ای پی آی ۳ (API3) پروژهای در حوزهٔ اوراکلهای بلاکچین است که می‌خواهد دادههای دنیای واقعی، مثل قیمت داراییها، را بدون واسطه و مستقیماً از خود ارائهدهندگان داده به قراردادهای هوشمند برساند. توکن API3 ارز حاکمیتی این پروژه است و دارندگانش با استیک کردن آن در دائوی ای پی آی ۳ در تصمیم‌گیری‌ها شرکت میکنند. در این صفحه توضیح می‌دهیم ای پی آی ۳ چیست، اوراکل دستاول چه فرقی با اوراکلهای رایج دارد، شبکهٔ OEV چه کاری انجام می‌دهد و خرید API3 در ارزینجا چگونه است.
وضعیت در ارزینجا (آبان ۱۴۰۵): خرید و فروش آنی API3 در ارزینجا فعال است، اما واریز و برداشت این توکن فعلاً بسته است و بازار حرفه‌ای (معاملهٔ سفارش‌محور) برای آن فعال نیست. پیش از انتقال دارایی، وضعیت بهروز را در صفحهٔ معامله بررسی کنید.
ای پی آی ۳ چیست؟
قراردادهای هوشمند روی بلاکچین‌هایی مثل اتریوم به‌تنهایی به دادههای بیرون از زنجیره دسترسی ندارند. برای اینکه یک پروتکل وام‌دهی بداند قیمت یک دارایی چقدر است یا یک بازار پیش‌بینی بفهمد نتیجهٔ یک رویداد چه شده، به سرویسی به نام «اوراکل» نیاز است. ای پی آی ۳ یکی از پروژه‌های این حوزه است که نام خود را از API، یعنی رابط‌های برنامه‌نویسی که شرکت‌ها برای ارائهٔ داده استفاده میکنند، گرفته است.
ایدهٔ اصلی API3 این است که به‌جای اینکه نودهای واسطهٔ ثالث داده را از API یک شرکت بخوانند و روی بلاکچین بفرستند، خود ارائه‌دهندهٔ داده نود اوراکل را اجرا کند و دادهٔ امضاشده‌اش را مستقیم روی زنجیره بگذارد. به این مدل «اوراکل دستاول» (First-party Oracle) گفته میشود. پروژه امروز خودش را با شعار «اوراکلهای دست‌اولی که به شما پول می‌دهند» معرفی میکند؛ اشاره به سازوکار بازگرداندن ارزش OEV به پروتکل‌ها که پایین‌تر توضیح می‌دهیم.
تاریخچه و تیم ای پی آی ۳
ای پی آی ۳ در سال ۲۰۲۰ میلادی معرفی شد. بنیان‌گذاران آن، بوراک بنلیگیرای (Burak Benligiray)، هیکی ونتینن (Heikki Vänttinen) و ساشا میلیچ (Saša Milić)، پیش‌تر در پروژهٔ اوراکل CLC Group روی اتصال APIها به بلاکچین کار کرده بودند. وایت‌پیپر پروژه در سپتامبر ۲۰۲۰ منتشر شد و توزیع عمومی توکن API3 در اواخر همان سال انجام گرفت. از همان ابتدا قرار بود پروژه به‌صورت یک سازمان خودگردان غیرمتمرکز (DAO) اداره شود.
مراحل مهم توسعه
- ۲۰۲۰: انتشار وایت‌پیپر، راهاندازی دائو و توزیع توکن.
- ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳: معرفی Airnode (نرمافزار نود ساده برای ارائهدهندگان داده) و فیدهای دادهٔ موسوم به dAPI روی شبکه‌های مختلف.
- ژوئیهٔ ۲۰۲۴: راهاندازی شبکهٔ اصلی OEV Network، زنجیره‌ای اختصاصی که با همکاری Caldera روی فناوری Arbitrum Orbit ساخته شد.
- ۲۰۲۵: گسترش «پشتهٔ اوراکل» API3 همراه با بازگرداندن OEV به شبکه‌هایی مانند Berachain، Soneium، Unichain، Ronin، Ink، Neon EVM و Somnia.
اوراکل دستاول چگونه کار میکند؟
در بسیاری از شبکه‌های اوراکل، مجموعه‌ای از اپراتورهای مستقل داده را از چند منبع می‌گیرند و نتیجه را روی بلاکچین ثبت میکنند. در این مدل، بین منبع اصلی داده و قرارداد هوشمند یک لایهٔ واسطه وجود دارد. API3 تلاش میکند این لایه را حذف کند تا شفافیت منبع داده بیشتر شود و هزینهٔ واسطه کاهش یابد.
Airnode؛ نود اوراکل برای ارائهدهندگان داده
Airnode نرم‌افزاری است که API3 طراحی کرده تا ارائهدهندگان داده بدون نیاز به دانش عمیق بلاکچین بتوانند API خود را به قراردادهای هوشمند وصل کنند. هدف این است که راهاندازی و نگهداری نود تا حد ممکن ساده باشد و داده با امضای خود منبع منتشر شود.
dAPI؛ فیدهای دادهٔ غیرمتمرکز
dAPI (مخفف decentralized API) فیدهای داده‌ای هستند که از تجمیع دادهٔ چند ارائه‌دهندهٔ دستاول ساخته می‌شوند. توسعه‌دهندهٔ یک برنامهٔ غیرمتمرکز می‌تواند از طریق بازار API3 (Api3 Market) فید قیمت موردنیازش را روی شبکهٔ دلخواه فعال کند و در قراردادهایش بخواند.
شبکهٔ OEV چیست؟
OEV مخفف Oracle Extractable Value است؛ یعنی ارزشی که از لحظهٔ بهروزرسانی قیمت در اوراکل ایجاد میشود. برای مثال، وقتی قیمت یک دارایی در پروتکل وام‌دهی بهروز میشود و وامی قابل لیکوئید شدن می‌گردد، ربات‌هایی که زودتر اقدام کنند پاداش لیکوئیدیشن را می‌برند. این ارزش معمولاً از دست پروتکل خارج میشود.
شبکهٔ OEV که شبکهٔ اصلی آن در ژوئیهٔ ۲۰۲۴ راهاندازی شد، حق دسترسی زودتر به بهروزرسانی داده را به مزایده میگذارد و بخش عمده‌ای از درآمد آن را به پروتکلی برمیگرداند که از فیدهای API3 استفاده میکند. به همین دلیل API3 خودش را اوراکلی معرفی میکند که «به کاربرانش پول می‌دهد». این شبکه بر پایهٔ فناوری Arbitrum Orbit ساخته شده که به اکوسیستم اربیتروم مربوط است.
کاربردهای عملی اوراکلهای API3 در دیفای
بیشترین استفاده از فیدهای API3 در امور مالی غیرمتمرکز (دیفای) است. چند نمونهٔ رایج:
پروتکلهای وام‌دهی
پلتفرم‌های وام‌دهی برای محاسبهٔ ارزش وثیقه و تشخیص زمان لیکوئیدیشن به قیمت لحظه‌ای داراییها نیاز دارند. اگر قیمت اوراکل دیر یا نادرست بهروز شود، ممکن است وام‌هایی که باید لیکوئید شوند باقی بمانند یا کاربران به‌اشتباه لیکوئید شوند. این همان حوزه‌ای است که شبکهٔ OEV در آن درآمد ایجاد میکند؛ از جمله در بازارهای Morpho که در ۲۰۲۵ با فیدهای API3 و بازگرداندن OEV همراه شدند.
استیبل‌کوین‌ها و مشتقات
استیبل‌کوین‌هایی که با وثیقهٔ رمزارزی پشتیبانی می‌شوند و همچنین بازارهای مشتقات و قراردادهای دائمی نیز برای تعیین قیمت و تسویه به فید داده وابسته‌اند. برای نمونه، API3 در ژوئیهٔ ۲۰۲۵ همکاری با پروژهٔ Nerite و استیبل‌کوین USND روی شبکهٔ آربیتروم را اعلام کرد. هرچه فید قیمت مطمئن‌تر باشد، ریسک دستکاری و ضرر ناشی از قیمت نادرست کمتر میشود.
کاربردهای توکن API3
API3 یک توکن ERC-20 روی شبکهٔ اتریوم است. کاربرد اصلی آن به حاکمیت و امنیت دائو مربوط است، نه پرداخت مستقیم هزینهٔ هر درخواست داده.
حاکمیت دائو
دارندگانی که توکن خود را در قرارداد استیکینگ دائو قفل میکنند، حق رأی می‌گیرند و میتوانند دربارهٔ پیشنهادهای مربوط به بودجه، تیم‌های توسعه و پارامترهای پروتکل رأی دهند.
استیکینگ و پاداش
استیک‌کنندگان از پاداش‌هایی بهرهمند می‌شوند که از تورم توکن تأمین میشود. نرخ این پاداش بسته به میزان کل توکن‌های استیک‌شده نسبت به هدف دائو تغییر میکند؛ اگر استیکینگ کمتر از هدف باشد، نرخ پاداش افزایش می‌یابد. این طراحی یعنی دارندگانی که استیک نمی‌کنند، در طول زمان با رقیق شدن سهم خود روبه‌رو می‌شوند.
ساختار دائوی ای پی آی ۳
ای پی آی ۳ از ابتدا طوری طراحی شد که تصمیمهای کلیدی پروژه در دائو گرفته شود. دارندگان توکنی که آن را استیک کرده‌اند میتوانند پیشنهاد ثبت کنند یا به پیشنهادهای دیگران رأی دهند. بخش مهمی از این پیشنهادها به تخصیص بودجه از خزانهٔ دائو به تیم‌های توسعه، بازاریابی و همکاری‌های تجاری مربوط است. به این ترتیب، تیم‌ها برای ادامهٔ کار باید هر چند وقت یک بار نتیجهٔ کار خود را به رأی‌دهندگان گزارش دهند.
قدرت رأی هر کاربر به نسبت سهم او از کل توکن‌های استیک‌شده است. این مدل باعث میشود کسانی که برای مدت طولانی در پروژه مشارکت دارند نقش بیشتری در تعیین مسیر آن داشته باشند. در مقابل، مانند بیشتر دائوها، تمرکز توکن در دست تعداد محدودی از دارندگان بزرگ می‌تواند بر نتیجهٔ رأی‌گیری‌ها اثر بگذارد.
Api3 Market و شبکه‌های پشتیبانی‌شده
Api3 Market درگاهی است که توسعه‌دهندگان از طریق آن فیدهای قیمت موردنیاز خود را انتخاب و روی شبکهٔ دلخواه فعال میکنند. در این مدل، پروژه‌ها برای فید داده هزینه می‌پردازند و پارامترهایی مثل حساسیت بهروزرسانی را مشخص میکنند. فیدهای API3 علاوه بر اتریوم روی شمار زیادی از شبکه‌های سازگار با EVM و لایه‌های دوم در دسترس است و در سال ۲۰۲۵ شبکه‌هایی مانند Berachain، Soneium، Unichain و Ronin به آن اضافه شدند.
این گستردگی برای پروتکلهای وام‌دهی و صرافی‌های غیرمتمرکز روی شبکه‌های تازه اهمیت دارد، چون معمولاً در روزهای اول راهاندازی یک شبکه، دسترسی به فید قیمت مطمئن یکی از نیازهای اصلی آن‌هاست.
نکات مهم پیش از خرید API3
- نماد را درست بشناسید: نماد این پروژه API3 است و در شبکهٔ اتریوم با آدرس قرارداد رسمی شناخته میشود. به توکن‌های هم‌نام در شبکه‌های دیگر اعتماد نکنید.
- تورم را در نظر بگیرید: چون عرضه سقف ندارد، تعداد توکن‌ها به‌مرور زیاد میشود. این موضوع برای کسانی که قصد نگهداری طولانی بدون استیک دارند اهمیت دارد.
- نقدشوندگی: حجم معاملات API3 نسبت به رمزارزهای بزرگ کمتر است و در نوسان‌های شدید ممکن است اختلاف قیمت خرید و فروش بیشتر شود.
- وضعیت انتقال در ارزینجا: چون واریز و برداشت فعلاً بسته است، توکنی که در ارزینجا می‌خرید فعلاً فقط در همین صرافی قابل فروش است.
عرضه و توکنومیکس API3
عرضهٔ اولیهٔ توکن API3 صد میلیون واحد بود، اما سقف ثابتی برای عرضه وجود ندارد و پاداشهای استیکینگ به‌مرور توکن تازه ایجاد میکنند. طبق دادههای CoinGecko در آبان ۱۴۰۵، عرضهٔ کل حدود ۱۹۰ میلیون و عرضهٔ در گردش حدود ۱۴۸ میلیون توکن است. این ارقام با گذشت زمان تغییر میکنند.
| نماد | API3 |
| شبکه | اتریوم (ERC-20) |
| آدرس قرارداد | 0x0b38210ea11411557c13457d4da7dc6ea731b88a |
| حداکثر عرضه | بدون سقف (تورمی) |
| عرضهٔ کل (آبان ۱۴۰۵) | حدود ۱۹۰ میلیون |
| عرضهٔ در گردش (آبان ۱۴۰۵) | حدود ۱۴۸ میلیون |
آدرس قرارداد و تراکنش‌ها را میتوانید در اکسپلورر Etherscan بررسی کنید.
ای پی آی ۳ در کنار دیگر پروژه‌های اوراکل
بازار اوراکلها رقابتی است. شناخته‌شده‌ترین پروژهٔ این حوزه چین لینک است که شبکه‌ای از اپراتورهای مستقل نود دارد. پایت نتورک هم مدل مشابهی با دادههای دستاول از صرافی‌ها و شرکت‌های معاملاتی دارد. پروژه‌هایی مانند بند پروتکل، تلور، دیا و اوما نیز رویکردهای متفاوتی برای رساندن داده به بلاکچین دارند.
تمایز اصلی ای پی آی ۳ دو چیز است: تأکید بر اجرای نود توسط خود منبع داده و تمرکز بر بازگرداندن OEV به پروتکل‌ها. البته سهم بازار و میزان پذیرش هر اوراکل در طول زمان تغییر میکند و برتری مطلقی را نمی‌توان ادعا کرد.
مزایا و ریسک‌های ای پی آی ۳
نقاط قوت
- شفافیت بیشتر دربارهٔ منبع داده در مدل دستاول.
- سازوکار OEV که برای پروتکلهای وام‌دهی درآمد جدیدی ایجاد میکند.
- پشتیبانی از شبکه‌های متعدد و افزودن شبکه‌های تازه در سال‌های اخیر.
ریسک‌ها
- رقابت شدید با اوراکلهای بزرگ‌تر و جاافتاده‌تر.
- عرضهٔ تورمی و رقیق شدن سهم دارندگانی که استیک نمی‌کنند.
- ریسک‌های فنی قراردادهای هوشمند و وابستگی به امنیت شبکه‌های میزبان.
- نوسان شدید قیمت؛ قیمت API3 در سال‌های اخیر فاصلهٔ زیادی با سقف تاریخی‌اش داشته است.
نگهداری توکن API3
چون API3 یک توکن ERC-20 است، با هر کیف پولی که از توکن‌های شبکهٔ اتریوم پشتیبانی کند قابل نگهداری است؛ از کیف پول‌های نرم‌افزاری تا کیف پول‌های سخت‌افزاری. برای استیک کردن در دائو هم باید توکن را از طریق رابط رسمی دائو به قرارداد استیکینگ منتقل کنید. همیشه آدرس سایت و قرارداد را از منابع رسمی بررسی کنید تا گرفتار سایت‌های جعلی نشوید. برای دارندگانی که در ارزینجا خرید میکنند، توکن در کیف پول صرافی نگهداری میشود و تا زمان باز شدن برداشت، امکان انتقال آن به کیف پول شخصی وجود ندارد.
آیا خرید ای پی آی ۳ سرمایهگذاری مناسبی است؟
پاسخ قطعی به این سؤال ممکن نیست و این صفحه توصیهٔ سرمایهگذاری نیست. ارزش API3 به میزان استفادهٔ واقعی از فیدهای داده و شبکهٔ OEV، موفقیت در رقابت با دیگر اوراکلها و شرایط کلی بازار رمزارز بستگی دارد. پیش از خرید، وایت‌پیپر و گزارش‌های دائو را بخوانید، ریسک‌ها را بسنجید و فقط بخشی از سرمایه را وارد کنید که توان از دست دادنش را دارید.
نحوهٔ خرید ای پی آی ۳ از ارزینجا
در ارزینجا میتوانید API3 را به‌صورت آنی بخرید یا بفروشید و ارزش آن را با دارایی‌هایی مثل تتر مقایسه کنید. مراحل کلی به این صورت است:
- در ارزینجا ثبتنام کنید و احراز هویت را کامل کنید.
- کیف پول خود را شارژ کنید.
- در بخش خرید آنی، API3 را انتخاب و مقدار موردنظر را وارد کنید.
- سفارش را تأیید کنید تا توکن به کیف پول ارزینجای شما اضافه شود.
توجه داشته باشید که در حال حاضر واریز و برداشت API3 در ارزینجا بسته است؛ یعنی نمی‌توانید این توکن را از کیف پول بیرونی به حساب ارزینجا منتقل کنید یا آن را خارج کنید. معاملهٔ آنی در داخل صرافی امکانپذیر است.
منابع رسمی ای پی آی ۳
برای اطلاعات دقیق‌تر میتوانید به سایت رسمی Api3، بلاگ رسمی پروژه و صفحهٔ API3 در CoinGecko مراجعه کنید.
جمع‌بندی
ای پی آی ۳ پروژهای در حوزهٔ اوراکل است که با مدل اوراکل دستاول، فیدهای dAPI و شبکهٔ OEV سعی دارد دادههای دنیای واقعی را شفافتر و کم‌واسطه‌تر به قراردادهای هوشمند برساند و بخشی از ارزش ایجادشده را به پروتکل‌ها برگرداند. توکن API3 ابزار حاکمیت و استیکینگ این دائو است و عرضهٔ آن سقف ثابتی ندارد. اگر به این حوزه علاقه دارید، میتوانید API3 را به‌صورت آنی در ارزینجا معامله کنید؛ فقط به یاد داشته باشید که واریز و برداشت آن فعلاً فعال نیست.