ستس (اوردینالز) با نماد SATS یکی از شناخته‌شده‌ترین توکن‌های استاندارد BRC-20 روی شبکهٔ بیت کوین است. نامش از «ساتوشی» آمده، یعنی کوچک‌ترین واحد بیت کوین که برابر با ۰٫۰۰۰۰۰۰۰۱ بیت کوین است. SATS قرارداد هوشمند، بلاکچین جداگانه یا تیم شناخته‌شده‌ای ندارد. این توکن با چند خط متن JSON که روی یک ساتوشی «حک» شده، در اسفند ۱۴۰۱ (مارس ۲۰۲۳) ساخته شد. بعد کاربران در میلیون‌ها تراکنش جداگانه آن را مینت کردند. در این صفحه می‌خوانید ستس (اوردینالز) دقیقاً چیست، چه ربطی به پروتکل اوردینالز دارد، عرضه‌اش چطور تعیین شد، چه ریسک‌هایی دارد و خرید آن در ارزینجا چگونه است.
یادداشت وضعیت (مهر ۱۴۰۵): خرید و فروش آنی SATS در ارزینجا فعال است، اما واریز و برداشت این توکن و معامله در بازار حرفه‌ای فعال نیست. پس SATS خریداریشده فعلاً در کیف پول ارزینجا میماند و نمی‌توانید آن را به کیف پول شخصی بیت کوین منتقل کنید. پیش از معامله، وضعیت را در صفحهٔ خرید و فروش ارزینجا دوباره ببینید.
ستس (اوردینالز) چیست؟
SATS یک توکن «میم» روی بیت کوین است. بایننس هنگام لیست کردن آن در اطلاعیهٔ رسمی‌اش نوشت که SATS یک توکن BRC-20 به احترام ساتوشی است، میمکوین به حساب می‌آید و تیمی ناشناس آن را حک کرده است. یعنی SATS نه نقشهٔ راه فنی دارد، نه شرکت توسعه‌دهنده و نه محصولی که درآمد بسازد. ارزش آن به تقاضای بازار، نقدشوندگی و فرهنگ جامعهٔ بیت کوین برمی‌گردد. برای همین آن را باید در دستهٔ میم‌کوین‌هایی مثل دوج کوین قرار داد، نه پروژه‌های زیرساختی.
واژهٔ «اوردینالز» در نام فارسی این ارز فقط می‌گوید SATS بر پایهٔ فناوری اوردینالز ساخته شده است. خود SATS توکن رسمی پروتکل اوردینالز نیست و توسعه‌دهندگان اوردینالز هم آن را منتشر نکرده‌اند. این نکته مهم است، چون بعضی سایت‌های قیمت به اشتباه سازندهٔ اوردینالز را بنیان‌گذار SATS معرفی می‌کنند.
فرق توکن SATS با واحد ساتوشی
«sats» در فرهنگ بیت کوین اسم عمومی واحد ساتوشی است. وقتی کسی می‌گوید «۵۰۰۰ sats»، منظورش ۰٫۰۰۰۰۵ بیت کوین است. توکن SATS اما دارایی جداگانه‌ای است. قیمتش ربطی به قیمت بیت کوین ندارد و با آن قابل تبدیل یک‌به‌یک نیست. یک واحد توکن SATS معادل یک ساتوشی واقعی نیست. فقط عرضهٔ کلش به شکل نمادین برابر با تعداد کل ساتوشی‌هایی است که روزی وجود خواهند داشت.
اوردینالز و اینسکریپشن؛ زیرساختی که SATS روی آن ساخته شد
برای فهم SATS باید اول اوردینالز را شناخت. نظریهٔ اوردینال روشی برای شماره‌گذاری تک‌تک ساتوشی‌هاست. ساتوشی‌ها به ترتیب استخراج شماره می‌گیرند و در تراکنش‌ها به روش «اولین ورودی، اولین خروجی» از ورودی‌ها به خروجی‌ها منتقل می‌شوند. به گفتهٔ مستندات رسمی اوردینالز، این روش به توکن جداگانه، بلاکچین دیگر یا تغییر در کد بیت کوین نیاز ندارد.
کیسی رادامور (Casey Rodarmor) نرم‌افزار ord و راهنمای اوردینالز را در دی ۱۴۰۱ (ژانویهٔ ۲۰۲۳) به‌طور عمومی منتشر کرد. از آن به بعد، کاربران توانستند هر محتوایی، از متن و تصویر تا صدا، را روی یک ساتوشی «حک» یا اینسکرایب کنند. به این داده‌ها اینسکریپشن (Inscription) می‌گویند. اینسکریپشن‌ها در خود بلاکچین بیت کوین ذخیره می‌شوند و معمولاً با نام «ان‌اف‌تی‌های بیت کوین» شناخته می‌شوند.
چرا اوردینالز مهم بود؟
پیش از اوردینالز، ساخت دارایی دیجیتال روی بیت کوین سخت بود و بیشتر ان‌اف‌تی‌ها و توکن‌ها روی شبکه‌هایی مثل اتریوم یا سولانا ساخته می‌شدند. اوردینالز بدون هیچ فورک یا تغییری در پروتکل، نشان داد که فضای بلاک بیت کوین را میشود برای ثبت دادهٔ دلخواه به کار برد. همین زمینه را برای توکن‌های BRC-20 مثل SATS فراهم کرد.
استاندارد BRC-20 چیست و SATS چطور کار میکند؟
BRC-20 را برنامه‌نویسی با نام مستعار domo در ۱۷ اسفند ۱۴۰۱ (۸ مارس ۲۰۲۳) معرفی کرد. به گفتهٔ مستندات BRC-20، هدفش آزمایش این بود که آیا اوردینالز می‌تواند توکن‌های «مثلی» یا قابل‌تعویض را روی بیت کوین ممکن کند. اولین توکن این استاندارد اوردینالز (ORDI) بود و SATS فقط یک روز بعد ساخته شد. اگر می‌خواهید این مفهوم را مفصل‌تر بخوانید، راهنمای اوردینالز و BRC-20 را ببینید.
در BRC-20 هیچ کد اجرایی روی بلاکچین وجود ندارد. هر عملیات یک اینسکریپشن متنی با قالب JSON است و سه نوع دارد:
- Deploy (ساخت): تیکر، سقف عرضه و سقف هر مینت را تعیین میکند. اولین کسی که یک تیکر را دیپلوی کند، صاحب همان تیکر میشود.
- Mint (ضرب): هر کس اینسکریپشن مینت بسازد، تا سقف تعیین‌شده توکن دریافت میکند.
- Transfer (انتقال): انتقال دو مرحله دارد. فرستنده اول یک اینسکریپشن انتقال روی آدرس خودش حک میکند و بعد همان اینسکریپشن را به گیرنده می‌فرستد.
نقش ایندکسرها
شبکهٔ بیت کوین موجودی توکن‌های BRC-20 را نمی‌شناسد. موجودی هر آدرس را نرم‌افزارهایی به نام «ایندکسر» حساب می‌کنند. ایندکسرها همهٔ اینسکریپشن‌های deploy، mint و transfer را به ترتیب می‌خوانند و از روی قواعد استاندارد، موجودیها را می‌سازند. پس درستی موجودی SATS در کیف پول به ایندکسری بستگی دارد که آن کیف پول یا صرافی استفاده میکند. این تفاوت مهمی با توکن‌های قرارداد هوشمند است.
تاریخچهٔ ستس (اوردینالز)
اینسکریپشن دیپلوی SATS با شمارهٔ ۳۵۷۰۹۷ در ۱۸ اسفند ۱۴۰۱ (۹ مارس ۲۰۲۳) ثبت شد. محتوای کامل آن این است:
{"p":"brc-20","op":"deploy","tick":"sats","max":"2100000000000000","lim":"100000000"}
یعنی تیکر sats با سقف عرضهٔ ۲٫۱ کوادریلیون واحد (۲٬۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰) و سقف ۱۰۰ میلیون واحد در هر مینت ساخته شد. با این اعداد، برای مینت کامل عرضه به ۲۱ میلیون اینسکریپشن مینت جداگانه نیاز بود. این عدد هم اشاره‌ای به سقف ۲۱ میلیونی بیت کوین است. مینت عمومی SATS در طول سال ۲۰۲۳ کامل شد.
لیست شدن در بایننس با نام 1000SATS
نقطهٔ عطف SATS لیست شدن در بایننس بود. طبق اطلاعیهٔ رسمی بایننس، معاملهٔ اسپات این توکن در ۲۱ آذر ۱۴۰۲ (۱۲ دسامبر ۲۰۲۳) با برچسب Seed Tag شروع شد. بایننس این برچسب را به پروژه‌های تازه با نوسان و ریسک بالاتر از معمول می‌زند. بایننس SATS را با نماد 1000SATS لیست کرد و هر واحد آن برابر با ۱۰۰۰ واحد SATS است. برای نمونه، اگر کسی ۱۱۰۰ SATS به بایننس واریز کند، موجودی‌اش ۱٫۱ واحد 1000SATS نشان داده میشود. پس وقتی قیمت SATS را در منابع مختلف مقایسه میکنید، به این ضریب ۱۰۰۰ توجه کنید.
توکنومیکس و عرضهٔ SATS
ساختار عرضهٔ SATS ساده است و همین آن را از بسیاری از پروژه‌ها جدا میکند:
| ویژگی | مقدار |
|---|---|
| استاندارد | BRC-20 روی بیت کوین |
| تیکر | sats |
| سقف عرضه | ۲٬۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ (۲٫۱ کوادریلیون) |
| سقف هر مینت | ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ واحد |
| تاریخ دیپلوی | ۹ مارس ۲۰۲۳ (۱۸ اسفند ۱۴۰۱) |
| پیش‌فروش یا سهم تیم | ندارد؛ کل عرضه با مینت عمومی پخش شد |
به گفتهٔ کوین‌گکو، عرضهٔ در گردش، عرضهٔ کل و عرضهٔ حداکثری SATS هر سه ۲٫۱ کوادریلیون واحد است. یعنی همهٔ توکن‌ها مینت شده‌اند، توکن تازه‌ای ساخته نمی‌شود و برنامهٔ آزادسازی تدریجی (Unlock) هم وجود ندارد. در عوض، چون عرضه بسیار بزرگ است، قیمت هر واحد عددی بسیار کوچک با صفرهای زیاد بعد از ممیز است. به همین دلیل صرافی‌ها معمولاً آن را در بسته‌های ۱۰۰۰تایی معامله می‌کنند. ارزش بازار SATS در مهر ۱۴۰۵ طبق کوین‌گکو حدود ۲۶ میلیون دلار بود. این عدد با قیمت بازار تغییر میکند.
برابری نمادین با ساتوشی‌ها
بیت کوین حداکثر ۲۱ میلیون واحد دارد و هر بیت کوین ۱۰۰ میلیون ساتوشی است. پس کل ساتوشی‌ها ۲٫۱ کوادریلیون است و سازندگان SATS عرضه را دقیقاً همین عدد گذاشتند. این برابری فقط نمادین است. هیچ سازوکاری SATS را به بیت کوین یا ساتوشی واقعی پشتوانه‌دار نمی‌کند.
کاربردهای ستس (اوردینالز)
برخلاف ادعای بعضی متن‌های قدیمی، SATS ابزاری برای ساخت ان‌اف‌تی یا پیوست کردن داده به تراکنش‌ها نیست. این کار را خود پروتکل اوردینالز انجام می‌دهد و به توکن SATS نیازی ندارد. کاربردهای واقعی SATS محدودتر است:
- دارایی سفته‌بازی و میم: بیشتر معاملات SATS برای کسب سود از نوسان قیمت است.
- نمایندهٔ اکوسیستم BRC-20: SATS در کنار ORDI از بزرگ‌ترین توکن‌های BRC-20 از نظر ارزش بازار است و بسیاری آن را شاخصی از هیجان بازار توکن‌های بیت کوین می‌دانند.
- نماد فرهنگ «جمع کردن ساتوشی»: جملهٔ «stack sats» در جامعهٔ بیت کوین رایج است و SATS از همین فرهنگ برای جذب مخاطب استفاده کرده است.
- معامله در بازارهای اوردینالز: SATS در بازارهای BRC-20 مثل بازار UniSat قابل خرید و فروش همتا به همتاست.
مقایسهٔ SATS با دیگر توکن‌های بیت کوین
SATS تنها میمکوین بیت کوینی نیست. ORDI اولین توکن BRC-20 است و عرضهٔ ۲۱ میلیونی دارد. رتز (RATS) هم از توکن‌های BRC-20 همان دوره است. بعد از هاوینگ فروردین ۱۴۰۳ (آوریل ۲۰۲۴)، کیسی رادامور پروتکل دیگری به نام رونز (Runes) را معرفی کرد که توکن‌های مثلی را بدون اینسکریپشن و با مدل UTXO می‌سازد. داگ (DOG) یکی از مشهورترین توکن‌های رونز است. برای آشنایی با این پروتکل، مقالهٔ پروتکل رونز چیست را بخوانید.
تفاوت SATS با پروژه‌های لایه دوم بیت کوین
پروژه‌هایی مثل استکس (STX) قرارداد هوشمند و شبکهٔ جداگانه دارند و توکنشان در آن شبکه کاربرد دارد. SATS هیچ‌کدام از این‌ها را ندارد و فقط یک رکورد متنی روی بیت کوین است که ایندکسرها آن را می‌خوانند. این سادگی هم مزیت است و هم ضعف. هیچ کد هوشمندی ندارد که هک شود، ولی هیچ کاربرد بنیادی هم ندارد.
مزایای ستس (اوردینالز)
- توزیع منصفانه: SATS پیش‌فروش یا سهم تیم نداشت و هر کسی می‌توانست آن را مینت کند.
- عرضهٔ ثابت: همهٔ توکن‌ها مینت شده‌اند و هیچ نهادی نمی‌تواند عرضهٔ تازه بسازد.
- امنیت بیت کوین: اینسکریپشن‌ها روی بلاکچین بیت کوین ثبت می‌شوند و تغییر سابقهٔ آن‌ها عملاً ممکن نیست.
- نقدشوندگی در صرافی‌های جهانی: SATS در صرافی‌های بزرگی مثل بایننس (با نماد 1000SATS) معامله میشود.
ریسک‌ها و معایب SATS
پیش از خرید SATS این ریسک‌ها را جدی بگیرید:
- میمکوین بودن: ارزش SATS به هیجان بازار وابسته است و می‌تواند در مدت کوتاهی بخش بزرگی از ارزشش را از دست بدهد. قیمت آن از اوجش در دسامبر ۲۰۲۳ (آذر و دی ۱۴۰۲) فاصلهٔ زیادی گرفته است.
- تیم ناشناس: هیچ تیم شناخته‌شده‌ای مسئول پروژه نیست و نقشهٔ راه یا توسعه‌ای هم وجود ندارد.
- وابستگی به ایندکسر: موجودیها را ایندکسرها حساب می‌کنند و اختلاف میان ایندکسرها یا خطای کیف پول می‌تواند دردسر بسازد.
- کارمزد شبکهٔ بیت کوین: هر انتقال BRC-20 دو تراکنش بیت کوین لازم دارد. وقتی شبکه شلوغ است، کارمزد انتقال SATS از ارزش مقدار کم آن بیشتر میشود.
- اختلاف نظر در جامعهٔ بیت کوین: بخشی از توسعه‌دهندگان، از جمله خود سازندهٔ اوردینالز، توکن‌های BRC-20 را بار اضافه روی شبکه می‌دانند.
این صفحه توصیهٔ سرمایه‌گذاری نیست. فقط مبلغی را وارد بازار میم‌کوین‌ها کنید که توان از دست دادنش را دارید. برای آشنایی بیشتر با این دسته، میم کوین‌ها به زبان ساده را بخوانید.
نگهداری SATS در کیف پول
توکن‌های BRC-20 را فقط کیف پول‌هایی درست نشان می‌دهند که اوردینالز و BRC-20 را پشتیبانی کنند، مثل UniSat. این کیف پول‌ها معمولاً از آدرس تپروت (که با bc1p شروع میشود) استفاده می‌کنند. اگر SATS را به کیف پول معمولی بیت کوین بفرستید که اینسکریپشن‌ها را تشخیص نمی‌دهد، ممکن است ساتوشی حامل اینسکریپشن به‌عنوان کارمزد خرج شود و توکن از دست برود.
نگهداری در کیف پول ارزینجا
در ارزینجا، SATS خریداریشده در کیف پول ارزینجا نگهداری میشود و برای فروش دوباره به مدیریت کلید یا کارمزد شبکه نیاز ندارید. فقط به یاد داشته باشید که تا مهر ۱۴۰۵ برداشت SATS از ارزینجا فعال نیست.
نحوهٔ خرید ستس (اوردینالز) در ارزینجا
خرید SATS در ارزینجا با معاملهٔ آنی و به تومان انجام میشود:
- در ارزینجا ثبتنام کنید و احراز هویت را کامل کنید.
- حساب خود را با تومان شارژ کنید یا از موجودی تتر استفاده کنید.
- در بخش خرید و فروش آنی، SATS را انتخاب کنید و مبلغ را وارد کنید. راهنمای کامل این مرحله در آموزش ثبت سفارش آنی آمده است.
- قیمت نهایی را ببینید و سفارش را تأیید کنید. SATS بلافاصله به کیف پول ارزینجای شما اضافه میشود.
برای فروش هم همین مسیر را برعکس طی میکنید. جزئیات کارمزدها را در صفحهٔ کارمزدهای ارزینجا ببینید.
آیندهٔ SATS و اکوسیستم BRC-20
آیندهٔ SATS بیشتر از هر چیز به جایگاه توکن‌های بیت کوینی در بازار بستگی دارد. موج اول BRC-20 در سال ۲۰۲۳ ترافیک و کارمزد شبکهٔ بیت کوین را بالا برد. بعد از آن، معرفی رونز و رقابت توکن‌های دیگر بخشی از توجه بازار را جذب کرد. SATS پروژه‌ای در حال توسعه نیست، پس تغییری در خودش رخ نمی‌دهد. مسیرش را تقاضای بازار، فهرست شدن یا حذف شدن در صرافی‌ها و حال‌وهوای میم‌کوین‌ها تعیین میکند. اگر به اکوسیستم اوردینالز علاقه دارید، راهنمای کامل ان‌اف‌تی‌های اوردینالز دید کامل‌تری به شما می‌دهد.
برای اطلاعات رسمی پروژه میتوانید به سایت SATS سر بزنید. ولی یادتان باشد که این سایت هم متعلق به جامعهٔ ناشناس این توکن است، نه یک شرکت پاسخ‌گو.