد، توکن تازهٔ کمتری ساخته و WAXP بیشتری سوزانده میشود.
حرکت به سمت تورم صفر
وکس در ژوئن ۲۰۲۵ اعلام کرد تورم درونزنجیرهای شبکه به ۴٫۸ درصد رسیده و رو به کاهش است. همچنین گفت آخرین مرحلهٔ پرداخت انتقالی به گیلدها (Guild Rewards Parachute) تا سپتامبر ۲۰۲۵ حذف میشود و این کار تورم را حدود یک درصد دیگر پایین میآورد. اینها برنامه و برآورد خود تیم وکس هستند. نرخ واقعی تورم به میزان استفاده از شبکه بستگی دارد و ممکن است در دورههای مختلف فرق کند.
استیکینگ WAXP
دارندگان WAXP میتوانند توکن خود را در شبکه استیک کنند، به گیلدها رأی بدهند و پاداش بگیرند. سایت رسمی وکس بازدهی استیکینگ معمولی را حدود ۸ درصد سالانه اعلام کرده و از گزینهٔ استیکینگ نقدشونده (WAXFusion) هم نام برده است. این اعداد ثابت نیستند و با تغییر پارامترهای شبکه عوض میشوند. برای آشنایی با مفهوم و ریسکهای این کار، مقالهٔ استیکینگ چیست را بخوانید.
کاربردهای وکس و اکوسیستم آن
بیشترین استفادهٔ وکس در حوزهٔ NFT و بازیهای بلاکچینی است. طبق آمار سایت رسمی وکس، این شبکه بیش از ۱۵ میلیون حساب، بیش از ۲۰۰ هزار کیف پول فعال روزانه و بیش از ۴۵۰ میلیون NFT ساختهشده دارد. این آمار را خود پروژه منتشر کرده و مستقل بررسی نشده است.
- بازیهای بلاکچینی: بازی الین وردز (Alien Worlds) یکی از شناختهشدهترین بازیهای اکوسیستم وکس است و کلکسیون رسمی آن هنوز در بازارهای NFT وکس معامله میشود.
- بازارهای NFT: AtomicHub و NFTHive از بازارهای اصلی خرید و فروش NFT روی وکس هستند و تسویه در آنها با WAXP انجام میشود.
- دیفای و نقدینگی: صرافیهای غیرمتمرکز درون شبکه مثل Alcor امکان مبادلهٔ توکنها و تأمین نقدینگی را فراهم میکنند.
- پل بینزنجیرهای: پل رسمی وکس، این شبکه را به بلاکچینهایی مثل سولانا، پالیگان، بیس و تون وصل میکند.
صندوق توسعه WAX Labs
وکس برنامهای به نام WAX Labs برای تأمین مالی پروژههای اکوسیستم دارد و در آن تیمها برای ساخت ابزار، بازی و زیرساخت درخواست بودجه میدهند. این مدل تأمین مالی بخشی از تلاش وکس برای ساختن اقتصادی است که هزینههایش را خودش تأمین کند.
مقایسهٔ وکس با رقبای حوزهٔ بازی و NFT
وکس در بازار بلاکچینهای بازی و NFT رقبای زیادی دارد. ایموتیبل لایهٔ دوم اتریوم است و روی بازیهای بزرگ تمرکز دارد. گالا گیمز اکوسیستم بازی خودش را ساخته است. شبکههای عمومیتر مثل اتریوم و سولانا هم سهم بزرگی از معاملات NFT دارند. مزیت وکس سرعت، هزینهٔ پایین و تجربهٔ ساده برای کاربر تازهکار است. ضعف اصلی آن نقدینگی کمتر و ارزش بازار کوچکتر نسبت به این رقبا است.
| ویژگی | وکس (WAXP) |
|---|---|
| نوع شبکه | بلاکچین لایهیک مستقل (خانوادهٔ Antelope) |
| سازوکار اجماع | اثبات سهام نمایندگیشده (DPoS) |
| زمان بلاک | حدود ۰٫۵ ثانیه |
| سقف عرضه | بدون سقف ثابت؛ تورم متغیر حداکثر ۵٪ |
| تمرکز اصلی | NFT، بازیهای بلاکچینی و داراییهای دیجیتال |
مزایا و ریسکهای سرمایهگذاری روی وکس
نقاط قوت
- شبکهٔ سریع با زمان بلاک حدود نیم ثانیه و تجربهٔ کاربری ساده برای بازیکنان.
- سابقهٔ چندساله در حوزهٔ NFT و شمار زیاد حسابها و داراییهای ساختهشده.
- توکنومیکس تازه که تورم را به میزان استفاده از شبکه گره میزند و امکان سوزاندن توکن را فراهم میکند.
ریسکها
- قیمت WAXP نسبت به اوج تاریخیاش بیش از ۹۹ درصد افت کرده و نقدینگی آن در بازار کم است.
- آیندهٔ وکس به رونق بازیها و NFTها وابسته است و رکود این حوزه مستقیماً روی تقاضای شبکه اثر میگذارد.
- عرضهٔ توکن سقف ندارد. اگر درآمد کارمزد کم باشد، تورم دوباره تا سقف ۵ درصد بالا میرود.
- تعداد محدود تولیدکنندگان بلاک در مدل DPoS، نسبت به شبکههای بزرگتر، تمرکز بیشتری ایجاد میکند.
عوامل مؤثر بر قیمت وکس
قیمت WAXP، مثل بیشتر آلتکوینها، تا حد زیادی از روند کلی بازار و بیت کوین پیروی میکند. در کنار آن چند عامل اختصاصی هم مهم است: میزان فعالیت بازیها و بازارهای NFT روی شبکه، حجم کارمزدهای PowerUp که روی تورم و سوزاندن توکن اثر میگذارد، و فهرست شدن یا حذف شدن WAXP از صرافیهای بزرگ که نقدینگی را عوض میکند. ارتقاهای فنی شبکه و ورود پروژههای تازه به اکوسیستم هم میتوانند روی دید بازار اثر بگذارند.
خرید وکس از ارزینجا
در ارزینجا میتوانید WAXP را با تومان یا تتر بهصورت آنی بخرید یا بفروشید. مراحل کار ساده است:
- در ارزینجا ثبتنام کنید و احراز هویت را کامل کنید. راهنمای شروع کار با ارزینجا مراحل را توضیح داده است.
- کیف پول تومانی یا تتری خود را شارژ کنید.
- در بخش خرید و فروش آنی، وکس را انتخاب کنید، مقدار را وارد کنید و سفارش را تأیید کنید. جزئیات این بخش در راهنمای معامله آنی آمده است.
پیش از معامله، کارمزدهای ارزینجا را ببینید. همانطور که در بالای صفحه آمد، تا مهر ۱۴۰۵ واریز و برداشت WAXP در ارزینجا بسته است. یعنی فعلاً نمیتوانید وکس را از کیف پول دیگری به ارزینجا بفرستید یا از آن برداشت کنید و فقط خرید و فروش آنی امکانپذیر است.
نکات مهم پیش از خرید وکس
پیش از خرید WAXP چند نکته را در نظر بگیرید تا تصمیم آگاهانهتری بگیرید:
- هدف خرید را مشخص کنید: اگر فقط برای استفاده در بازیها و بازارهای NFT وکس به WAXP نیاز دارید، باید آن را به کیف پول شبکهٔ وکس منتقل کنید. چون برداشت WAXP فعلاً در ارزینجا بسته است، این کار از طریق ارزینجا ممکن نیست.
- اندازهٔ سرمایه را محدود نگه دارید: WAXP ارزی کمارزش و پرنوسان است و نقدینگی کمی دارد. هر مبلغی که وارد میکنید باید مبلغی باشد که از دست دادنش به زندگی روزمرهتان آسیب نزند.
- اخبار رسمی را دنبال کنید: تغییرات توکنومیکس، ارتقاهای شبکه و تصمیم صرافیها دربارهٔ فهرست کردن یا حذف توکن، روی قیمت و نقدینگی اثر مستقیم دارند. این اخبار را از کانالهای رسمی وکس دنبال کنید، نه از شایعهها.
- مراقب کلاهبرداری باشید: در بازارهای NFT وکس کلکسیونهای جعلی با نامهای شبیه پروژههای معروف وجود دارد. پیش از خرید NFT، نام دقیق کلکسیون رسمی را بررسی کنید.
نگهداری وکس و کیف پولهای مناسب
WAXP روی بلاکچین مستقل وکس اجرا میشود. پس برای نگهداری آن خارج از صرافی به کیف پولی نیاز دارید که از حسابهای شبکهٔ وکس پشتیبانی کند، مثل کیف پول ابری وکس یا کیف پولهای غیرامانی سازگار با Antelope. هنگام انتقال دقت کنید که WAXP بومی را با نسخهٔ اتریومی WAXE اشتباه نگیرید؛ این دو روی شبکههای جداگانه هستند و ارسال به شبکهٔ اشتباه ممکن است به از دست رفتن دارایی منجر شود. تراکنشها و حسابها را میتوانید در اکسپلورر وکس بررسی کنید.
منابع رسمی وکس
- سایت رسمی پروژه: wax.io
- کد منبع شبکه در گیتهاب: worldwide-asset-exchange/wax-blockchain
- آمار عرضه و بازار: صفحهٔ وکس در CoinGecko
جمعبندی
وکس یکی از قدیمیترین بلاکچینهای تخصصی NFT و بازی است که از دل بازار آیتمهای بازی بیرون آمد و امروز روی پروتکل Antelope اجرا میشود. شبکهٔ سریع، حسابهای خوانا و کیف پول ابری، وکس را برای کاربران تازهکار ساده کرده است. توکنومیکس تازهٔ آن با PowerUp و تورم متغیر هم تلاش میکند عرضهٔ WAXP را به استفادهٔ واقعی از شبکه گره بزند. در مقابل، افت شدید قیمت، نقدینگی کم و وابستگی به رونق بازیهای بلاکچینی ریسکهای جدی این ارز هستند. اگر قصد خرید وکس را دارید، سهم آن را در سبد خود محدود نگه دارید و وضعیت معامله را پیش از هر سفارش در ارزینجا بررسی کنید.