ارز دیجیتال ریریبل (RARI)

ریریبل (Rarible) یکی از قدیمی‌ترین بازارهای NFT است. RARI توکن حاکمیتی این اکوسیستم است و سال ۲۰۲۰ عرضه شد. ریریبل از ابتدا قصد داشت کنترل بازار آثار دیجیتال را به کاربرانش بسپارد. امروز دارندگان RARI از راه سازمان خودگردان «RARI DAO» دربارهٔ پروتکل ریریبل، بلاکچین اختصاصی RARI Chain و خزانهٔ پروژه تصمیم می‌گیرند. در این صفحه می‌خوانید ریریبل چیست، RARI چه کاربردی دارد، توکنومیک آن چگونه است، در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ چه تغییراتی کرد و وضعیت فعلی آن در ارزینجا چیست.

یادداشت وضعیت (مهر ۱۴۰۵): تا پایان مهر ۱۴۰۵، خرید آنی، معامله در بازار حرفه‌ای، واریز و برداشت توکن RARI در ارزینجا فعال نیست. وقتی وضعیت تغییر کند، این صفحه به‌روز می‌شود. برای دیدن ارزهای قابل معامله به صفحهٔ بازار ارزینجا سر بزنید.

ریریبل چیست؟

ریریبل یک بازار NFT است که الکسی فالین و الکساندر سالنیکوف در سال ۲۰۲۰ آن را راه انداختند. در این بازار هر کاربر بدون گرفتن مجوز می‌تواند اثر دیجیتال خود را به NFT تبدیل کند، یعنی آن را «مینت» کند، و بفروشد. NFTهای دیگران را هم می‌شود خرید یا برایشان پیشنهاد قیمت داد. ریریبل کار خود را روی اتریوم شروع کرد. در سال‌های بعد شبکه‌هایی مثل پالیگان، تزوس، فلو و ایموتیبل ایکس هم در دوره‌هایی به آن اضافه شدند.

ریریبل امروز فقط یک وب‌سایت نیست. اکوسیستم آن سه بخش اصلی دارد: بازار Rarible.com برای خرید و فروش NFT، رابط برنامه‌نویسی (API) و پروتکل متن‌باز ریریبل برای توسعه‌دهندگان و برندها، و RARI Chain که بلاکچینی مخصوص هنرمندان و سازندگان است. به گفتهٔ بنیاد RARI، بیش از ۴۰ برند جهانی از جمله Mattel و McFarlane Toys از نرم‌افزار ریریبل استفاده می‌کنند.

توکن RARI چیست و چه نقشی دارد؟

RARI یک توکن ERC-20 است که در ژوئیهٔ ۲۰۲۰ عرضه شد. آن را اغلب نخستین توکن حاکمیتی بازارهای NFT می‌دانند. در ماه‌های اول، RARI فروخته نمی‌شد. کاربران فقط با خرید و فروش NFT در ریریبل آن را به‌عنوان پاداش می‌گرفتند. بنیانگذاران ریریبل گفته‌اند هدف این کار حل مشکل کمبود نقدینگی بازار بود.

امروز RARI روی سه شبکه وجود دارد: اتریوم، آربیتروم و RARI Chain. نسخهٔ اتریوم با قرارداد 0xfca59cd816ab1ead66534d82bc21e7515ce441cf شناخته می‌شود و می‌توانید آن را در اکسپلورر اتراسکن بررسی کنید.

کاربردهای اصلی توکن RARI

• رأی‌دادن در RARI DAO: دارندگان RARI پیشنهاد ثبت می‌کنند و دربارهٔ ارتقای پروتکل، هزینه‌کرد خزانه و برنامه‌های تشویقی رأی می‌دهند.
• تفویض رأی: اگر نمی‌خواهید خودتان در هر رأی‌گیری شرکت کنید، می‌توانید قدرت رأی خود را به یکی از نمایندگان فعال DAO بسپارید.
• استیکینگ: اگر RARI را روی RARI Chain استیک کنید، هم بازده می‌گیرید و هم رأی‌تان را تفویض می‌کنید.
• پاداش معامله‌گران: از سپتامبر ۲۰۲۵، کارمزد بازار ریریبل صرف خرید RARI می‌شود و این توکن‌ها به معامله‌گران فعال پرداخت می‌شوند.

ریریبل چطور کار می‌کند؟

برای کار با ریریبل به یک کیف پول غیرامانی مثل متامسک نیاز دارید. کیف پول را به سایت وصل می‌کنید و تراکنش‌ها را با آن امضا می‌کنید. مالکیت هر NFT به شکل توکن ERC-721 یا ERC-1155 روی بلاکچین ثبت می‌شود. پس ریریبل دارایی شما را نگه نمی‌دارد و همه‌چیز در کیف پول خودتان است.

ساخت و فروش NFT

هنرمند فایل خود را بارگذاری می‌کند، مشخصات اثر و درصد حق امتیاز (رویالتی) فروش‌های بعدی را تعیین می‌کند و آن را روی شبکهٔ دلخواه مینت می‌کند. بعد می‌تواند اثر را با قیمت ثابت بفروشد یا منتظر پیشنهاد خریداران بماند. پروتکل ریریبل متن‌باز است. یعنی برندها و توسعه‌دهندگان می‌توانند با همین زیرساخت بازار NFT اختصاصی خودشان را بسازند.

تجمیع‌کنندهٔ چندزنجیره‌ای

نسخهٔ تازهٔ Rarible.com که در سپتامبر ۲۰۲۵ معرفی شد، معاملات چند بلاکچین را یک‌جا نشان می‌دهد. طبق اعلام بنیاد RARI، شبکه‌های اصلی برنامهٔ پاداش در زمان راه‌اندازی این‌ها بودند: Ethereum، Base، HyperEVM، LightLink، Somnia، RARI Chain، Camp Network و Arena-Z.

RARI Chain؛ بلاکچین اختصاصی هنرمندان

در سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ بسیاری از بازارهای NFT پرداخت حق امتیاز به هنرمند را اختیاری کردند و درآمد سازندگان آسیب دید. پاسخ بنیاد RARI به این مشکل، RARI Chain بود. این شبکه ژانویهٔ ۲۰۲۴ به شبکهٔ اصلی رسید. RARI Chain یک بلاکچین لایهٔ سوم (L3) اتریوم است که روی آربیتروم ساخته شده و از فناوری Arbitrum Orbit استفاده می‌کند. زیرساخت آن را شرکت Caldera فراهم کرده است.

ویژگی‌های مهم RARI Chain

• حق امتیاز در سطح نود: پرداخت رویالتی در خود شبکه اجرا می‌شود، نه فقط در قرارداد هوشمند. برای همین نمی‌شود آن را با ترفندهای رایج قراردادی دور زد.
• کارمزد پایین: این شبکه از فناوری AnyTrust آربیتروم استفاده می‌کند و طبق اعلام Caldera کارمزد هر تراکنش کمتر از یک سنت است.
• سازگاری با EVM: ابزارها و قراردادهای اتریومی بدون تغییر جدی روی آن کار می‌کنند.
• حاکمیت جامعه: RARI DAO اداره و تصمیم‌های کلیدی این شبکه را بر عهده دارد.

طبق گزارش Caldera، دورهٔ تست‌نت RARI Chain از ۳۰ نوامبر ۲۰۲۳ شروع شد و حدود ۴۶ هزار کیف پول و ۲۵۱ هزار تراکنش ثبت کرد. تراکنش‌های این شبکه را می‌توانید در اکسپلورر RARI Chain ببینید.

RARI DAO و بنیاد RARI

RARI DAO سازمان خودگردانی است که پروتکل ریریبل، RARI Chain، خزانهٔ RARI و صندوق حمایت از سازندگان را اداره می‌کند. بنیاد RARI (RARI Foundation) نهاد حقوقی تسهیل‌کنندهٔ این DAO است. پیشنهادهای حاکمیتی با پیشوند RRC ثبت می‌شوند و رأی‌گیری آن‌ها روی پلتفرم Tally انجام می‌شود. چند نمونه از پیشنهادهای مهم:

• RRC-28: اجرای کارمزد پروتکل RARI
• RRC-34: فعال‌سازی استیکینگ RARI با تخصیص ۱۱۰ هزار توکن
• RRC-39: کارمزد چندزنجیره‌ای پروتکل برای فروش اولیه و ثانویه
• RRC-24: تخصیص ۸٬۵۰۰ دلار برای حمایت از هنرمندان آمریکای لاتین

جزئیات پیشنهادها و آمار رأی‌ها در سایت رسمی بنیاد RARI آمده است.

توکنومیک RARI

عرضهٔ کل RARI ثابت است و از ۲۵ میلیون توکن بیشتر نمی‌شود. طبق سایت رسمی بنیاد RARI، این توکن‌ها این‌طور تقسیم شده‌اند:

RARI هیچ‌وقت ICO نداشت. توزیع اولیهٔ آن از راه پاداش به کاربران فعال و ایردراپ انجام شد. بنیاد RARI اعلام کرده است کاربرانی که پیش از ۱۶ ژانویهٔ ۲۰۲۲ یا در سه‌ماههٔ سوم ۲۰۲۲ در ریریبل NFT معامله کرده‌اند، ممکن است سهمی از ایردراپ داشته باشند. طبق CoinGecko، بیش از ۲۴ میلیون توکن RARI در گردش است. این یعنی بیشتر عرضه آزاد شده و فشار فروش ناشی از باز شدن قفل توکن‌ها در آینده محدود است.

استیکینگ RARI و تفویض رأی

استیکینگ RARI در ژوئن ۲۰۲۵ و بعد از تصویب پیشنهاد RRC-34 فعال شد. استیک کردن روی RARI Chain و از راه نسخهٔ دوم Tally انجام می‌شود. کاربر کیف پول خود را وصل می‌کند، مقدار توکن را انتخاب می‌کند و نماینده‌ای را برای رأی برمی‌گزیند. می‌تواند رأی را به خودش هم تفویض کند. بنیاد RARI این مدل را «استیک برای تفویض» می‌نامد. هدف آن تشویق مشارکت در حاکمیت است. طبق اعلام بنیاد، پاداش‌ها در ابتدا از یک استخر ۵۰ هزار توکنی پرداخت می‌شد. نرخ بازده متغیر است و ممکن است در طول زمان کم یا زیاد شود.

مدل بازخرید و برنامهٔ پاداش ریریبل

ریریبل در ۲ سپتامبر ۲۰۲۵ نسخهٔ تازهٔ بازار خود را با یک مدل اقتصادی جدید معرفی کرد. در این مدل، کل درآمد کارمزد بازار صرف خرید RARI از بازار آزاد می‌شود. توکن‌های خریده‌شده به معامله‌گران فعال پرداخت می‌شوند. سهم هر معامله‌گر به امتیازی بستگی دارد که با ثبت سفارش فروش و پیشنهاد خرید می‌گیرد.

امتیاز چطور محاسبه می‌شود؟

با هر معامله، به ۲۰ سفارش نزدیک به قیمت آن معامله در همان بازار امتیاز داده می‌شود. اگر یک پیشنهاد خرید پذیرفته شود، ۲۰ پیشنهاد نزدیک دیگر روی همان NFT امتیاز می‌گیرند. اگر یک آگهی فروش خریده شود، ۲۰ آگهی نزدیک دیگر در همان کلکسیون امتیاز می‌گیرند. بنیاد RARI می‌گوید این طراحی به جای معاملات صوری (واش‌تریدینگ)، به ثبت سفارش رقابتی و عمق نقدینگی پاداش می‌دهد. پاداش‌ها روی شبکهٔ Base و به‌صورت روزانه قابل برداشت‌اند.

تفاوت این مدل با برنامه‌های تشویقی قبلی بازارهای NFT این است که پاداش‌ها از درآمد واقعی تأمین می‌شوند، نه از ذخیرهٔ محدود توکن. با این حال، موفقیت آن به حجم معاملات واقعی وابسته است.

صندوق سازندگان و رویدادهای اخیر

مهم‌ترین رویدادهای ریریبل در سال‌های اخیر:

• ژانویهٔ ۲۰۲۴: راه‌اندازی شبکهٔ اصلی RARI Chain روی آربیتروم.
• اکتبر ۲۰۲۴: برنامهٔ DeFi Days با همکاری RARI Chain و آربیتروم و ۸۰ هزار دلار پاداش.
• ژوئن ۲۰۲۵: فعال شدن استیکینگ RARI روی RARI Chain.
• سپتامبر ۲۰۲۵: معرفی نسخهٔ تازهٔ Rarible.com، مدل بازخرید با کارمزد و برنامهٔ پاداش چندزنجیره‌ای.
• ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵: راه‌اندازی صندوق سازندگان (Creator Fund) با بودجهٔ ۱۰۰ هزار دلار برای حمایت از هنرمندان، برندها و جوامعی که روی ریریبل فعالیت می‌کنند.

نگهداری امن توکن RARI

RARI توکنی سازگار با EVM است. پس هر کیف پولی که از اتریوم و آربیتروم پشتیبانی کند، مثل متامسک یا کیف پول‌های سخت‌افزاری، می‌تواند آن را نگه دارد. برای نگهداری امن به این نکته‌ها توجه کنید:

• شبکه را درست انتخاب کنید: RARI روی اتریوم، آربیتروم و RARI Chain قرارداد جداگانه دارد. اگر توکن را روی شبکهٔ اشتباه بفرستید، ممکن است از دست برود.
• آدرس قرارداد را از منبع رسمی بگیرید: توکن‌های جعلی با نام RARI زیادند. آدرس قرارداد را فقط از سایت بنیاد RARI یا CoinGecko بردارید.
• توکن‌های استیک‌شده را جدا ببینید: موجودی استیک‌شده در خود کیف پول نمایش داده نمی‌شود و باید آن را در صفحهٔ استیکینگ Tally دید.
• مراقب ایردراپ‌های جعلی باشید: بررسی سهم ایردراپ فقط از مسیر رسمی rari.foundation انجام می‌شود. لینک‌هایی که در شبکه‌های اجتماعی پخش می‌شوند، ممکن است فیشینگ باشند.

کارمزد شبکه و انتقال بین زنجیره‌ها

جابه‌جایی RARI روی اتریوم ممکن است در زمان شلوغی شبکه کارمزد بالایی داشته باشد. روی آربیتروم و RARI Chain کارمزد بسیار کمتر است. به همین دلیل بیشتر فعالیت‌های حاکمیتی و استیکینگ RARI به RARI Chain منتقل شده است. برای انتقال توکن بین شبکه‌ها فقط از پل‌هایی استفاده کنید که در مستندات رسمی RARI Chain معرفی شده‌اند.

ریریبل در مقایسه با رقبا

بازار NFT رقابتی است. ریریبل در کنار OpenSea با بازارهایی مثل بلور، مجیک ایدن، لوکس ریر و سوپر ریر رقابت می‌کند. بلور و لوکس ریر بیشتر روی معامله‌گران حرفه‌ای و پاداش توکنی تمرکز دارند. سوپر ریر یک بازار گزینشی برای آثار هنری است. نقطهٔ تمایز ریریبل حاکمیت جامعه، پروتکل متن‌باز برای برندها و بلاکچین اختصاصی با رویالتی تضمین‌شده است.

مزایا و ریسک‌های RARI

مزایا

• سابقهٔ طولانی در بازار NFT از ۲۰۲۰ تاکنون
• عرضهٔ ثابت ۲۵ میلیونی که بیشتر آن در گردش است
• حاکمیت روی زنجیره و امکان رأی‌دادن یا تفویض رأی
• RARI Chain با رویالتی اجباری در سطح نود و کارمزد بسیار پایین
• پاداش معامله‌گران از محل درآمد واقعی کارمزد، نه از چاپ توکن

ریسک‌ها

• وابستگی شدید به وضعیت بازار NFT که از اوج ۲۰۲۱ افت زیادی کرده است
• افت شدید قیمت: طبق CoinGecko، RARI بیش از ۹۹٪ پایین‌تر از سقف تاریخی حدود ۴۶ دلاری خود معامله می‌شود
• ارزش بازار کوچک و نقدشوندگی محدود که نوسان قیمت را بیشتر می‌کند
• رقابت سخت با بازارهای بزرگ‌تر
• موفقیت مدل بازخرید وابسته به حجم معاملات واقعی است

چشم‌انداز ریریبل

آیندهٔ RARI بیشتر به دو عامل وابسته است: بازگشت تقاضا به بازار NFT و موفقیت ریریبل در جذب معامله‌گر و برند. مدل بازخرید با کارمزد، زمانی به سود دارندگان توکن است که حجم معاملات بالا برود. RARI Chain هم باید هنرمندان و پروژه‌های بیشتری جذب کند تا ارزش رویالتی تضمین‌شده دیده شود. ارزینجا پیش‌بینی قیمت ارائه نمی‌دهد. پیش از هر تصمیم مالی، ریسک بالای توکن‌های کم‌ارزش بازار را در نظر بگیرید و فقط با سرمایه‌ای وارد شوید که از دست دادنش برایتان قابل تحمل است.

وضعیت معامله RARI در ارزینجا

همان‌طور که در ابتدای صفحه گفته شد، تا پایان مهر ۱۴۰۵ معامله، واریز و برداشت RARI در ارزینجا فعال نیست. فعلاً RARI را به کیف پول ارزینجا واریز نکنید. روش کلی معامله در ارزینجا در راهنمای معامله آمده است. قوانین واریز و برداشت رمزارزها را در سؤالات واریز و برداشت بخوانید. در این مدت می‌توانید با تتر یا اتریوم در ارزینجا معامله کنید.

جمع‌بندی

ریریبل از سال ۲۰۲۰ تاکنون از یک بازار ساده NFT به اکوسیستمی با پروتکل متن‌باز، بلاکچین اختصاصی RARI Chain و حاکمیت جامعه‌محور رسیده است. توکن RARI با عرضهٔ ثابت ۲۵ میلیونی، ابزار رأی‌دادن، استیکینگ و پاداش معامله‌گران در این اکوسیستم است. ابتکارهای ۲۰۲۵ مثل استیکینگ، مدل بازخرید و صندوق سازندگان نشان می‌دهد پروژه هنوز فعال است. با این حال، RARI دارایی پرریسکی است و سرنوشتش به بازار NFT گره خورده است.