خرید و فروش تزوس

تزوس (Tezos) با نماد XTZ یک بلاکچین لایهٔ یک با سازوکار اثبات سهام است که برای اجرای قراردادهای هوشمند و برنامه‌های غیرمتمرکز ساخته شده است. ویژگی اصلی آن «خوداصلاحی» است: شبکه با رأی‌گیری روی زنجیره ارتقا پیدا می‌کند و برای اضافه کردن قابلیت‌های تازه به هاردفورک نیازی ندارد. ارز بومی این شبکه، تز (tez) با نماد XTZ، برای پرداخت کارمزد، استیکینگ و مشارکت در حاکمیت شبکه به کار می‌رود. در این صفحه می‌خوانید تزوس چیست، چطور کار می‌کند، چه ارتقاهایی در سال‌های اخیر داشته و چطور می‌توانید تزوس را در ارزینجا بخرید و بفروشید.

تزوس چیست؟

تزوس یک پلتفرم بلاکچینی همه‌منظوره است. از نظر کاربرد در گروه بلاکچین‌هایی مثل اتریوم، کاردانو و الگوراند قرار می‌گیرد. توسعه‌دهندگان روی تزوس قرارداد هوشمند، توکن، NFT و برنامه‌های دیفای می‌سازند و دارندگان XTZ دربارهٔ آیندهٔ پروتکل تصمیم می‌گیرند.

ایدهٔ اصلی تزوس از مشکلی می‌آید که بسیاری از بلاکچین‌های قدیمی‌تر با آن روبه‌رو شدند: اختلاف دربارهٔ تغییر قوانین شبکه. اختلاف‌نظر در بیت‌کوین و اتریوم به انشعاب‌هایی مثل بیت‌کوین کش و اتریوم کلاسیک انجامید. تزوس روند پیشنهاد، آزمایش و تصویب ارتقا را در خود پروتکل گنجانده است تا شبکه بدون انشعاب تکامل پیدا کند.

تاریخچهٔ تزوس

تزوس را آرتور بریتمن (Arthur Breitman) و کثلین بریتمن (Kathleen Breitman) پایه‌گذاری کردند. آرتور در سال ۲۰۱۴ مقاله‌ای با عنوان «Tezos – a self-amending crypto-ledger» منتشر کرد که مبنای فنی پروژه شد. عرضهٔ اولیهٔ توکن (ICO) تزوس در ژوئیهٔ ۲۰۱۷ برگزار شد و بنیاد تزوس حدود ۲۳۲ میلیون دلار به شکل بیت‌کوین و اتر جمع کرد. این رقم آن زمان از بزرگ‌ترین عرضه‌های اولیهٔ بازار بود.

پس از ICO، اختلاف میان بنیان‌گذاران و مدیریت وقت بنیاد تزوس راه‌اندازی شبکه را به تأخیر انداخت و چند شکایت جمعی هم علیه پروژه ثبت شد. شبکهٔ آزمایشی در ژوئن ۲۰۱۸ و شبکهٔ اصلی در سپتامبر ۲۰۱۸ راه افتاد. پروندهٔ شکایت‌ها در سال ۲۰۲۰ با پرداخت ۲۵ میلیون دلار از سوی بنیاد تزوس بسته شد. از آن زمان تزوس بیش از ۲۰ ارتقای پروتکل را بدون هاردفورک پشت سر گذاشته است.

تزوس چگونه کار می‌کند؟

تزوس از نوعی اثبات سهام استفاده می‌کند که در ابتدا «اثبات سهام مایع» (Liquid Proof of Stake) نام داشت. در این مدل، تولید و تأیید بلاک بر عهدهٔ اعتبارسنج‌هایی به نام «بیکر» (Baker) است. دارندگان XTZ هم می‌توانند توکن‌هایشان را به بیکرها تفویض یا نزد آن‌ها استیک کنند و بدون از دست دادن مالکیت توکن، در پاداش سهیم شوند.

بیکینگ و بیکرها

طبق مستندات رسمی تزوس، بیکر برای تولید و تأیید بلاک دست‌کم به ۶۰۰۰ تز «قدرت بیکینگ» نیاز دارد. این قدرت از توکن‌هایی که خود بیکر استیک کرده و توکن‌هایی که دیگران نزد او استیک کرده‌اند به دست می‌آید. توکن تفویض‌شده هم با وزن کمتر در آن حساب می‌شود. هر بیکر خطاکار، مثلاً بیکری که دو بلاک متناقض امضا کند، بخشی از سهم استیک‌شده‌اش را از دست می‌دهد. همین موضوع انگیزهٔ رفتار درست را بالا نگه می‌دارد.

تفویض (Delegation) و استیکینگ (Staking)

از ارتقای Paris در ژوئن ۲۰۲۴، دارندگان XTZ دو گزینه دارند. در «تفویض»، توکن آزاد می‌ماند و هر زمان قابل جابه‌جایی است. در «استیکینگ»، توکن قفل می‌شود و در ازای آن پاداش بیشتری می‌گیرد، طبق مستندات رسمی حدود سه برابر تفویض. سازوکار «انتشار تطبیقی» (Adaptive Issuance) هم نرخ پاداش را طوری تنظیم می‌کند که سهم توکن‌های استیک‌شده به حدود ۵۰ درصد کل عرضه نزدیک شود.

قراردادهای هوشمند و زبان Michelson

قراردادهای هوشمند لایهٔ یک تزوس با زبان Michelson نوشته می‌شوند. Michelson زبانی تابعی و مبتنی بر پشته است که برای «اثبات رسمی» (Formal Verification) طراحی شده. یعنی می‌شود درستی کد قرارداد را با روش‌های ریاضی بررسی کرد. توسعه‌دهندگان معمولاً با زبان‌های سطح بالاتری مثل SmartPy (شبیه پایتون) یا LIGO کار می‌کنند که خروجی‌شان به Michelson تبدیل می‌شود.

حاکمیت روی زنجیره و خوداصلاحی

در تزوس هر کسی می‌تواند پیشنهاد ارتقای پروتکل بدهد. بیکرها طی چند دورهٔ پشت سر هم روی پیشنهادها رأی می‌دهند: انتخاب پیشنهاد، رأی‌گیری اکتشافی، دورهٔ آزمایش، رأی‌گیری نهایی و فعال‌سازی. وزن رأی هر بیکر به مقدار توکنی بستگی دارد که پشتش قرار گرفته. اگر پیشنهادی تصویب شود، همهٔ گره‌ها به‌طور خودکار به پروتکل تازه منتقل می‌شوند و شبکه دو شاخه نمی‌شود.

ارتقاهای تزوس به ترتیب حروف الفبا و معمولاً به نام شهرها نام‌گذاری می‌شوند (Athens، Babylon، Carthage و …). این نام‌گذاری روند تکامل شبکه را شفاف و قابل پیگیری کرده است.

ارتقاهای مهم تزوس از ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶

تزوس در دو سال اخیر چند ارتقای مهم داشته که سرعت، هزینه و ساختار پاداش شبکه را تغییر داده‌اند:

Paris (ژوئن ۲۰۲۴)

زمان بلاک را به ۱۰ ثانیه رساند و استیکینگ مستقیم، انتشار تطبیقی و لایهٔ دسترس‌پذیری داده (DAL) را فعال کرد. DAL برای افزایش ظرفیت رول‌آپ‌های هوشمند ساخته شده است.

Rio (مه ۲۰۲۵)

هجدهمین ارتقای تزوس بود. طول هر چرخه (Cycle) را از حدود سه روز به حدود یک روز کاهش داد تا تغییرات بیکرها، استیکرها و تفویض‌کننده‌ها زودتر اعمال شود. بخشی از پاداش‌ها (۱۰ درصد) هم به مشارکت در DAL اختصاص یافت.

Seoul (سپتامبر ۲۰۲۵)

حساب‌های چندامضایی بومی پروتکل و «تأییدهای تجمیع‌شده» را آورد. با این قابلیت، به جای حدود ۲۰۰ امضای جداگانه برای اجماع در هر بلاک یک امضای تجمیع‌شده کافی است. سازوکار استیکینگ هم ساده‌تر شد.

Tallinn (ژانویهٔ ۲۰۲۶)

بیستمین ارتقای پروتکل بود. زمان بلاک لایهٔ یک را از ۸ ثانیه به ۶ ثانیه کاهش داد و در نتیجه نهایی شدن تراکنش (دو بلاک) به حدود ۱۲ ثانیه رسید. Tallinn با یک رجیستری نمایه‌سازی آدرس، هزینهٔ ذخیره‌سازی بعضی برنامه‌های Michelson را تا صد برابر کم کرد.

اترلینک؛ لایهٔ دوم سازگار با EVM

اترلینک (Etherlink) یک رول‌آپ هوشمند روی تزوس است که با ماشین مجازی اتریوم (EVM) سازگار است. به لطف این سازگاری، توسعه‌دهندگان می‌توانند با ابزارهای آشنای اتریوم مثل کیف‌پول‌ها و زبان Solidity روی تزوس برنامه بسازند. نسخهٔ بتای شبکهٔ اصلی اترلینک در مه ۲۰۲۴ راه افتاد. امروز بخش بزرگی از فعالیت دیفای اکوسیستم تزوس روی همین لایه انجام می‌شود.

رول‌آپ‌های هوشمند و لایهٔ دسترس‌پذیری داده (DAL)

راهکار تزوس برای مقیاس‌پذیری، «رول‌آپ‌های هوشمند» (Smart Rollups) است. رول‌آپ‌ها تراکنش‌ها را بیرون از لایهٔ یک پردازش می‌کنند و فقط نتیجه و اثبات درستی آن روی زنجیرهٔ اصلی ثبت می‌شود. به این ترتیب، امنیت لایهٔ یک حفظ می‌شود و ظرفیت پردازش چند برابر می‌شود. ویژگی رول‌آپ‌های تزوس این است که در خود پروتکل تعبیه شده‌اند و برای راه‌اندازی آن‌ها به قرارداد هوشمند جداگانه‌ای روی لایهٔ یک نیاز نیست.

لایهٔ دسترس‌پذیری داده (Data Availability Layer یا DAL) که با ارتقای Paris فعال شد، به رول‌آپ‌ها امکان می‌دهد حجم بیشتری داده را بدون شلوغ کردن بلاک‌های لایهٔ یک منتشر کنند. بیکرها در نگهداری و تأیید این داده‌ها مشارکت می‌کنند. از ارتقای Rio به بعد هم بخشی از پاداش‌ها به همین مشارکت اختصاص یافته است. اترلینک مهم‌ترین نمونهٔ رول‌آپ هوشمند در تزوس است.

امنیت و اثبات رسمی در تزوس

یکی از اصول طراحی تزوس، کاهش خطر باگ در قراردادهای هوشمند است. در دنیای دیفای بارها قراردادها هک شده و میلیون‌ها دلار از دست رفته است. برای همین تزوس زبان Michelson را طوری طراحی کرده که رفتار قرارداد قابل پیش‌بینی باشد و ابزارهای اثبات رسمی بتوانند درستی آن را بررسی کنند. این رویکرد اجرای قرارداد را کمی پیچیده‌تر می‌کند، اما برای کاربردهای حساس مالی ارزش بالایی دارد.

در سطح اجماع هم، سازوکار جریمه (Slashing) بیکرهای متخلف را تنبیه می‌کند. ارتقای Seoul با تأییدهای تجمیع‌شده، پهنای باند و فضای ذخیره‌سازی مورد نیاز بیکرها را کم کرد. این موضوع اجرای گره را برای اعتبارسنج‌های کوچک‌تر آسان‌تر و در نتیجه به تمرکززدایی شبکه کمک می‌کند.

عوامل مؤثر بر قیمت تزوس

قیمت XTZ مثل هر ارز دیجیتال دیگری به عوامل مختلفی بستگی دارد. مهم‌ترینشان این‌ها هستند:

• روند کلی بازار: حرکت بیت‌کوین و فضای عمومی بازار کریپتو معمولاً روی آلت‌کوین‌هایی مثل تزوس اثر مستقیم دارد.
• فعالیت شبکه: رشد کاربران، توسعه‌دهندگان و حجم فعالیت روی لایهٔ یک و اترلینک تقاضا برای XTZ را تغییر می‌دهد.
• ارتقاهای پروتکل: ارتقاهایی که سرعت، هزینه یا مدل پاداش را عوض می‌کنند، می‌توانند نگاه بازار به پروژه را تغییر دهند.
• نرخ استیکینگ: انتشار تطبیقی پاداش‌ها را بر اساس سهم توکن‌های استیک‌شده تنظیم می‌کند و روی عرضهٔ در گردش اثر دارد.
• قیمت دلار و تتر: برای کاربر ایرانی، قیمت تومانی تزوس به نرخ دلار و تتر هم وابسته است.

کاربردهای تزوس و ارز XTZ

• پرداخت کارمزد: هر تراکنش و اجرای قرارداد هوشمند روی تزوس با XTZ پرداخت می‌شود.
• استیکینگ و تفویض: دارندگان XTZ با سپردن توکن به بیکرها پاداش می‌گیرند و امنیت شبکه را بالا می‌برند.
• حاکمیت: وزن رأی بیکرها در تصویب ارتقاها به توکن‌های پشت آن‌ها بستگی دارد.
• NFT و هنر دیجیتال: تزوس به خاطر کارمزد کم و مصرف انرژی پایین، از سال‌ها پیش میان هنرمندان دیجیتال محبوب است.
• دیفای و توکن‌سازی: صدور توکن، استیبل‌کوین و ابزارهای مالی غیرمتمرکز، هم روی لایهٔ یک و هم روی اترلینک.

مقایسهٔ تزوس با بلاکچین‌های دیگر

بلاکچین‌هایی مثل پولکادات، کازماس و سولانا هر کدام رویکرد متفاوتی به مقیاس‌پذیری دارند. نقطهٔ قوت تزوس حاکمیت روی زنجیره و سابقهٔ طولانی ارتقای بدون انشعاب است.

مزایا و ریسک‌های تزوس

مزایا

• ارتقای مداوم پروتکل بدون هاردفورک و انشعاب جامعه
• مصرف انرژی پایین به خاطر اثبات سهام
• امکان استیکینگ و تفویض بدون واگذاری مالکیت توکن
• تمرکز بر امنیت و اثبات رسمی قراردادها

ریسک‌ها

• رقابت شدید با بلاکچین‌های قراردادهای هوشمند بزرگ‌تر
• تورم ناشی از پاداش‌های استیکینگ برای کسانی که توکنشان را استیک نمی‌کنند
• نوسان شدید قیمت، مثل همهٔ ارزهای دیجیتال

هیچ‌کدام از مطالب این صفحه توصیهٔ سرمایه‌گذاری نیست. پیش از خرید، خودتان تحقیق کنید.

کیف پول و اکسپلورر تزوس

برای نگهداری XTZ می‌توانید از کیف‌پول‌های سازگار با تزوس، مانند کیف‌پول‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری پشتیبانی‌شده در سایت رسمی، استفاده کنید. اگر تزوس را برای معامله نگه می‌دارید، کیف پول ارزینجا هم گزینهٔ ساده‌ای است. اطلاعات رسمی پروژه را در سایت رسمی تزوس ببینید. تراکنش‌ها، بیکرها و آدرس‌ها را هم می‌توانید در اکسپلورر TzKT بررسی کنید. داده‌های بازار XTZ در CoinGecko در دسترس است.

هنگام واریز یا برداشت XTZ حتماً شبکهٔ انتخابی را با دقت چک کنید. آدرس‌های تزوس معمولاً با tz1، tz2، tz3 یا tz4 شروع می‌شوند. آدرس قراردادهای هوشمند هم با KT1 شروع می‌شود. توجه کنید که حساب‌های لایهٔ یک تزوس و حساب‌های اترلینک (که شبیه آدرس‌های اتریوم با 0x شروع می‌شوند) با هم فرق دارند. انتقال به شبکهٔ اشتباه ممکن است به از دست رفتن دارایی منجر شود.

چند نکتهٔ امنیتی هم مهم است: عبارت بازیابی کیف پول را هرگز با کسی در میان نگذارید، برای حساب صرافی‌تان ورود دومرحله‌ای را فعال کنید و قبل از هر برداشت، آدرس مقصد را دوباره بررسی کنید. اگر قصد استیکینگ دارید، کارنامه و کارمزد بیکر را در اکسپلورر ببینید.

خرید و فروش تزوس در ارزینجا

در ارزینجا می‌توانید تزوس را به صورت خرید آنی با تومان بخرید یا بفروشید. واریز و برداشت XTZ هم فعال است. مراحل کار:

1. در ارزینجا ثبت‌نام کنید و احراز هویت را کامل کنید.
2. حسابتان را با واریز تومان شارژ کنید.
3. از بخش خرید آنی، تزوس (XTZ) را انتخاب کنید و سفارشتان را ثبت کنید.
4. در صورت نیاز، XTZ را از طریق برداشت رمزارز به کیف پول شخصی‌تان منتقل کنید.

کارمزدها در صفحهٔ کارمزد ارزینجا آمده است. قیمت لحظه‌ای سایر ارزها، از جمله بیت‌کوین و تتر، را هم در بازار ارزینجا ببینید.

وضعیت معامله در آبان ۱۴۰۵: خرید آنی، واریز و برداشت تزوس در ارزینجا فعال است و بازار حرفه‌ای برای این ارز فعال نیست.

جمع‌بندی

تزوس یکی از قدیمی‌ترین بلاکچین‌های اثبات سهام است که با حاکمیت روی زنجیره، بیش از ۲۰ بار بدون هاردفورک ارتقا پیدا کرده است. ارتقاهای Paris، Rio، Seoul و Tallinn زمان بلاک را به ۶ ثانیه رسانده‌اند، استیکینگ را ساده‌تر کرده‌اند و ظرفیت شبکه را بالا برده‌اند. اترلینک هم راه ورود توسعه‌دهندگان اتریوم را باز کرده است. اگر به بلاکچین‌هایی علاقه دارید که بر امنیت، مصرف انرژی کم و تصمیم‌گیری جمعی تأکید می‌کنند، تزوس پروژه‌ای است که ارزش شناختن دارد. با این حال، پیش از هر خرید، ریسک‌های بازار را در نظر بگیرید و فقط به اندازه‌ای سرمایه‌گذاری کنید که توان از دست دادنش را دارید. برای معامله یا نگهداری XTZ می‌توانید از خرید آنی ارزینجا استفاده کنید.