لیدو استیک اتر (Lido Staked Ether) با نماد stETH توکنی است که پروتکل لیدو در ازای اتر استیکشده به کاربر میدهد. وقتی کسی اتریوم خود را در لیدو استیک میکند، به همان مقدار stETH میگیرد. این توکن هم نمایندهٔ اتر اولیه است و هم پاداشهای استیکینگی که بهمرور به آن اضافه میشود. پس دارنده هم از پاداش استیکینگ اتریوم سود می‌برد و هم دارایی‌اش نقد و قابل استفاده در دیفای میماند.
در این صفحه توضیح داده‌ایم stETH چطور کار میکند، فرقش با wstETH چیست، چه ریسک‌هایی دارد و خرید لیدو استیک اتر در صرافی ارزینجا چطور انجام میشود. اگر با مفهوم استیکینگ نقدشونده آشنا نیستید، پیش از ادامه مقالهٔ استیکینگ نقدشونده چیست را بخوانید.
وضعیت در ارزینجا (مهر ۱۴۰۵): خرید و فروش آنی stETH و واریز آن به ارزینجا فعال است، اما برداشت stETH از ارزینجا فعلاً بسته است. پیش از خرید یا واریز، وضعیت لحظه‌ای را در صفحهٔ معامله ببینید.
لیدو استیک اتر (stETH) چیست؟
در اتریوم بعد از گذار به اثبات سهام، اجرای یک اعتبارسنج به ۳۲ اتر، سخت‌افزار و دانش فنی نیاز دارد. اترِ استیکشده هم تا وقتی از اعتبارسنج خارج نشود، قابل جابه‌جایی نیست. لیدو (Lido) این دو مشکل را با «استیکینگ نقدشونده» حل میکند. کاربر با هر مقدار اتر وارد میشود، لیدو اترها را بین اپراتورهای نود حرفه‌ای پخش میکند و در عوض stETH تحویل میدهد.
طبق مستندات لیدو، stETH توکنی است که «اتر استیک‌شدهٔ شما در لیدو را نمایندگی میکند و ارزش سپردهٔ اولیه و پاداشهای استیکینگ را با هم ترکیب میکند». موجودی stETH در کیف پول تقریباً هر روز بیشتر میشود تا پاداشهای لایهٔ اجماع اتریوم در آن منعکس شود.
تاریخچهٔ کوتاه لیدو
لیدو چند هفته بعد از راه‌اندازی بیکن‌چین اتریوم در دسامبر ۲۰۲۰ فعال شد. تا پیش از ارتقای V2، برداشت مستقیم اتر از پروتکل ممکن نبود و تنها راه خروج، فروش stETH در بازار بود. در ۱۵ مه ۲۰۲۳، حدود یک ماه بعد از هاردفورک شاپلا، ارتقای Lido V2 فعال شد و دارندگان stETH توانستند توکن خود را از خود پروتکل با نسبت ۱ به ۱ به اتر تبدیل کنند. این ارتقا «استیکینگ روتر» را هم اضافه کرد که امکان افزودن ماژول‌های مختلف اپراتور نود را میدهد.
stETH در یک نگاه (مهر ۱۴۰۵)
- نماد: stETH روی شبکهٔ اتریوم (استاندارد ERC-20 با ۱۸ رقم اعشار)
- آدرس قرارداد: 0xae7ab96520de3a18e5e111b5eaab095312d7fe84 (قابل مشاهده در اترسکن)
- عرضه: حدود ۹٫۸ میلیون stETH، برابر با اتر استیکشده در لیدو؛ سقف عرضه ندارد و با سپرده و برداشت کم و زیاد میشود
- نرخ پاداش: طبق سایت رسمی لیدو حدود ۲٫۲ درصد سالانه (APR)؛ این عدد ثابت نیست
- دسته: توکن استیکینگ نقدشونده (LST) در اکوسیستم دیفای اتریوم
stETH چطور کار میکند؟
کاربر اتر را به قرارداد لیدو می‌فرستد و به همان مقدار stETH میگیرد. اترها در قالب اعتبارسنج‌های ۳۲ اتری بین اپراتورهای نود تقسیم می‌شوند. این اپراتورها بلاک پیشنهاد و تأیید می‌کنند و پاداش اتریوم را دریافت می‌کنند. لیدو بعد این پاداش را بین دارندگان stETH پخش میکند.
ریبیس روزانه و سیستم سهم (Shares)
stETH یک توکن ری‌بیس‌شونده است. یعنی تعداد توکنها در کیف پول شما خودبهخود تغییر میکند. طبق مستندات لیدو، موجودی‌ها معمولاً روزی یک بار و زمانی دوباره محاسبه می‌شوند که اوراکل لیدو موجودی اتر لایهٔ اجماع را گزارش کند. این اوراکل از ۹ اپراتور مستقل تشکیل شده و برای ثبت گزارش، توافق دست‌کم ۵ نفر لازم است.
پشت صحنه، لیدو موجودی را با «سهم» (share) ثبت میکند. هر سهم نمایندهٔ بخشی از کل اتر تحت کنترل پروتکل است. وقتی پاداش اضافه میشود، تعداد سهم‌های شما ثابت میماند ولی هر سهم اتر بیشتری می‌ارزد و موجودی stETH شما بالا میرود. به همین دلیل گاهی هنگام انتقال کل موجودی، ۱ تا ۲ wei در کیف پول باقی میماند. این ایراد شناخته‌شده و ناشی از گردکردن در تقسیم است.
کارمزد پروتکل لیدو
لیدو ۱۰ درصد از پاداشهای استیکینگ را برمیدارد. نیمی از آن به اپراتورهای نود میرسد و نیم دیگر به خزانهٔ DAO لیدو. این کارمزد فقط از پاداش کم میشود و از اصل سپرده چیزی برداشته نمیشود. نرخی که در سایت لیدو می‌بینید، بعد از کسر همین کارمزد است.
تفاوت stETH و wstETH
خیلی از پروتکلهای دیفای و پل‌های بین‌زنجیره‌ای نمی‌توانند با توکنی کار کنند که موجودی‌اش خودبهخود عوض میشود. لیدو برای حل این مسئله wstETH (Wrapped stETH) را ساخته است. wstETH نسخهٔ بستهبندیشدهٔ stETH است و موجودی‌اش ریبیس نمیشود. به‌جای آن، ارزش هر wstETH بر حسب stETH بهمرور بالا میرود.
- stETH: تعداد توکنها هر روز زیاد میشود و قیمت هر واحد نزدیک به اتر میماند.
- wstETH: تعداد توکن ثابت است و هر واحد بهمرور stETH بیشتری می‌ارزد.
طبق مستندات لیدو، wstETH از طریق پل‌های رسمی به شبکه‌هایی مثل آربیتروم، اپتیمیسم، بیس، لینیا، BNB Chain و یونی‌چین منتقل شده است. پس اگر روی این شبکه‌ها با توکن لیدو کار میکنید، معمولاً با wstETH سروکار دارید، نه stETH.
کاربردهای stETH در دیفای
مهم‌ترین مزیت stETH این است که اتر استیکشده را بیکار نگه نمی‌دارد. لیدو در سایت خود از بیش از ۱۰۰ یکپارچه‌سازی با پروتکلهای مختلف نام می‌برد. کاربردهای رایج این‌ها هستند:
- وثیقه در وام‌دهی: در پروتکل‌هایی مثل آوه می‌توان stETH یا wstETH را وثیقه گذاشت و در برابرش استیبل‌کوین‌هایی مثل تتر وام گرفت.
- تأمین نقدینگی: استخر stETH/ETH در کرو سال‌ها یکی از اصلی‌ترین بازارهای مبادلهٔ stETH بوده است.
- ری‌استیکینگ: بعضی پروتکل‌ها مثل ایگن لیر اجازه می‌دهند توکن‌های استیکینگ نقدشونده برای امنیت سرویس‌های دیگر هم استفاده شوند. توضیح بیشتر در مقالهٔ استیکینگ نقدشونده و ری‌استیکینگ با لیدو و ایگن‌لیر آمده است.
هر لایهٔ اضافه در دیفای ریسک قرارداد هوشمند و ریسک لیکوئید شدن را بیشتر میکند. استفادهٔ اهرمی از stETH (وام‌گرفتن اتر و استیک دوباره) در گذشته ضررهای سنگینی به بار آورده است.
تحولات لیدو در ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶
حاکمیت دوگانه (Dual Governance)
تا پیش از ۲۰۲۵ تصمیم‌گیری در لیدو فقط با دارندگان توکن حاکمیتی لیدو دائو (LDO) بود. در ژوئن ۲۰۲۵ سیستم «حاکمیت دوگانه» روی شبکهٔ اصلی فعال شد. پیشنهادها هنوز با رأی LDO تصویب می‌شوند، ولی دارندگان stETH می‌توانند با قفل‌کردن توکن خود در قرارداد مخالفت، اجرای پیشنهاد را به تأخیر بیندازند. این فرصت به آن‌ها اجازه میدهد پیش از اجرای تغییر از پروتکل خارج شوند. برای آشنایی بیشتر با توکن حاکمیتی، مقالهٔ لیدو (LDO) چیست را ببینید.
Lido V3 و stVaults
در ۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۶ نسخهٔ Lido V3 روی شبکهٔ اصلی اتریوم راه افتاد و قابلیت stVaults را آورد. stVaultها قراردادهای غیرامانی هستند. با آن‌ها نهادها، اپراتورهای نود و لایه‌دوها می‌توانند استیکینگ اختصاصی با اپراتور، کارمزد و پارامترهای ریسک دلخواه بسازند و در صورت نیاز روی سپردهٔ خود stETH ضرب کنند. طبق اعلامیهٔ رسمی لیدو، پروتکل اصلی stETH تغییری نکرده و stVaultها کنار آن کار می‌کنند.
ریسک‌های لیدو استیک اتر
فاصله گرفتن قیمت stETH از اتر (دی‌پگ)
stETH قرار است با اتر هم‌ارز باشد، اما قیمتش در بازار ثانویه با عرضه و تقاضا تعیین میشود. در ژوئن ۲۰۲۲، بعد از فروپاشی ترا و بحران نقدینگی شرکت‌هایی مثل سلسیوس و تری‌اروز کپیتال، قیمت stETH در بازار تا حدود ۰٫۹۳ اتر پایین آمد. در آن زمان برداشت مستقیم از لیدو ممکن نبود. از وقتی برداشت در V2 فعال شده، آربیتراژ معمولاً این فاصله را کوچک نگه میدارد، ولی در شرایط هیجانی بازار نمیتوان آن را صفر دانست.
ریسک‌های دیگر
- ریسک قرارداد هوشمند: هر باگ در قراردادهای لیدو یا پروتکل‌هایی که stETH در آن‌ها استفاده میشود، میتواند به سرمایه آسیب بزند.
- ریسک اسلشینگ: اگر اعتبارسنج‌های یک اپراتور قوانین شبکه را نقض کنند، بخشی از اتر استیکشده جریمه میشود و این ضرر بین دارندگان stETH پخش میشود.
- صف برداشت: برداشت از لیدو صف «اول ورود، اول خروج» دارد و زمان انتظار بسته به حجم درخواست‌ها و صف خروج اتریوم فرق میکند.
- ریسک تمرکز: لیدو به‌تنهایی سهم بزرگی از کل اتر استیکشده را در دست دارد و همین موضوع از نگرانی‌های همیشگی جامعهٔ اتریوم است.
استیک مستقیم در لیدو چطور انجام میشود؟
علاوه بر خرید stETH از بازار، می‌توان آن را مستقیم از خود لیدو گرفت. کاربر کیف پول اتریومی خود را به اپلیکیشن رسمی لیدو وصل میکند، مقدار اتر را وارد میکند و تراکنش را امضا میکند. stETH در همان تراکنش به کیف پول او واریز میشود. حداقل مقدار ۳۲ اتری اعتبارسنج اینجا مطرح نیست، ولی کارمزد گس شبکهٔ اتریوم را باید خود کاربر بپردازد.
برای خروج هم کاربر در همان اپلیکیشن درخواست برداشت ثبت میکند. طبق مستندات لیدو، هر درخواست باید بین ۱۰۰ wei و ۱۰۰۰ stETH باشد و درخواست‌های بزرگ‌تر به چند درخواست تقسیم می‌شوند. بعد از نهایی شدن درخواست با گزارش اوراکل، اتر قابل دریافت است. همیشه آدرس اپلیکیشن را از سایت رسمی لیدو بردارید، چون سایت‌های فیشینگ با ظاهر مشابه زیادند.
مقایسهٔ stETH با رقبا
لیدو بزرگ‌ترین پروتکل استیکینگ نقدشونده اتریوم است، ولی تنها گزینه نیست. راکت پول با توکن rETH روی غیرمتمرکز بودن و ورود آزاد اپراتورها تمرکز دارد و rETH برخلاف stETH ریبیس نمیشود. پروتکلهای ری‌استیکینگ مثل اترفای هم توکن‌های ری‌استیکینگ نقدشونده (LRT) عرضه می‌کنند که بازده بیشتر و ریسک بیشتری دارند. برای مقایسهٔ دقیق‌تر، مقالهٔ مقایسهٔ LST و LRT را بخوانید.
در مقایسه با استیکینگ مستقیم (اجرای نود شخصی)، stETH ساده‌تر است و حداقل ۳۲ اتر نمی‌خواهد، ولی ۱۰ درصد کارمزد دارد و به قراردادهای لیدو اعتماد می‌طلبد. راهنمای کامل روش‌های مختلف در مقالهٔ راهنمای استیکینگ اتریوم آمده است.
خرید لیدو استیک اتر از ارزینجا
در ارزینجا می‌توانید stETH را با تومان و به‌صورت خرید آنی بخرید یا بفروشید. مراحل کلی این است:
- در ارزینجا ثبتنام و احراز هویت را کامل کنید.
- کیف پول تومانی خود را با کارت بانکی شارژ کنید.
- در بخش خرید آنی، «لیدو استیک اتر» یا STETH را جستجو کنید.
- مبلغ تومانی یا مقدار stETH را وارد کنید، قیمت نهایی را ببینید و خرید را تأیید کنید.
نکته‌های مهم پیش از خرید
- برداشت stETH از ارزینجا تا مهر ۱۴۰۵ بسته است. پس فعلاً نمی‌توانید stETH خریداری‌شده را به کیف پول شخصی منتقل کنید.
- واریز stETH به ارزینجا باز است. پیش از واریز، شبکه و آدرس را در صفحهٔ واریز چک کنید و wstETH را با stETH اشتباه نگیرید؛ این دو توکن متفاوتاند.
- پاداش ریبیس لیدو به آدرسی تعلق میگیرد که stETH را روی بلاک‌چین نگه میدارد. اگر دریافت مستقیم پاداش برایتان مهم است، این نکته را در نظر بگیرید.
قیمت stETH به چه چیزی بستگی دارد؟
چون هر stETH نمایندهٔ یک اتر استیکشده است، قیمتش تقریباً همراه قیمت اتریوم بالا و پایین میرود. پس هر عاملی که روی اتر اثر بگذارد، روی stETH هم اثر دارد. به‌علاوه، فاصلهٔ کوچک قیمت stETH و اتر در بازار ثانویه به نقدینگی استخرها، طول صف برداشت لیدو و فضای کلی بازار بستگی دارد. قیمت تومانی در ارزینجا علاوه بر این‌ها به نرخ دلار و تتر در بازار داخلی هم وابسته است.
در مهر ۱۴۰۵، طبق کوین‌گکو ارزش بازار stETH حدود ۲۶ میلیارد دلار است و در رتبه‌های اول بازار قرار دارد. این رقم با قیمت اتر و مقدار استیکشده دائم تغییر میکند.
نگهداری stETH در کیف پول
stETH یک توکن ERC-20 است و در کیف پول‌هایی که از شبکهٔ اتریوم پشتیبانی می‌کنند، مثل متامسک، تراست ولت و کیف پول‌های سخت‌افزاری لجر و ترزور، نگهداری میشود. اگر توکن در کیف پولتان دیده نمیشود، آدرس قرارداد رسمی را از اترسکن یا مستندات لیدو بردارید و دستی اضافه کنید. مراقب توکن‌های جعلی با نام مشابه باشید.
برای تبدیل stETH به اتر دو راه دارید: فروش در بازار (صرافی یا DEX) که سریع است ولی ممکن است کمی تخفیف داشته باشد، یا درخواست برداشت از خود لیدو که با نسبت ۱ به ۱ انجام میشود ولی باید منتظر صف بمانید. لیدو برای هر درخواست برداشت یک NFT صادر میکند که بعد از نهایی شدن، اتر را با آن دریافت میکنید.
آیندهٔ لیدو استیک اتر
آیندهٔ stETH به رشد استیکینگ اتریوم، جایگاه لیدو در برابر رقبا و استقبال از محصولاتی مثل stVaults بستگی دارد. راه‌اندازی V3 و حاکمیت دوگانه نشان میدهد لیدو تلاش میکند هم بازار نهادی را جذب کند و هم نگرانی‌ها دربارهٔ تمرکز و حاکمیت را کم کند. با این حال، تغییرات احتمالی در پروتکل اتریوم، رقابت پروتکلهای دیگر و مقررات در کشورهای مختلف می‌توانند روی این مسیر اثر بگذارند. این متن توصیهٔ سرمایه‌گذاری نیست و پیش از خرید باید ریسک‌ها را خودتان بسنجید.
جمع‌بندی
لیدو استیک اتر (stETH) راهی ساده برای گرفتن پاداش استیکینگ اتریوم است، بدون اینکه دارایی شما قفل شود. این توکن روزانه ریبیس میشود، نسخهٔ بسته‌بندی‌شده‌ای به نام wstETH دارد، از ۲۰۲۳ با نسبت ۱ به ۱ از خود لیدو قابل برداشت است و در ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ با حاکمیت دوگانه و Lido V3 به‌روز شده است. در مقابل، ریسک قرارداد هوشمند، اسلشینگ، دی‌پگ موقت و تمرکز را هم دارد. در ارزینجا می‌توانید stETH را با تومان و به‌صورت آنی بخرید؛ فقط یادتان باشد برداشت آن فعلاً بسته است.