کلیتن (KLAY) و تبدیل آن به کایا

کلیتن (Klaytn) با نماد KLAY یک بلاکچین عمومی کره‌ای بود که Ground X، زیرمجموعهٔ بلاکچینی شرکت کاکائو، آن را ساخت و در ژوئن ۲۰۱۹ راه انداخت. ارز دیجیتال کلیتن، یعنی KLAY، توکن بومی این شبکه بود و برای پرداخت کارمزد و پاداش نودها به کار می‌رفت. کلیتن در سال ۲۰۲۴ با بلاکچین فینشیا (Finschia) که وابسته به LINE بود ادغام شد. نتیجهٔ این ادغام شبکهٔ کایا (KAIA) است و هر KLAY با نسبت ۱ به ۱ به KAIA تبدیل شد. پس امروز «کلیتن» نام قدیمی شبکه‌ای است که با نام کایا به کارش ادامه می‌دهد. در این صفحه می‌خوانید کلیتن چه بود، چه ویژگی‌هایی داشت، چه مسیری را از ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴ طی کرد و دارندگان KLAY حالا باید چه کار کنند.

وضعیت در ارزینجا (مهر ۱۴۰۵): خرید آنی، بازار حرفه‌ای، واریز و برداشت KLAY در ارزینجا فعال نیست، چون این توکن با نام و نماد تازهٔ KAIA ادامه پیدا کرده است. اگر می‌خواهید روی این شبکه سرمایه‌گذاری کنید، به صفحهٔ خرید کایا بروید. خرید آنی KAIA با تومان در ارزینجا فعال است، اما واریز و برداشت آن فعلاً بسته است.

ارز دیجیتال کلیتن (KLAY) چه بود؟

کلیتن یک بلاکچین لایه‌یک بود که هدفش را «پذیرش انبوه» تعریف کرده بود. یعنی می‌خواست کاربران عادی اپلیکیشن‌های پرطرفدار، بدون دانش فنی کریپتو، از سرویس‌های بلاکچینی استفاده کنند. پشتوانهٔ اصلی این هدف کاکائو بود. کاکائوتاک، پیام‌رسان این شرکت، در کرهٔ جنوبی تقریباً روی گوشی همه نصب است.

KLAY سه نقش اصلی داشت: پرداخت کارمزد تراکنش‌ها و اجرای قراردادهای هوشمند، پاداش به نودهای اجماع و تأمین بودجهٔ صندوق‌های رشد اکوسیستم. توکن‌های دیگری که روی کلیتن ساخته می‌شدند هم برای جابه‌جایی به KLAY نیاز داشتند. برای همین تقاضای KLAY به رشد اپلیکیشن‌های این شبکه گره خورده بود.

تاریخچهٔ کلیتن از ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴

کلیتن در پنج سال عمر مستقلش چند مرحلهٔ مهم را پشت سر گذاشت. خلاصهٔ این مسیر را در ادامه می‌بینید.

راه‌اندازی شبکهٔ اصلی Cypress در ژوئن ۲۰۱۹

شبکهٔ اصلی کلیتن با نام Cypress در ۲۷ ژوئن ۲۰۱۹ راه‌اندازی شد. Ground X در همان روز «شورای حاکمیت» (Governance Council) را هم معرفی کرد: گروهی از شرکت‌های بزرگ که نودهای اجماع را اجرا می‌کردند. ال‌جی الکترونیکس، سلتریون، نت‌ماربل و یونیون‌بانک فیلیپین از اعضای اولیهٔ این شورا بودند. شبکهٔ آزمایشی کلیتن هم Baobab نام داشت.

کیف پول Klip داخل کاکائوتاک (۲۰۲۰)

Ground X در ژوئن ۲۰۲۰ کیف پول دیجیتال Klip را داخل کاکائوتاک عرضه کرد. کاربران با حساب کاکائوی خود وارد Klip می‌شدند و KLAY، توکن‌های ساخته‌شده روی کلیتن و NFTها را نگه می‌داشتند. Klip یکی از اولین کیف پول‌های کریپتویی بود که داخل یک پیام‌رسان ساخته شد. بعدها و با سخت‌تر شدن مقررات کره، خدمات رمزارزی Klip داخل کاکائوتاک متوقف شد و به اپلیکیشن مستقل Klip منتقل شد.

بنیاد کلیتن و Klaytn 2.0 (۲۰۲۱ و ۲۰۲۲)

کاکائو در اوت ۲۰۲۱ اعلام کرد که بنیاد غیرانتفاعی کلیتن (Klaytn Foundation) در سنگاپور، رشد جهانی و مدیریت اکوسیستم کلیتن را بر عهده می‌گیرد. در اوایل ۲۰۲۲، Ground X مدیریت کلیتن را به Krust، زیرمجموعهٔ سنگاپوری کاکائو، سپرد و خودش روی NFT متمرکز شد. همان سال برنامهٔ Klaytn 2.0 معرفی شد. یکی از محورهای آن ورود سازمان‌های کریپتومحور به شورای حاکمیت بود.

بازطراحی توکنومیکس و سوزاندن ۵٫۲۸ میلیارد KLAY (۲۰۲۳)

بنیاد کلیتن در ۲۲ فوریهٔ ۲۰۲۳ پیشنهاد KGP-6 را به شورای حاکمیت داد. طبق این پیشنهاد، ۵٫۲۸ میلیارد KLAY از ذخیرهٔ اولیه که در حدود چهار سال استفاده نشده بود سوزانده می‌شد. این مقدار نزدیک به ۴۸ درصد کل عرضهٔ آن زمان بود. صندوق‌های قدیمی هم در یک صندوق جامعه ادغام می‌شدند. پیشنهاد با رأی اعضای شورا تصویب شد و با هاردفورک Kore در آوریل ۲۰۲۳ اجرا شد. اگر با مفهوم سوزاندن آشنا نیستید، مطلب سوزاندن توکن چیست را بخوانید.

هاردفورک Kore فقط به سوزاندن توکن محدود نبود. این ارتقا رأی‌گیری حاکمیتی روی زنجیره (KIP-81) و ساختار تازهٔ پاداش اعضای شورای حاکمیت (KIP-82) را هم به شبکه اضافه کرد. از آن پس ۲۰ درصد پاداش اعضای شورا ثابت و برای تولید بلاک بود و ۸۰ درصد آن به نسبت KLAY سهام‌گذاری‌شده تقسیم می‌شد. شورای حاکمیت در آن زمان حدود ۳۰ عضو داشت و ترکیبش از شرکت‌های بزرگ کره‌ای به سمت سازمان‌های کریپتومحور هم گسترش یافته بود.

کلیتن چطور کار می‌کرد؟

کلیتن معماری «ترکیبی» داشت و تلاش می‌کرد سرعت بلاکچین‌های خصوصی را با دسترسی‌پذیری بلاکچین‌های عمومی جمع کند. سه بخش اصلی این معماری این‌ها بودند:

• نودهای اجماع (CN): اعضای شورای حاکمیت این نودها را اجرا می‌کردند و با الگوریتم تحمل خطای بیزانسی (BFT) بلاک‌ها را می‌ساختند و تأیید می‌کردند.
• نودهای پروکسی و نقطه‌های پایانی: هر کسی می‌توانست به شبکه وصل شود، بلاک‌ها را دوباره بررسی کند و تراکنش بفرستد.
• زمان بلاک یک‌ثانیه‌ای: هر بلاک در حدود یک ثانیه ساخته و قطعی می‌شد. تراکنش ثبت‌شده برگشت‌پذیر نبود و نیازی به انتظار برای چندین تأیید نبود.

این ساختار سرعت بالا و کارمزد پایین داشت، ولی منتقدان آن را متمرکزتر از بلاکچین‌های کاملاً بی‌مجوز می‌دانستند. چون تولید بلاک فقط در اختیار اعضای دعوت‌شدهٔ شورا بود.

سازگاری کلیتن با اتریوم و استانداردهای توکن

کلیتن از ابتدا ماشین مجازی اتریوم را پشتیبانی می‌کرد و قراردادهای هوشمند نوشته‌شده با Solidity روی آن اجرا می‌شدند. اگر می‌خواهید بدانید این سازگاری چه معنایی دارد، مطلب ماشین مجازی اتریوم (EVM) چیست را ببینید. به همین دلیل توسعه‌دهندگان اتریوم با کمترین تغییر می‌توانستند پروژه‌شان را روی کلیتن هم منتشر کنند.

استانداردهای KIP-7 و KIP-17

کلیتن استانداردهای توکن خودش را داشت. KIP-7 استاندارد توکن‌های مثلی بود و از ERC-20 گرفته شده بود. KIP-17 هم استاندارد NFT بود و از ERC-721 گرفته شده بود. این استانداردها چند تابع اضافه نسبت به نسخهٔ اتریومی داشتند. بعدها کتابخانهٔ قراردادهای کلیتن استانداردهای ERC را هم پشتیبانی کرد. این مشخصات امروز با نام کایا در سایت KIPها منتشر می‌شوند.

پرداخت کارمزد به‌جای کاربر

یکی از قابلیت‌های شناخته‌شدهٔ کلیتن «واگذاری کارمزد» (Fee Delegation) بود. در این حالت اپلیکیشن کارمزد تراکنش را به‌جای کاربر می‌پرداخت. کاربر تازه‌وارد برای اولین تراکنشش لازم نبود اول KLAY بخرد. این قابلیت امروز هم در کایا وجود دارد.

اکوسیستم کلیتن: بازی، دیفای و NFT

بخش بزرگی از فعالیت کلیتن در بازی‌های بلاکچینی کره‌ای، صرافی‌های غیرمتمرکز و NFT بود. چند نمونهٔ شناخته‌شده:

• بورا (BORA)، پلتفرم بازی و سرگرمی کره‌ای که از اتریوم به شبکهٔ کلیتن منتقل شد.
• ماربلکس (MBX)، توکن اکوسیستم بازی‌های بلاکچینی نت‌ماربل که روی همین شبکه منتشر شده است.
• KLAYswap، صرافی غیرمتمرکزی که از پرکاربردترین پروتکل‌های دیفای کلیتن بود.
• بازارهای NFT و پروژه‌های هنری که از کیف پول Klip و استاندارد KIP-17 استفاده می‌کردند.

همهٔ این پروژه‌ها با هاردفورک کایا روی همان شبکه ماندند و قراردادهایشان به مهاجرت نیاز نداشت.

ادغام کلیتن و فینشیا

کلیتن و فینشیا هر دو برای جذب کاربر عام در آسیا ساخته شده بودند، اما هیچ‌کدام به‌تنهایی به مقیاس مورد انتظار نرسیدند. بنیادهای دو شبکه در ۱۶ ژانویهٔ ۲۰۲۴ پیشنهاد ادغام را منتشر کردند. نسخهٔ کلیتنی آن KGP-25 و نسخهٔ فینشیایی آن FGP-23 نام داشت. این طرح با نام «Project Dragon» شناخته شد.

تأیید در رأی‌گیری حاکمیتی

پیشنهاد ادغام در ۱۵ فوریهٔ ۲۰۲۴ در رأی‌گیری هر دو شبکه با اکثریت بالا تصویب شد. طبق اعلام دو بنیاد، بخشی از عرضهٔ موجود سوزانده شد و توکن‌های منتشرنشده برای همیشه حذف شدند. قرار شد یک بنیاد مشترک در ابوظبی شکل بگیرد که امروز با نام Kaia DLT Foundation شبکه را اداره می‌کند.

هاردفورک ۲۹ اوت ۲۰۲۴ و تولد کایا

ادغام فنی با هاردفورک شبکهٔ اصلی کلیتن در ۲۹ اوت ۲۰۲۴ (۸ شهریور ۱۴۰۳) انجام شد. یعنی کایا شبکهٔ جدیدی نیست؛ همان زنجیرهٔ کلیتن است که نامش عوض شده و فینشیا به آن پیوسته است. به همین دلیل شناسهٔ زنجیره (Chain ID ‏8217)، تاریخچهٔ تراکنش‌ها، آدرس‌ها و قراردادهای هوشمند بدون تغییر ماندند. شبکهٔ آزمایشی Baobab هم به Kairos تغییر نام داد و شبکهٔ اصلی Cypress حالا «شبکهٔ اصلی کایا» نامیده می‌شود.

سرنوشت توکن KLAY پس از ادغام

طبق صفحهٔ پرسش‌های رسمی انتقال کایا، KAIA ری‌برند همان KLAY است، نه یک توکن جدید. با راه‌اندازی کایا، موجودی KLAY هر آدرس به‌طور خودکار به‌عنوان KAIA نمایش داده شد. پس دارندگان KLAY روی شبکه لازم نبود کاری انجام دهند. وضعیت دارندگان FNSA فرق داشت. آن‌ها باید توکنشان را از طریق پرتال کایا تبدیل می‌کردند و هر FNSA معادل ۱۴۸٫۰۷۹۶۵۶ KAIA شد.

صرافی‌های متمرکز تغییر نماد را هر کدام در زمان‌بندی خودشان انجام دادند. در زمان راه‌اندازی، بیشتر صرافی‌ها هنوز نماد KLAY را نشان می‌دادند. مثلاً بایننس جفت‌معاملات KLAY را در ۲۸ اکتبر ۲۰۲۴ حذف کرد و موجودی کاربران را با نسبت ۱ به ۱ به KAIA تبدیل کرد. کوکوین و صرافی‌های دیگر هم همین نسبت را به کار بردند. توکن بسته‌بندی‌شدهٔ WKLAY هم به WKAIA تغییر نام داد.

فهرست زیر تغییرات اصلی را خلاصه می‌کند:

• نام شبکه: کلیتن ← کایا
• نماد توکن: KLAY ← KAIA (نسبت ۱ به ۱)
• شبکهٔ آزمایشی: Baobab ← Kairos
• کیف پول رسمی: Kaikas ← Kaia Wallet
• توکن بسته‌بندی‌شده: WKLAY ← WKAIA
• شناسهٔ زنجیرهٔ اصلی: 8217 (بدون تغییر)

دارندگان KLAY حالا چه باید بکنند؟

اگر هنوز جایی KLAY دارید، وضعیتتان به محل نگهداری بستگی دارد:

KLAY در کیف پول شخصی

اگر KLAY را در کیف پول غیرامانی مثل Kaikas یا MetaMask نگه داشته‌اید، دارایی شما همان KAIA است و جایی نرفته است. طبق مستندات کایا، کیف پول کلیتن روی کایا هم کار می‌کند. فقط باید آدرس RPC و اکسپلورر را به نسخه‌های کایا به‌روز کنید. Kaikas هم به Kaia Wallet تبدیل شده و با به‌روزرسانی اپلیکیشن یا بازیابی با عبارت بازیابی، همان کیف پول در دسترس است. فرق کیف پول امانی و غیرامانی را در مطلب کیف پول امانی یا غیرامانی بخوانید.

KLAY در صرافی

صرافی‌های بزرگ تبدیل را خودشان انجام داده‌اند و موجودی KLAY کاربران را به KAIA تبدیل کرده‌اند. اگر هنوز در صرافی‌ای نماد KLAY می‌بینید، پیش از هر واریز یا برداشت، اطلاعیهٔ همان صرافی را بخوانید و شبکهٔ انتقال را دوباره چک کنید.

نکته‌های امنیتی دربارهٔ تبدیل KLAY

تغییر نام توکن‌ها همیشه فرصتی برای کلاه‌برداران است. چند نکته را جدی بگیرید:

• برای تبدیل KLAY به KAIA روی شبکه هیچ اقدامی لازم نیست. هر سایت یا پیامی که برای «سوآپ» KLAY از شما عبارت بازیابی یا امضای قرارداد می‌خواهد، مشکوک است.
• آدرس کیف پول و قراردادها را فقط از سایت رسمی kaia.io و مستندات رسمی بگیرید.
• تراکنش‌ها و موجودی را در اکسپلورر رسمی Kaiascan بررسی کنید.
• KAIA را فقط روی شبکهٔ کایا واریز کنید، مگر اینکه صرافی مقصد صراحتاً شبکهٔ دیگری را پشتیبانی کند.

کلیتن در کنار شبکه‌های رقیب

کلیتن همیشه با بلاکچین‌هایی مقایسه می‌شد که به یک شرکت یا پیام‌رسان بزرگ تکیه دارند. نزدیک‌ترین نمونه تون کوین است که با تلگرام پیوند دارد. تفاوتش این است که کلیتن روی EVM ساخته شده بود و بازار اصلی‌اش کره بود. کلیتن مثل زنجیرهٔ بایننس کوین اعتبارسنج‌های محدود و سرعت بالا داشت، اما غیرمتمرکزی و عمق اکوسیستم اتریوم را نداشت. کایا همین مسیر را با ترکیب کاربران کاکائو و LINE ادامه داده است. برای مقایسهٔ گسترده‌تر، مطلب بلاکچین‌های لایه‌یک را ببینید.

کلیتن امروز: ادامهٔ مسیر با نام کایا

پس از ادغام، کایا روی دو محور تمرکز کرده است: مینی‌دپ‌های داخل پیام‌رسان LINE و پرداخت با استیبل‌کوین. LINE NEXT از ژانویهٔ ۲۰۲۵ سرویس Dapp Portal را داخل LINE فعال کرد. در مه ۲۰۲۵ هم نسخهٔ بومی تتر روی کایا عرضه شد. جزئیات این رویدادها، توکنومیکس فعلی و راهنمای خرید را در صفحهٔ کایا آورده‌ایم.

عوامل مؤثر بر قیمت KAIA (کلیتن سابق)

چون KLAY دیگر جدا معامله نمی‌شود، قیمت آن همان قیمت KAIA است. این قیمت مثل بیشتر آلت‌کوین‌ها به روند کلی بازار و بیت کوین وابسته است. عوامل اختصاصی‌تر هم اثر دارند: رشد کاربران مینی‌دپ‌های LINE، حجم استیبل‌کوین‌های روی شبکه، تصمیم‌های حاکمیتی دربارهٔ تورم و سوزاندن کارمزد، و ورود یا خروج شرکت‌های بزرگ از شورای حاکمیت. این صفحه توصیهٔ سرمایه‌گذاری نیست و پیش از خرید باید ریسک را بسنجید.

منابع رسمی

برای اطلاعات دقیق‌تر، سایت رسمی kaia.io، پرسش‌های رسمی انتقال از کلیتن به کایا و اکسپلورر Kaiascan منابع اصلی‌اند. خبر راه‌اندازی شبکهٔ اصلی کلیتن در ۲۰۱۹ را هم می‌توانید در کوین‌دسک بخوانید.

جمع‌بندی

کلیتن (KLAY) بلاکچین کاکائو بود که از ۲۰۱۹ با سرعت یک‌ثانیه‌ای، سازگاری با EVM و شورای حاکمیت شرکتی، پذیرش انبوه بلاکچین در کره را دنبال کرد. این شبکه در ۲۰۲۳ نزدیک به نیمی از عرضه‌اش را سوزاند و در ۲۰۲۴ با فینشیا ادغام شد و به کایا تبدیل شد. KLAY حذف نشد، بلکه با نسبت ۱ به ۱ به KAIA تغییر نام داد. اگر KLAY در کیف پول شخصی دارید، دارایی‌تان همان KAIA است. اگر هم می‌خواهید روی این شبکه سرمایه‌گذاری کنید، می‌توانید KAIA را با تومان به‌صورت آنی از ارزینجا بخرید. فقط در نظر داشته باشید که تا مهر ۱۴۰۵ واریز و برداشت آن بسته است.