کسپا (Kaspa) با نماد KAS یک بلاکچین لایهٔ اول، متنباز و مبتنی بر اثبات کار (Proof of Work) است. کسپا بهجای زنجیرهٔ خطی بلاکها از ساختاری به نام بلاکدگ (blockDAG) استفاده میکند. در این ساختار چند بلاک می‌توانند هم‌زمان ساخته شوند و همه در دفتر کل بمانند. شبکهٔ کسپا در نوامبر ۲۰۲۱ (آبان ۱۴۰۰) با «عرضهٔ منصفانه» راهاندازی شد؛ یعنی بدون پیشاستخراج، بدون پیش‌فروش و بدون سهم ویژه برای تیم. در این صفحه با کارکرد فنی کسپا، اقتصاد توکن، ارتقاهای مهم ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، کیف پول‌ها، ریسک‌ها و روش خرید KAS در ارزینجا آشنا می‌شوید.
وضعیت KAS در ارزینجا (آبان ۱۴۰۵): خرید آنی کسپا با تومان فعال است. واریز و برداشت KAS از شبکهٔ کسپا و بازار حرفهای این ارز در حال حاضر فعال نیست. پیش از معامله، وضعیت را در صفحهٔ معامله بررسی کنید.
کسپا چیست؟
کسپا یک ارز دیجیتال و شبکهٔ پرداخت غیرمتمرکز است. هدف آن حل یک محدودیت قدیمی بلاکچین‌های اثبات کار است: در بیت کوین، اگر بلاکها خیلی سریع ساخته شوند، بلاکهای هم‌زمان دور ریخته می‌شوند و امنیت شبکه کم میشود. به همین دلیل بیت کوین تقریباً هر ده دقیقه یک بلاک دارد. کسپا با پروتکل اجماع GHOSTDAG بلاکهای موازی را هم می‌پذیرد و میان آن‌ها ترتیب تعریف میکند. نتیجه این است که شبکه می‌تواند چند بلاک در ثانیه تولید کند و امنیت اثبات کار را هم حفظ کند.
KAS واحد بومی این شبکه است. از آن برای پرداخت کارمزد تراکنش و پاداش استخراج‌کنندگان استفاده میشود. کسپا بنیاد یا شرکتی ندارد که مالک شبکه باشد. توسعهٔ آن به‌صورت متنباز و با مشارکت جامعه انجام میشود و کد اصلی نود (rusty-kaspa) در گیت‌هاب منتشر شده است.
ریشهٔ علمی پروژه
پایهٔ نظری کسپا مقالهٔ پژوهشی PHANTOM و GHOSTDAG است. این مقاله را یوناتان سومپولینسکی (Yonatan Sompolinsky) و همکارانش در سال ۲۰۱۸ منتشر کردند و در آرشیو رمزنگاری IACR در دسترس است. سومپولینسکی پیش‌تر از نویسندگان پروتکل GHOST بود؛ پروتکلی که در طراحی‌های اولیهٔ اتریوم هم به آن ارجاع داده شد.
بلاکدگ و پروتکل GHOSTDAG چگونه کار می‌کنند؟
در بلاکچین خطی، هر بلاک فقط به یک بلاک قبلی اشاره میکند. اگر دو استخراج‌کننده هم‌زمان بلاک بسازند، فقط یکی در زنجیره می‌ماند و دیگری «یتیم» میشود. در بلاکدگ کسپا، هر بلاک می‌تواند به چند بلاک قبلی اشاره کند. به این ترتیب گرافی جهت‌دار و بدون دور (DAG) ساخته میشود که بلاکهای موازی را هم نگه می‌دارد.
مشکل اصلی چنین ساختاری این است که همهٔ گره‌ها باید روی یک ترتیب واحد از تراکنش‌ها توافق کنند. GHOSTDAG این کار را با جدا کردن بلاکهای «خوش‌رفتار» از بلاک‌هایی انجام میدهد که دیر یا خارج از روال منتشر شده‌اند. بلاکهای خوش‌رفتار مجموعه‌ای به نام «آبی» می‌سازند و ترتیب نهایی بر اساس این مجموعه تعیین میشود. به این روش، حملهٔ دوبار خرج کردن مثل بلاکچین‌های اثبات کار کلاسیک به اکثریت قدرت پردازش نیاز دارد.
تفاوت با DAGهای غیر اثبات کار
همهٔ پروژه‌هایی که از DAG استفاده می‌کنند شبیه هم نیستند. بسیاری از شبکه‌های DAG از اجماع غیر اثبات کار یا هماهنگ‌کنندهٔ متمرکز استفاده می‌کنند. کسپا یکی از معدود شبکه‌هایی است که DAG را با استخراج اثبات کار و قاعدهٔ اجماع شبیه به ناکاموتو ترکیب کرده است.
ارتقای کرشندو؛ از ۱ به ۱۰ بلاک در ثانیه
مهم‌ترین ارتقای کسپا در ۲۰۲۵ هاردفورک Crescendo بود. نسخهٔ ۱٫۰٫۰ نود rusty-kaspa در فروردین ۱۴۰۴ (مارس ۲۰۲۵) منتشر شد. این هاردفورک در ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۴ (۵ مه ۲۰۲۵) روی شبکهٔ اصلی فعال شد. با این ارتقا، نرخ تولید بلاک از ۱ بلاک در ثانیه به ۱۰ بلاک در ثانیه رسید و فاصلهٔ بلاکها از حدود ۱۰۰۰ به ۱۰۰ میلیثانیه کاهش یافت. کرشندو مجموعه‌ای از پیشنهادهای بهبود کسپا (KIP) را یکجا اجرا کرد. دورهٔ هرس دادهٔ نودها هم کوتاه‌تر شد.
چرا سرعت بلاک مهم است؟
بلاکهای سریع‌تر یعنی تراکنش‌ها زودتر وارد دفتر کل می‌شوند و ظرفیت شبکه بیشتر میشود. برای کاربر عادی، نتیجه تأیید سریع‌تر پرداخت‌هاست. البته تعداد تأییدی که هر سرویس یا صرافی پیش از اعتبار دادن به واریز لازم می‌داند به سیاست همان سرویس بستگی دارد.
توکاتا و برنامه‌پذیری در لایهٔ اول
کسپا در اصل برای پرداخت طراحی شد و قرارداد هوشمند عمومی ندارد. هاردفورک بعدی، با نام Toccata، قرار است این وضعیت را تا حدی تغییر دهد. بر اساس راهنمای رسمی مخزن rusty-kaspa، این هاردفورک برای حدود ۹ تیر ۱۴۰۵ (۳۰ ژوئن ۲۰۲۶) زمان‌بندی شد و پیشنهادهای KIP16، KIP17، KIP20 و KIP21 را شامل میشود. محور اصلی آن «کاوننت‌ها» (Covenants) در لایهٔ اول و زیرساخت راستی‌آزمایی اثبات‌های دانش صفر (ZK) است.
کاوننت‌ها شرط‌هایی هستند که مشخص می‌کنند یک خروجی تراکنش در آینده چطور می‌تواند خرج شود. توکاتا ماشین مجازی عمومی مثل اتریوم اضافه نمی‌کند. رویکرد آن برنامه‌پذیری محدود و قابل ممیزی است و زمینه را برای طرح‌های بعدی مثل vProgs فراهم میکند. توجه کنید که فعال شدن یک قابلیت در پروتکل به معنای آماده بودن فوری برنامه‌ها و کیف پول‌ها برای آن نیست.
برنامه‌های بعدی
در نقشهٔ راه جامعهٔ کسپا، اجماع DAGKnight و افزایش بیشتر نرخ بلاک به‌عنوان مراحل بعدی مطرح شده‌اند. این موارد هنوز برنامه‌اند و زمان قطعی ندارند.
استخراج کسپا و الگوریتم kHeavyHash
KAS با استخراج اثبات کار تولید میشود. الگوریتم استخراج کسپا kHeavyHash است. امروزه استخراج آن عمدتاً با دستگاههای ASIC مخصوص همین الگوریتم انجام میشود و استخراج با کارت گرافیک در عمل سودآور نیست. استخراج‌کنندگان معمولاً در استخرهای استخراج فعالیت می‌کنند تا درآمد منظم‌تری داشته باشند. هزینهٔ برق، قیمت دستگاه و سختی شبکه سه عامل اصلی سودآوری هستند. پیش از ورود به استخراج، قوانین مصرف برق و استخراج در محل زندگی خود را هم بررسی کنید.
اقتصاد توکن KAS و نیم‌شدن ماهانه
سقف عرضهٔ KAS حدود ۲۸٫۷ میلیارد واحد است. طبق دادهٔ CoinGecko در آبان ۱۴۰۵، حدود ۲۷٫۸ میلیارد KAS در گردش است؛ یعنی بخش عمدهٔ عرضه استخراج شده است. هیچ سهمی برای تیم یا سرمایه‌گذاران اولیه کنار گذاشته نشده و همهٔ KASهای موجود از راه استخراج به وجود آمده‌اند.
نیم‌شدن کروماتیک چیست؟
در بیت کوین، پاداش بلاک هر حدود چهار سال یک‌باره نصف میشود. در کسپا، پاداش استخراج به‌صورت تدریجی و ماهانه کم میشود. این مدل که به «نیم‌شدن کروماتیک» معروف است، پاداش را هر ماه به اندازه‌ای کاهش میدهد که در مجموع پس از یک سال نصف شود. در نتیجه تورم عرضه به‌صورت پیوسته و قابل پیش‌بینی کم میشود. البته کاهش تورم به‌تنهایی تضمینی برای افزایش قیمت نیست.
کاربردهای کسپا
- پرداخت و انتقال ارزش: سرعت بالای بلاکها، کسپا را برای پرداخت‌های روزمره و انتقال سریع مناسب میکند.
- ذخیرهٔ ارزش اثبات کار: سقف عرضهٔ ثابت و عرضهٔ منصفانه برای کسانی که به مدل لایت کوین و بیت کوین علاقه دارند جذاب است.
- کارمزد شبکه: هر تراکنش در شبکهٔ کسپا با KAS پرداخت میشود.
- برنامه‌پذیری لایهٔ اول: با کاوننت‌های توکاتا، امکان ساخت توکن‌های بومی و قراردادهای محدود در لایهٔ اول فراهم میشود.
مقایسهٔ کسپا با بیت کوین و ارزهای اثبات کار دیگر
| ویژگی | کسپا (KAS) | بیت کوین (BTC) |
|---|---|---|
| ساختار دفتر کل | بلاکدگ (GHOSTDAG) | زنجیرهٔ خطی |
| نرخ بلاک | ۱۰ بلاک در ثانیه (پس از کرشندو) | حدود یک بلاک در ۱۰ دقیقه |
| الگوریتم استخراج | kHeavyHash | SHA-256 |
| سقف عرضه | حدود ۲۸٫۷ میلیارد | ۲۱ میلیون |
| کاهش پاداش | ماهانه (کروماتیک) | هر حدود چهار سال |
| راهاندازی | نوامبر ۲۰۲۱، بدون پیشاستخراج | ژانویهٔ ۲۰۰۹ |
کسپا از نظر فلسفه، یعنی اثبات کار، عرضهٔ منصفانه و نبود حاکمیت مرکزی، به بیت کوین، بیت کوین کش و مونرو نزدیک است. تفاوت اصلی آن در ساختار دفتر کل و سرعت تولید بلاک است. اتریوم کلاسیک هم شبکهٔ اثبات کار است، اما بر قرارداد هوشمند عمومی تمرکز دارد. کسپا در حریم خصوصی تراکنش‌ها هم مانند مونرو نیست و تراکنش‌هایش در اکسپلورر عمومی دیده می‌شوند.
کیف پول کسپا و نگهداری امن KAS
KAS روی شبکهٔ اختصاصی خودش کار میکند و آدرس‌های آن با پیشوند kaspa: شروع می‌شوند. بنابراین فقط کیف پولی مناسب است که صریحاً از شبکهٔ کسپا پشتیبانی کند. کیف پولهای مخصوص شبکه‌های EVM مانند متامسک از KAS پشتیبانی نمی‌کنند.
انواع کیف پول
- کیف پولهای معرفی‌شده در سایت رسمی: فهرست کیف پولهای نرم‌افزاری و وب سازگار با کسپا در بخش کیف پول سایت kaspa.org آمده است. کیف پول را فقط از همین مسیرهای رسمی دریافت کنید.
- کیف پول سختافزاری: برای نگهداری بلندمدت مبلغ قابل توجه، کیف پول سختافزاری امنتر است. پیش از خرید، از سازندهٔ دستگاه بپرسید آیا از شبکهٔ کسپا پشتیبانی میکند و با کدام نرم‌افزار.
- کیف پول نود: کاربران فنی می‌توانند با اجرای نود rusty-kaspa کیف پول خود را مدیریت کنند.
عبارت بازیابی (Seed Phrase) را هرگز آنلاین ذخیره نکنید و با کسی به اشتراک نگذارید. پیش از هر انتقال بزرگ، ابتدا یک مبلغ کم آزمایش کنید و آدرس را در اکسپلورر رسمی کسپا بررسی کنید.
ریسک‌های سرمایه‌گذاری در کسپا
کسپا یک دارایی پرنوسان است و قیمت آن ممکن است در مدت کوتاه افت شدیدی داشته باشد. پیش از تصمیم، این ریسک‌ها را در نظر بگیرید:
- نوسان قیمت: قیمت KAS مانند بیشتر ارزهای دیجیتال کوچک‌تر از بیت کوین، نوسان زیادی دارد.
- ریسک فنی: هاردفورک‌ها و قابلیت‌های تازه مانند کاوننت‌ها ممکن است اشکالات پیش‌بینی‌نشده داشته باشند.
- تمرکز استخراج: استخراج با ASIC و استخرهای بزرگ ممکن است قدرت پردازش را در دست تعداد محدودی بازیگر متمرکز کند.
- رقابت: شبکه‌های لایهٔ اول و لایهٔ دوم زیادی برای پرداخت سریع و برنامه‌پذیری رقابت می‌کنند.
- ریسک مقرراتی: قوانین کشورها دربارهٔ ارزهای دیجیتال و استخراج ممکن است تغییر کند.
این صفحه فقط جنبهٔ آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و توصیهٔ سرمایه‌گذاری نیست. فقط با سرمایه‌ای معامله کنید که از دست دادنش به شما آسیب جدی نمی‌زند.
عوامل مؤثر بر قیمت کسپا
قیمت KAS از روند کلی بازار، به‌ویژه بیت کوین، اثر می‌پذیرد. اخبار ارتقاهای شبکه، فهرست شدن در صرافی‌های جهانی، تغییر هش‌ریت و نقدینگی بازار هم روی آن مؤثرند. قیمت تومانی KAS در ارزینجا به نرخ دلار و تتر هم بستگی دارد. قیمت لحظه‌ای را همیشه در همین صفحه ببینید و به عددهای قدیمی در مقاله‌ها تکیه نکنید.
راهنمای خرید کسپا از ارزینجا
خرید آنی KAS با تومان در ارزینجا فعال است. مراحل خرید:
- ثبتنام و احراز هویت: در ارزینجا حساب بسازید و مراحل احراز هویت را کامل کنید.
- ایمن‌سازی حساب: ورود دومرحله‌ای را فعال کنید و از رمز عبور قوی استفاده کنید.
- شارژ کیف پول تومانی: با کارت بانکی عضو شتاب، حساب خود را شارژ کنید.
- خرید آنی: در بخش خرید آنی، کسپا را انتخاب کنید، مبلغ را وارد کنید و قیمت نهایی را پیش از تأیید ببینید.
نکتهٔ مهم دربارهٔ واریز و برداشت
تا آبان ۱۴۰۵ واریز و برداشت KAS از شبکهٔ کسپا در ارزینجا فعال نیست. یعنی KAS خریداری‌شده فعلاً در حساب ارزینجا نگهداری میشود و انتقال آن به کیف پول شخصی ممکن نیست. اگر قصد انتقال به کیف پول شخصی دارید، پیش از خرید وضعیت برداشت را در صفحهٔ معامله بررسی کنید.
واژه‌نامهٔ کسپا برای تازه‌کارها
- بلاکدگ (blockDAG): دفتر کلی که در آن هر بلاک می‌تواند به چند بلاک قبلی اشاره کند. به این ترتیب بلاکهای هم‌زمان حذف نمی‌شوند.
- GHOSTDAG: قاعدهٔ اجماعی که میان بلاکهای موازی ترتیب تعریف میکند. این قاعده از مقالهٔ PHANTOM گرفته شده است.
- BPS: تعداد بلاک در ثانیه. این عدد پس از کرشندو در شبکهٔ اصلی کسپا ۱۰ است.
- KIP: پیشنهاد بهبود کسپا. تغییرات پروتکل در قالب KIP بحث و ثبت می‌شوند.
- DAA Score: شمارندهٔ پیشرفت شبکه که هاردفورک‌ها با آن زمان‌بندی می‌شوند. کرشندو و توکاتا هر دو برای فعال‌سازی در یک DAA Score مشخص زمان‌بندی شدند.
- کاوننت (Covenant): شرطی روی خروجی تراکنش که تعیین میکند آن خروجی در آینده چطور خرج شود.
- هرس (Pruning): حذف دادهٔ قدیمی بلاکها از نودهای عادی برای کم نگه داشتن حجم ذخیره‌سازی. امنیت شبکه با این کار از بین نمی‌رود.
- عرضهٔ منصفانه (Fair Launch): راهاندازی بدون پیشاستخراج و پیش‌فروش. در این روش همه از روز اول با شرایط یکسان استخراج می‌کنند.
دانستن این اصطلاحات کمک میکند اخبار فنی کسپا، مثل اطلاعیه‌های هاردفورک در مخزن rusty-kaspa، را بهتر دنبال کنید و ادعاهای اغراق‌آمیز شبکه‌های اجتماعی را از اطلاعات رسمی جدا کنید.
منابع رسمی کسپا
- سایت رسمی کسپا
- مقالهٔ PHANTOM و GHOSTDAG
- مخزن نود rusty-kaspa در گیت‌هاب
- صفحهٔ کسپا در CoinGecko
جمع‌بندی
کسپا یک شبکهٔ اثبات کار با ساختار بلاکدگ است که در ۲۰۲۱ بدون پیشاستخراج راهاندازی شد. ارتقای کرشندو در ۲۰۲۵ سرعت آن را به ۱۰ بلاک در ثانیه رساند و هاردفورک توکاتا در ۲۰۲۶ برای افزودن برنامه‌پذیری محدود در لایهٔ اول برنامه‌ریزی شد. سقف عرضه حدود ۲۸٫۷ میلیارد KAS است و پاداش استخراج ماهانه کم میشود. اگر به خرید KAS فکر می‌کنید، ریسک‌ها را جدی بگیرید و به وضعیت فعلی واریز و برداشت در ارزینجا توجه کنید. برای آشنایی با شبکه‌های اثبات کار دیگر، صفحهٔ بیت کوین اس وی را هم ببینید.