گیتکوین (Gitcoin) یکی از شناخته‌شده‌ترین پروژههای تأمین مالی «کالاهای عمومی» در اکوسیستم اتریوم است و توکن حاکمیتی آن با نماد GTC معامله می‌شود. هدف گیتکوین این است که پول به سمت پروژههای متنباز و زیرساخت‌هایی برود که همه از آن‌ها استفاده می‌کنند، ولی معمولاً مدل درآمدی مستقیمی ندارند. در این صفحه با تاریخچهٔ گیتکوین، سازوکار تأمین مالی درجه‌دوم (Quadratic Funding)، تحولات مهم سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، اقتصاد توکن GTC و شیوهٔ خرید گیتکوین در ارزینجا آشنا می‌شوید.
یادداشت وضعیت (مهر ۱۴۰۵): در حال حاضر GTC در ارزینجا فقط از راه خرید آنی قابل معامله است. واریز و برداشت این توکن فعلاً بسته است و GTC در بازار حرفهای هم فهرست نشده است. پیش از هر انتقالی وضعیت به‌روز را در صفحهٔ کیف پول ارزینجا ببینید و تا فعال نشدن واریز، GTC را به آدرس ارزینجا نفرستید.
گیتکوین چیست؟
گیتکوین در سال ۲۰۱۷ به همت کوین اوواکی (Kevin Owocki) و اسکات مور (Scott Moore) شروع به کار کرد. اول بستری برای «بانتی» بود: کسی برای یک کار برنامه‌نویسی متنباز جایزه تعیین می‌کرد و توسعه‌دهنده‌ها با انجام آن کار پاداش رمزارزی می‌گرفتند. ایدهٔ پایه ساده بود. نرم‌افزار متنباز ستون اینترنت امروز است، ولی سازندگانش اغلب دستمزد منصفانه‌ای نمی‌گیرند.
از سال ۲۰۱۹ تمرکز گیتکوین به برنامهٔ Gitcoin Grants رفت. در این برنامه کاربران به پروژه‌ها کمک مالی می‌کنند و صندوقی جداگانه (Matching Pool) بر پایهٔ فرمول تأمین مالی درجه‌دوم به این کمک‌ها اضافه می‌شود. بر اساس گزارش رسانه‌هایی مثل The Block، گیتکوین از آغاز کار تاکنون بیش از ۶۰ میلیون دلار به سازندگان کالاهای عمومی رسانده است.
توکن GTC در خرداد ۱۴۰۰ (مه ۲۰۲۱) عرضه شد و مدیریت پروژه به جامعهٔ دارندگان توکن، یعنی GitcoinDAO، رسید. امروز گیتکوین بیشتر نقش هماهنگ‌کنندهٔ تأمین مالی در اتریوم را دارد. سایت رسمی آن، gitcoin.co، خودش را مرجع و فهرستی از سازوکارها، کمپین‌ها و پژوهش‌های تأمین مالی وب۳ معرفی می‌کند.
خط زمانی گیتکوین در یک نگاه
| زمان | رویداد |
|---|---|
| ۲۰۱۷ | راهاندازی گیتکوین به‌عنوان بستر بانتی برای توسعه‌دهندگان متنباز اتریوم |
| ۲۰۱۸ | انتشار مقالهٔ تأمین مالی درجه‌دوم به قلم بوترین، هیتزیگ و وایل |
| ۲۰۱۹ | شروع برنامهٔ Gitcoin Grants با سازوکار تأمین مالی درجه‌دوم |
| مه ۲۰۲۱ | عرضهٔ توکن GTC، ایردراپ پس‌نگر و شکل‌گیری GitcoinDAO |
| فوریهٔ ۲۰۲۵ | خرید Gitcoin Passport توسط Holonym و تغییر نام آن به Human Passport |
| مه ۲۰۲۵ | تعطیلی Grants Stack و Grants Lab و رفتن پروتکل Allo به حالت نگهداری |
| اکتبر و نوامبر ۲۰۲۵ | برگزاری GG24، اولین راند گیتکوین ۳.۰ در شش حوزه |
| ژوئن ۲۰۲۶ | هشدار امنیتی Blockaid دربارهٔ حمله به زیردامنهٔ files.gitcoin.co |
کالاهای عمومی دیجیتال و مسئلهٔ تأمین مالی
«کالای عمومی» چیزی است که استفادهٔ یک نفر از آن سهم دیگران را کم نمی‌کند و نمی‌شود کسی را از استفاده‌اش منع کرد. کتابخانه‌های متنباز، کلاینت‌های شبکه، ابزارهای توسعه و استانداردهای فنی همه همین‌طورند. مشکل اینجاست که چون همه بدون پرداخت از آن‌ها بهره می‌برند، بازار معمولاً کمتر از نیاز واقعی برایشان هزینه می‌کند.
گیتکوین تلاش کرد این شکاف را با ترکیب کمک‌های کوچک مردم و صندوق‌های بزرگ حامیان پر کند. نتیجه، الگویی شد که بعدها پروژه‌ها و بنیادهای دیگر هم از آن الگو گرفتند. بسیاری از ابزارهایی که امروز توسعه‌دهندگان شبکه‌هایی مثل اپتیمیسم و آربیتروم به کار می‌برند، در دوره‌ای از راندهای گیتکوین کمک مالی گرفته‌اند.
تأمین مالی درجه‌دوم (Quadratic Funding) چگونه کار می‌کند؟
تأمین مالی درجه‌دوم سازوکاری است که ویتالیک بوترین، زوئی هیتزیگ و گلن وایل در مقاله‌ای در سال ۲۰۱۸ پیشنهاد کردند. گیتکوین اولین پلتفرم بزرگی بود که آن را در عمل و در مقیاس گسترده اجرا کرد.
اصل کار: تعداد حامیان مهم‌تر از مبلغ
در این مدل سهم هر پروژه از صندوق تطبیقی بیشتر به تعداد حامیان بستگی دارد تا به جمع مبلغ کمک‌ها. پروژه‌ای که صد نفر هر کدام یک دلار به آن کمک کرده‌اند، معمولاً سهم تطبیقی بسیار بیشتری از پروژه‌ای می‌گیرد که یک نفر صد دلار به آن داده است. فرمول ریاضی آن بر پایهٔ جمع جذر کمک‌هاست و همین، صدای جامعهٔ گسترده را قوی‌تر از چند حامی ثروتمند می‌کند.
مقابله با حساب‌های جعلی (حملهٔ سیبیل)
نقطه‌ضعف این مدل روشن است: اگر یک نفر بتواند با صدها حساب جعلی کمک‌های کوچک بفرستد، سهم تطبیقی را منحرف می‌کند. به همین دلیل گیتکوین ابزاری برای اثبات «انسان یکتا بودن» ساخت که در ادامه دربارهٔ سرنوشت آن توضیح می‌دهیم.
محصولات و ابزارهای گیتکوین
Gitcoin Grants Program
هستهٔ اصلی گیتکوین، برنامهٔ گرنت آن است که در قالب راندهای دوره‌ای (GG) اجرا می‌شود. این برنامه پس از تغییرات سال ۲۰۲۵ هم ادامه دارد و طبق اعلام تیم، بودجهٔ آن تا حدود سال ۲۰۲۹ تأمین شده است.
Grants Stack و پروتکل Allo
Grants Stack ابزاری برای ساخت و مدیریت راندهای گرنت بود و پروتکل Allo لایهٔ قرارداد هوشمند آن به شمار می‌رفت. در اردیبهشت ۱۴۰۴ (آوریل ۲۰۲۵) گیتکوین اعلام کرد که فناوری Grants Stack و واحد Grants Lab را تا پایان مه ۲۰۲۵ تعطیل می‌کند، چون هزینه‌هایشان از درآمدشان بیشتر شده بود. طبق صفحهٔ رسمی گیتکوین، پروتکل Allo حالا در حالت نگهداری است. توسعهٔ فعال آن متوقف شده، ولی قراردادهایش روی شبکه باقی‌اند، متنباز و قابل فورک هستند و داده‌های تاریخی از راه Open Source Observer در دسترس است.
Gitcoin Passport که حالا Human Passport شده است
Gitcoin Passport ابزاری برای اثبات انسان بودن کاربر بود که کاربر بدون افشای اطلاعات شخصی، با جمع کردن «مُهر»های مختلف امتیاز اعتبار می‌گرفت. در بهمن ۱۴۰۳ (فوریهٔ ۲۰۲۵) بنیاد Holonym خرید این محصول را اعلام کرد و نام آن به Human Passport تغییر کرد. این محصول اکنون بخشی از مجموعهٔ human.tech است و دیگر زیر مجموعهٔ گیتکوین قرار ندارد. اگر متنی قدیمی Passport را محصول فعلی گیتکوین معرفی می‌کند، این تغییر را در نظر بگیرید.
گیتکوین ۳.۰ و راند GG24
پس از کوچک شدن تیم، گیتکوین مسیر تازه‌ای با نام «گیتکوین ۳.۰» در پیش گرفت. در این مدل، خود گیتکوین همهٔ راندها را اجرا نمی‌کند. به جای آن، «حوزه‌ها» (Domains) بر پایهٔ چالش‌های مشخص اکوسیستم اتریوم تعریف می‌شوند و اپراتورهای مستقلی که جامعه انتخاب کرده آن‌ها را اداره می‌کنند. بودجهٔ هر حوزه باید از راه حاکمیت DAO تصویب شود.
نتایج GG24
راند GG24 در مهر و آبان ۱۴۰۴ (اکتبر و نوامبر ۲۰۲۵) برگزار شد و اولین راند گیتکوین ۳.۰ بود. طبق گزارش رسمی، این راند بیش از ۱٫۸ میلیون دلار را در شش حوزه توزیع کرد: ابزار و زیرساخت توسعه‌دهندگان، استانداردها و زیرساخت تعامل‌پذیری، حریم خصوصی، پژوهش و توسعهٔ کالاهای عمومی، توسعهٔ راه‌حل‌ها و توسعه و پذیرش هدفمند. حدود ۱٫۱۷۵ میلیون دلار از این مبلغ را گیتکوین و حدود ۶۳۲ هزار دلار را شرکای بیرونی تأمین کردند.
تنوع سازوکارها
در GG24 هر حوزه سازوکار خودش را انتخاب کرد. بخش‌های متنباز با تأمین مالی درجه‌دوم و روی پلتفرم Giveth اجرا شدند. حوزه‌های دیگر از رأی‌گیری خصوصی MACI، رأی‌گیری اعتقادی (Conviction Voting)، پاداش پس‌نگر (Retroactive Funding) و گرنت مستقیم مرحله‌ای استفاده کردند. همین تغییر نشان می‌دهد گیتکوین از «اپراتور زیرساخت» به «هماهنگ‌کنندهٔ اکوسیستم» تبدیل شده است.
توکن GTC و کاربردهای آن
GTC یک توکن ERC-20 روی شبکهٔ اتریوم است. نسخهٔ پلشدهای از آن روی شبکهٔ نیر هم وجود دارد. کاربرد اصلی GTC حاکمیت است. سازوکار رأی‌گیری آن از الگوی حاکمیتی کامپوند و یونی‌سواپ گرفته شده و دارندگان توکن میتوانند خودشان رأی بدهند یا قدرت رأی خود را به نمایندهای (Delegate) بسپارند.
چه تصمیم‌هایی با GTC گرفته می‌شود؟
- تصویب بودجه و ساختار راندهای گرنت و حوزه‌های آن‌ها؛
- مدیریت خزانهٔ GitcoinDAO و نحوهٔ هزینه‌کرد آن؛
- تغییرات راهبردی پروژه، مثل گذار به مدل گیتکوین ۳.۰؛
- بحث‌های مربوط به افزایش کاربرد توکن GTC که تیم در سال ۲۰۲۵ آن را در دستور کار گذاشت.
GTC مستقیماً سهمی از درآمد یا سود پروژه نمیدهد. ارزش بازار آن بیشتر به میزان فعالیت گیتکوین، اعتبار پروژه در جامعهٔ اتریوم و تقاضای معامله‌گران وابسته است.
توکنومیکس گیتکوین (GTC)
عرضهٔ کل و حداکثری GTC ثابت و برابر ۱۰۰ میلیون توکن است. طبق پایگاه دانش GitcoinDAO، توزیع اولیه این‌طور بود:
- ۵۰ درصد برای خزانهٔ GitcoinDAO که در قرارداد زمان‌قفل نگهداری می‌شد و تا حدود مه ۲۰۲۳ به‌صورت ماهانه آزاد شد؛
- ۳۵ درصد برای ذی‌نفعان موجود، یعنی تیم، سرمایه‌گذاران و شرکای راهبردی، با برنامهٔ آزادسازی تدریجی؛
- ۱۵ درصد برای ایردراپ پس‌نگر به کاربرانی که پیش از عرضه با بانتی یا گرنت در گیتکوین فعالیت کرده بودند.
بر اساس داده‌های CoinGecko در مهر ۱۴۰۵، حدود ۸۷٫۵ میلیون GTC در گردش است. چون آزادسازی‌های اصلی سال‌ها پیش تمام شده، فشار عرضهٔ برنامه‌ریزی‌شدهٔ تازه‌ای در کار نیست. قرارداد رسمی GTC روی اتریوم را می‌توانید در اکسپلورر Etherscan ببینید (آدرس 0xde30da39c46104798bb5aa3fe8b9e0e1f348163f). مراقب توکن‌های جعلی هم‌نام باشید.
نکات امنیتی دربارهٔ گیتکوین
در تیر ۱۴۰۵ (ژوئن ۲۰۲۶) شرکت امنیتی Blockaid نشانه‌های حمله به یکی از زیردامنه‌های گیتکوین (files.gitcoin.co) را گزارش کرد و به کاربران توصیه شد تا روشن شدن وضعیت از آن استفاده نکنند. این رویداد یادآوری مهمی است. همیشه آدرس سایت را با دقت بررسی کنید و هیچ تراکنش یا امضای ناشناخته‌ای را در کیف پول تأیید نکنید. آدرس سایت رسمی را فقط از منابع معتبر مثل صفحهٔ گیتکوین در CoinGecko بردارید.
مزایا و ریسک‌های سرمایه‌گذاری روی GTC
نقاط قوت
- سابقهٔ طولانی و شناخته‌شده در تأمین مالی متنباز اتریوم از سال ۲۰۱۷؛
- پیشگام اجرای تأمین مالی درجه‌دوم در مقیاس بزرگ؛
- عرضهٔ ثابت ۱۰۰ میلیونی و پایان آزادسازی‌های اصلی؛
- حاکمیت باز و شفاف روی زنجیره.
ریسک‌ها
- کوچک شدن تیم، تعطیلی Grants Stack و جدا شدن Passport در سال ۲۰۲۵ دامنهٔ محصولات گیتکوین را محدودتر کرده است؛
- GTC کاربرد مالی مستقیمی جز حاکمیت ندارد و ارزش آن بیشتر به اعتبار پروژه و تقاضای بازار گره خورده است؛
- ارزش بازار GTC کوچک است و نوسان‌های شدید دارد. برای نمونه، در اوایل اکتبر ۲۰۲۶ قیمت آن در چند روز بیش از دو برابر شد، بدون اینکه خبر مشخصی از پروژه منتشر شده باشد.
این صفحه توصیهٔ سرمایه‌گذاری نیست. پیش از خرید، ریسک‌ها را بسنجید و فقط با بخشی از سرمایه وارد شوید که تحمل از دست دادنش را دارید.
مقایسهٔ گیتکوین با پروژههای مشابه
گیتکوین در دستهٔ پروژههای زیرساختی و حاکمیتی اتریوم قرار می‌گیرد. اگر به این دسته علاقه دارید، این صفحه‌ها هم برایتان مفیدند:
| پروژه | حوزهٔ اصلی | ارتباط با گیتکوین |
|---|---|---|
| اتریوم (ETH) | بلاکچین قرارداد هوشمند | بستر اصلی توکن GTC و راندهای گرنت |
| اپتیمیسم (OP) | لایهٔ دوم اتریوم | برنامهٔ مشهور تأمین مالی پس‌نگر کالاهای عمومی |
| ورلد کوین (WLD) | هویت دیجیتال | رقیب حوزهٔ اثبات انسان بودن، هم‌دستهٔ Human Passport |
| اتریوم نیم سرویس (ENS) | نام‌های دامنهٔ بلاکچینی | توکن حاکمیتی با مدل DAO مشابه |
راهنمای خرید گیتکوین در ارزینجا
خرید GTC در ارزینجا با تومان و از راه خرید آنی انجام می‌شود. مراحل کار این‌هاست:
- در ارزینجا ثبتنام کنید و احراز هویت را کامل کنید.
- کیف پول تومانی خود را از بخش واریز شارژ کنید.
- به بخش خرید آنی بروید، گیتکوین (GTC) را جستجو کنید و مبلغ خرید را وارد کنید.
- قیمت نهایی را بررسی و سفارش را تأیید کنید. GTC خریداریشده در کیف پول ارزینجای شما مینشیند.
برای دیدن جزئیات کارمزدها به صفحهٔ کارمزدهای ارزینجا سر بزنید. فهرست همهٔ ارزها و قیمت‌های لحظه‌ای هم در صفحهٔ بازار آمده است. یادتان باشد که تا مهر ۱۴۰۵ واریز و برداشت GTC در ارزینجا بسته است. بنابراین فعلاً نمی‌توانید GTC را از کیف پول دیگری به ارزینجا بیاورید یا به بیرون منتقل کنید.
نگهداری گیتکوین پس از خرید
GTC خریداریشده در ارزینجا در کیف پول حساب شما نگهداری می‌شود و هر وقت بخواهید، می‌توانید آن را از راه خرید آنی دوباره به تومان تبدیل کنید. برای امنیت بیشتر حساب، ورود دومرحله‌ای را فعال کنید.
اگر بعد از باز شدن برداشت خواستید GTC را به کیف پول شخصی منتقل کنید، از کیف پول‌هایی استفاده کنید که از توکن‌های ERC-20 پشتیبانی می‌کنند. شبکهٔ برداشت را اتریوم انتخاب کنید و آدرس قرارداد توکن را با آدرس رسمی تطبیق دهید. برای شرکت در رأی‌گیری‌های GitcoinDAO، توکن باید در کیف پول شخصی خودتان باشد و قدرت رأی آن را به خودتان یا یک نماینده واگذار کرده باشید. توکنی که در حساب صرافی است، حق رأی ندارد.
جمع‌بندی
گیتکوین پروژه‌ای است که تأمین مالی درجه‌دوم را به ابزار شناخته‌شده‌ای در اتریوم تبدیل کرد و بیش از ۶۰ میلیون دلار به سازندگان متنباز رساند. سال ۲۰۲۵ برای این پروژه سال تغییرات بزرگ بود: فروش Passport، تعطیلی Grants Stack و گذار به مدل گیتکوین ۳.۰ با راند GG24. توکن GTC با عرضهٔ ثابت ۱۰۰ میلیونی ابزار حاکمیت GitcoinDAO است. اگر به حوزهٔ کالاهای عمومی و حاکمیت غیرمتمرکز علاقه دارید، می‌توانید گیتکوین را با تومان از راه خرید آنی ارزینجا بخرید. فقط ریسک بالای نوسان و محدودیت فعلی واریز و برداشت را در نظر داشته باشید.