آیا سقف عرضه اتریوم وجود دارد؟ پاسخ ساده و به‌روز

سقف عرضه اتریوم وجود ندارد. برخلاف بیت کوین که برای همیشه روی 21 میلیون واحد قفل شده، هیچ عددی به‌عنوان حداکثر تعداد اتر در کد شبکه نوشته نشده است. اما «سقف نداشتن» با «چاپ بی‌پایان» زمین تا آسمان فرق دارد: از روز ادغام در شهریور 1401 تا امروز، کل عرضهٔ اتر فقط حدود 1.3٪ بیشتر شده است.

این جملهٔ کوتاه معمولاً سوال‌های بیشتری می‌سازد تا جواب بدهد. پس بیایید قدم‌به‌قدم و بدون اصطلاح‌های سنگین جلو برویم: ببینیم عدد واقعی عرضه امروز کجاست، چه چیزی جلوی رشد آن را گرفته، چرا شعار «پول فوق‌صوتی» دیگر آن‌قدرها شنیده نمی‌شود، و پیشنهاد تازه‌ای که تابستان امسال روی میز توسعه‌دهندگان رفته قرار است چه چیزی را عوض کند.

سقف عرضه اتریوم یعنی چه و چرا این‌قدر سر و صدا دارد؟

«سقف عرضه» یعنی یک عدد ثابت و غیرقابل‌تغییر که می‌گوید از یک رمزارز حداکثر چند واحد قرار است به دنیا بیاید. بیت کوین چنین عددی دارد و همه‌جا هم آن را تبلیغ می‌کند: 21 میلیون، نه یکی بیشتر. هر چهار سال هم پاداش ماینرها نصف می‌شود تا رسیدن به آن سقف کند و قابل‌پیش‌بینی باشد — همان چیزی که به آن هاوینگ بیت کوین می‌گویند.

از همین‌جا یک برداشت اشتباه جا افتاد: «هر رمزارزی که سقف ندارد، تورمی است و ارزشش با گذر زمان آب می‌رود.» این جمله در حد یک شعار درست به نظر می‌رسد، ولی واقعیت اقتصاد شبکه‌ها پیچیده‌تر است. چیزی که واقعاً تعیین می‌کند عرضهٔ یک دارایی زیاد می‌شود یا کم، عدد سقف نیست؛ سرعت خالص تغییر عرضه است.

یک مثال ساده: فرض کنید دو استخر دارید. استخر اول سقف دارد ولی شیر آبش باز است و تند پر می‌شود. استخر دوم اصلاً سقف ندارد، اما هم‌زمان که آب می‌ریزد، از کف هم آب تخلیه می‌شود. کدام استخر سریع‌تر لبریز می‌شود؟ اتریوم دقیقاً استخر دوم است؛ هم ورودی دارد، هم خروجی.

پاسخ کوتاه: نه، ولی عددها ماجرا را عوض می‌کنند

اول از همه یک افسانهٔ قدیمی را کنار بگذاریم. سال 2018 ویتالیک بوترین به شوخی و به مناسبت اول آوریل پیشنهاد داد عرضهٔ اتر روی 120 میلیون قفل شود. آن پیشنهاد هیچ‌وقت جدی نبود و اجرا هم نشد، ولی هنوز در مقاله‌های فارسی به‌عنوان «سقف اتریوم» نقل می‌شود. چنین سقفی وجود ندارد.

در عوض، عددهای واقعی این‌ها هستند (آمار شبکه در ۲۸ شهریور 1405):

یعنی در چهار سالی که از ادغام گذشته، مجموع اتر موجود فقط حدود 1.53 میلیون واحد زیاد شده است؛ چیزی نزدیک به 1.3٪ در کل این دوره، یا به‌طور میانگین حدود 0.32٪ در سال. برای مقایسه، نرخ رشد عرضهٔ اتر در ماه گذشته روی 0.87٪ سالانه بوده است. این عدد از تورم پول ملی تقریباً هر کشوری در دنیا کمتر است.

پس جواب دقیق‌تر این می‌شود: اتریوم سقف ندارد، ولی نرخ رشد عرضه‌اش آن‌قدر پایین است که در عمل بیشتر شبیه یک دارایی کمیاب رفتار می‌کند تا یک ارز تورمی.

پس چرا عرضه رها نشده؟ سه ترمزی که در کد کار گذاشته شده

اتریوم به‌جای یک سقف ثابت، چند سازوکار پویا دارد که مثل ترمز عمل می‌کنند. توسعه‌دهندگان خودشان این سیاست را «حداقل صدور لازم برای امنیت شبکه» توصیف می‌کنند: شبکه فقط آن‌قدر اتر جدید می‌سازد که نگهبان‌هایش انگیزهٔ کافی برای محافظت داشته باشند، نه یک واحد بیشتر.

ترمز اول — ادغام و کنار گذاشتن ماینرها. تا شهریور 1401 اتریوم با استخراج کار می‌کرد و روزانه حدود 13 هزار اتر به ماینرها پاداش می‌داد. با ادغام، شبکه به اثبات سهام کوچ کرد و پاداش‌ها به اعتبارسنج‌ها رسید که هزینهٔ عملیاتی‌شان به‌مراتب کمتر است. نتیجه: صدور روزانه حدود 90٪ سقوط کرد. اگر کنجکاوید آن مهاجرت چه خطرهایی داشت، ریسک‌های ادغام اتریوم را جداگانه بررسی کرده‌ایم.

ترمز دوم — سوزاندن بخشی از کارمزدها. از مرداد 1400، بخش پایهٔ هر کارمزد گس به‌جای اینکه به جیب کسی برود، برای همیشه نابود می‌شود. در بخش بعدی دقیق‌تر توضیحش می‌دهیم.

ترمز سوم — منحنی نزولی پاداش اعتبارسنج‌ها. هرچه اتر بیشتری در شبکه قفل شود، سود سالانهٔ هر اعتبارسنج کمتر می‌شود. این یعنی سیستم خودش جلوی رشد بی‌رویهٔ صدور را می‌گیرد: وقتی سود افت می‌کند، ورود سرمایهٔ جدید به استیکینگ هم کند می‌شود. همین حالا حدود 43.57 میلیون اتر — نزدیک به 35.7٪ کل عرضه — در شبکه قفل شده است.

EIP-1559 به زبان خیلی ساده: هر تراکنش کمی اتر را نابود می‌کند

قبل از مرداد 1400، کل کارمزدی که برای یک تراکنش می‌دادید به ماینر می‌رسید. این باعث می‌شد کارمزدها در ساعت‌های شلوغ به شکل غیرقابل‌پیش‌بینی بالا بپرند. EIP-1559 کارمزد را دو تکه کرد:

• کارمزد پایه: عددی که خود شبکه بر اساس میزان شلوغی حساب می‌کند و بلافاصله پس از پرداخت سوزانده می‌شود؛ یعنی از چرخه خارج و برای همیشه نابود.
• انعام: مبلغ اختیاری که اگر عجله دارید اضافه می‌کنید و به اعتبارسنج می‌رسد.

تشبیهش این است: انگار قبض برق را که پرداخت می‌کنید، بخشی از پول به‌جای رسیدن به شرکت برق، جلوی چشمتان خرد می‌شود. هرچه مصرف شبکه بیشتر باشد، پول بیشتری خرد می‌شود. این همان چیزی است که در دنیای رمزارزها به آن سوزاندن توکن می‌گویند، با این تفاوت که اینجا خودکار و بدون دخالت هیچ شرکتی انجام می‌شود.

از روز اجرای این قانون تا امروز، حدود 4.64 میلیون اتر سوزانده شده است — رقمی نزدیک به 13.1 میلیارد دلار به قیمت‌های امروز. جزئیات فنی‌اش هم در متن رسمی EIP-1559 آمده است.

نکتهٔ مهم اینجاست که این سازوکار یک عدد ثابت نیست؛ به شلوغی شبکه گره خورده. شبکهٔ شلوغ یعنی سوزاندن زیاد، شبکهٔ خلوت یعنی سوزاندن کم. و دقیقاً همین وابستگی، سرنوشت داستان بعدی را رقم زد.

چرا دیگر کسی از «پول فوق‌صوتی» حرف نمی‌زند؟

سال‌های 1401 و 1402 عبارت «پول فوق‌صوتی» بین طرفداران اتریوم خیلی گل کرده بود. منطقش ساده بود: اگر مقدار اتر سوزانده‌شده از مقدار اتر تازه بیشتر شود، عرضه به‌جای رشد، آب می‌رود. در ماه‌هایی که شبکه شلوغ بود، این اتفاق واقعاً می‌افتاد و عرضهٔ اتر منفی می‌شد.

بعد دو ارتقای بزرگ آمدند و صورت‌مسئله را عوض کردند. اول ارتقای دنکون در اسفند 1402 که فضای داده‌ای ارزانی به نام «بلاب» را مخصوص لایه‌های دوم اتریوم معرفی کرد. بعد ارتقای فوساکا در آذر 1404 که ظرفیت همان بلاب‌ها را چند برابر کرد.

نتیجه برای کاربر عالی بود: تراکنش روی شبکه‌های لایه دو تقریباً مجانی شد. اما همان تراکنش‌ها دیگر کارمزد سنگینی روی شبکهٔ اصلی پرداخت نمی‌کردند، و چیزی که کارمزد نپردازد، اتری هم نمی‌سوزاند. عدد گویاست: در 30 روز گذشته فقط حدود 1,171 اتر سوزانده شده، در حالی که در دوره‌های اوج، این رقم ماهانه به ده‌ها هزار اتر می‌رسید.

پس اتریوم امروز دوباره به‌آرامی تورمی است؛ با نرخ سالانهٔ حدود 0.87٪. این نه فاجعه است و نه نشانهٔ شکست — بلکه نتیجهٔ یک انتخاب آگاهانه است: شبکه ارزان‌تر و مقیاس‌پذیرتر شد و بهایش کاهش درآمد سوختنی لایهٔ اصلی بود. اما همین موضوع بحث تازه‌ای را شروع کرد که در ادامه می‌بینیم.

اتریوم در برابر بیت کوین: سقف ثابت بهتر است یا سیاست پویا؟

این دو مدل واقعاً دو فلسفهٔ متفاوت‌اند و هیچ‌کدام به‌طور مطلق برندهٔ دیگری نیست:

مدل بیت کوین قطعیت می‌فروشد: شما دقیقاً می‌دانید سال‌ها بعد چند واحد وجود خواهد داشت و هیچ‌کس نمی‌تواند وسط بازی قانون را عوض کند. در مقابل، مدل اتریوم انعطاف می‌فروشد: شبکه می‌تواند خودش را با شرایط تازه تطبیق بدهد، به شرطی که به فرایند تصمیم‌گیری جامعهٔ توسعه‌دهندگانش اعتماد داشته باشید. تاریخچهٔ این تصمیم‌ها را می‌توانید در صفحهٔ رسمی ادغام در ethereum.org دنبال کنید.

EIP-8363؛ پیشنهادی که می‌خواهد ترمز چهارم را اضافه کند

تیر 1405 گروهی از پژوهشگران — از جمله جاستین دریک از بنیاد اتریوم — پیشنهادی با نام «سوزاندن پلکانی صدور» منتشر کردند. ایدهٔ اصلی‌اش این است: هرچه سهم اتر قفل‌شده در شبکه بالاتر برود، بخش بزرگ‌تری از پاداش اعتبارسنج‌ها به‌جای پرداخت، سوزانده شود.

منطقش این است که در وضعیت فعلی، هر چقدر هم اتر استیک شود، باز هم یک کف سود حدوداً 1.5 درصدی باقی می‌ماند و همین باعث می‌شود سرازیر شدن اتر به استیکینگ هیچ‌وقت متوقف نشود. طراحان پیشنهاد می‌گویند اگر سهم قفل‌شده از حدود نصف کل عرضه بگذرد، انگیزهٔ صدور باید عملاً صفر شود. اجرای کامل هم یک‌باره نیست و قرار است طی حدود 18 ماه پلکانی اعمال شود.

اما یک هشدار مهم: این پیشنهاد فعلاً در وضعیت «پیش‌نویس» است، تصویب نشده و برای هیچ ارتقایی زمان‌بندی ندارد. پروتکل‌های استیکینگ نقدشونده و پلتفرم‌های وام‌دهی هم به‌شدت به آن معترض‌اند، چون سود اعتبارسنج‌ها را قابل‌توجه پایین می‌آورد. اگر می‌خواهید خودتان متن اصلی را ببینید، متن رسمی EIP-8363 در دسترس است. تا زمانی که تصمیم نهایی گرفته نشده، بهتر است آن را یک بحث زنده بدانید، نه یک تغییر قطعی.

این ماجرا برای شما چه معنایی دارد؟

اگر اتر دارید یا قصد خرید دارید، از این بحث چند نکتهٔ عملی بیرون می‌آید:

• نبود سقف را با تورم بالا اشتباه نگیرید. عدد مهم‌تر، نرخ رشد سالانهٔ عرضه است که همین حالا زیر 1٪ ایستاده.
• عرضهٔ اتر ثابت نیست و نوسان دارد. شلوغی شبکه، مهاجرت کاربران به لایه دو و ارتقاهای آینده همگی این عدد را جابه‌جا می‌کنند؛ پس هر چند وقت یک‌بار دوباره چکش کنید.
• استیکینگ فقط یک راه کسب سود نیست، یک عامل فشار بر عرضه هم هست. هر اتری که قفل می‌شود از دسترس بازار خارج می‌شود. اگر دنبال ورود جدی هستید، می‌توانید حتی اعتبارسنج شخصی راه بیندازد.
• تقاضای نهادی تصویر را کامل می‌کند. شرکت‌هایی که اتر را به‌عنوان دارایی ترازنامه نگه می‌دارند، بخش بزرگی از عرضه را می‌بندند؛ موضوعی که در گزارش خزانه‌های شرکتی اتر به آن پرداخته‌ایم.
• سیاست پولی اتریوم قابل تغییر است. این هم فرصت است و هم ریسک؛ به همین دلیل دنبال کردن پیشنهادهای EIP برای سرمایه‌گذار اتریوم اهمیت دارد.

جمع‌بندی

پس به‌طور خلاصه، سقف عرضه اتریوم وجود ندارد و احتمالاً هم هیچ‌وقت به شکل یک عدد ثابت در کد نوشته نخواهد شد. اتریوم به‌جای قفل کردن یک سقف، سراغ سیاستی رفته که صدور را در حداقلِ لازم برای امنیت نگه می‌دارد و هم‌زمان بخشی از کارمزدها را می‌سوزاند.

نتیجهٔ عملی این سیاست را در اعداد دیدیم: چهار سال پس از ادغام، کل عرضه فقط حدود 1.3٪ رشد کرده و نرخ فعلی زیر 1٪ در سال است. از طرف دیگر، مهاجرت فعالیت به لایه دو سوزاندن کارمزد را کم کرده و پیشنهاد EIP-8363 هم نشان می‌دهد این گفت‌وگو هنوز تمام نشده.

حرف آخر اینکه پرسیدن «سقف عرضه اتریوم چقدر است؟» پرسش درستی نیست؛ پرسش درست این است که «عرضهٔ اتر امروز با چه سرعتی تغییر می‌کند و چه چیزی آن سرعت را کنترل می‌کند؟» اگر پس از این توضیح‌ها تصمیم گرفتید وارد شوید، امکان خرید اتریوم و استیکینگ اتریوم هر دو در ارزینجا فراهم است.

سوالات متداول