سالها گفته میشد که بیتکوین (Bitcoin) فقط یک ارز دیجیتال است و قابلیت NFT ندارد. اما در ژانویه ۲۰۲۳، یک توسعهدهنده به نام Casey Rodarmor همه چیز را تغییر داد. پروتکل اوردینال (Ordinals Protocol) ثابت کرد که میتوان محتوا را مستقیماً روی بلاکچین بیتکوین ثبت کرد.
ساتوشی (Satoshi) و نظریه اوردینال
پایه پروتکل اوردینال بر «نظریه اوردینال» (Ordinal Theory) استوار است. هر بیتکوین به ۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰ واحد کوچکتر به نام ساتوشی (Satoshi) تقسیم میشود. نظریه اوردینال به هر ساتوشی یک شماره ترتیبی منحصربهفرد میدهد.
ترتیب این اعداد بر اساس زمان استخراج ساتوشی از معدن (Mining) تعیین میشود. اولین ساتوشی استخراج شده، شماره ۰ دارد و آخرین ساتوشی (بیست و یک میلیومین بیتکوین) شماره ۲,۰۹۹,۹۹۹,۹۹۷,۶۹۰,۰۰۰ خواهد داشت.
پروتکل اوردینال (Ordinals Protocol) چیست؟
Casey Rodarmor با استفاده از آپگریدهای Taproot و SegWit بیتکوین، راهی برای ثبت دادههای اضافی در هر تراکنش پیدا کرد. این دادهها که «اینسکریپشن» (Inscription) نامیده میشوند، میتوانند شامل تصویر، متن، صدا یا حتی کد باشند.
مهمترین ویژگی Ordinals:
- داده مستقیماً روی بلاکچین بیتکوین ذخیره میشود (نه IPFS)
- به قرارداد هوشمند نیاز ندارد
- از امنیت شبکه بیتکوین بهرهمند میشود
- غیرقابل سانسور است
چطور اینسکریپشن (Inscription) انجام میشود؟
برای ثبت یک اینسکریپشن:
- داشتن نود بیتکوین: برای Inscription مستقیم نیاز به نود کامل دارید، اما پلتفرمهایی مثل Magic Eden این فرآیند را ساده کردهاند
- انتخاب محتوا: تصویر، متن یا فایل صوتی آپلود میشود
- پرداخت کارمزد: کارمزد بر اساس حجم داده و شلوغی شبکه تعیین میشود
- تأیید تراکنش: پس از تأیید در بلاکچین، اینسکریپشن دائمی است
BRC-20: توکنهای قابل تعویض روی بیتکوین
BRC-20 یک استاندارد توکن تجربی است که روی پروتکل اوردینال ساخته شده. نام آن از ERC-20 اتریوم الهام گرفته، اما عملکرد متفاوتی دارد. BRC-20 از اینسکریپشنهای JSON برای تعریف، ضرب (Mint) و انتقال توکن استفاده میکند.
اولین توکن BRC-20 «ORDI» نام داشت که در مارس ۲۰۲۳ ضرب شد. بعداً توکنهایی مثل SATS، RATS و MEME محبوبیت زیادی پیدا کردند.
تفاوت Bitcoin Ordinals با NFT اتریوم
| ویژگی | Bitcoin Ordinals | NFT اتریوم (ERC-721) |
|---|---|---|
| ذخیره داده | مستقیم روی بلاکچین | معمولاً IPFS یا متمرکز |
| قرارداد هوشمند | نیاز ندارد | الزامی |
| امنیت | شبکه بیتکوین | شبکه اتریوم |
| هزینه | بالاتر (کارمزد BTC) | متغیر (گس اتریوم) |
| قابلیت برنامهنویسی | محدود | بسیار بالا |
| سابقه | ۲۰۲۳ به بعد | ۲۰۱۷ به بعد |
چرا برخی مخالف اوردینال هستند؟
مخالفان اوردینال، معمولاً بیتکوینرهای قدیمیتر (Bitcoin Maximalist) هستند که میگویند:
- افزایش بار شبکه: اینسکریپشنها فضای بلاک را پر میکنند و کارمزدها را بالا میبرند
- خارج از هدف اصلی: بیتکوین برای پرداخت طراحی شده، نه NFT
- بار Blockspace: دادههای غیرمالی فضای گرانبهای بلاکچین را هدر میدهند
موافقان معتقدند که تنوع کاربرد باعث افزایش کارمزد برای ماینرها و تضمین امنیت بلندمدت شبکه میشود.
Runes Protocol: نسل بعدی توکن بیتکوین
Casey Rodarmor در آوریل ۲۰۲۴ همزمان با هاوینگ بیتکوین، پروتکل Runes را معرفی کرد. Runes جایگزین بهتری برای BRC-20 است که از ساختار UTXO بیتکوین به شکل بهینهتری استفاده میکند و زباله UTXO کمتری تولید میکند.
بازار اوردینال: Magic Eden، Ordinals Market
برای خرید و فروش اوردینالها میتوانید از این پلتفرمها استفاده کنید:
- Magic Eden Ordinals: بزرگترین بازار NFT که از اوردینالها پشتیبانی میکند
- Ordinals.com: وبسایت رسمی برای مشاهده اینسکریپشنها
- UniSat: کیف پول و مارکتپلیس تخصصی اوردینال
- OKX Ordinals: مارکتپلیس صرافی OKX
چطور اوردینال بخریم یا بسازیم؟
خرید اوردینال
- کیف پول Taproot-compatible نصب کنید (Xverse، UniSat)
- خرید بیتکوین و انتقال به کیف پول
- به Magic Eden یا UniSat بروید و Ordinals Collection را مرور کنید
- خرید از Listing موجود
ساخت (Inscription) اوردینال
- به ordinals.com یا UniSat بروید
- فایل مورد نظر (تصویر، متن) آپلود کنید
- کارمزد را بپردازید (بر اساس حجم فایل و شلوغی شبکه)
- منتظر تأیید تراکنش بمانید
آینده: بیتکوین به عنوان پلتفرم
اوردینالها نشان دادند که بیتکوین میتواند بیش از یک ارز پرداخت باشد. با ترکیب Ordinals، Runes و لایههای ۲ مثل Lightning Network، بیتکوین در حال تبدیل شدن به یک پلتفرم برنامهنویسی است. برای مقایسه با اتریوم، مقاله راهنمای CoinMarketCap را بخوانید.
سوالات متداول
اوردینال بیتکوین (Bitcoin Ordinals) چیست؟
Bitcoin Ordinals یک پروتکل است که اجازه میدهد محتوا (تصویر، متن، صدا) مستقیماً روی بلاکچین بیتکوین ثبت شود. هر اینسکریپشن به یک ساتوشی خاص متصل است و مثل NFT عمل میکند، اما داده آن کاملاً روی بلاکچین ذخیره میشود.
BRC-20 چیست و چه تفاوتی با ERC-20 دارد؟
BRC-20 یک استاندارد توکن تجربی روی بیتکوین است که از اینسکریپشنهای JSON برای ایجاد توکن استفاده میکند. برخلاف ERC-20 اتریوم که از قراردادهای هوشمند استفاده میکند، BRC-20 روی خود بلاکچین بیتکوین کار میکند و قابلیت برنامهنویسی کمتری دارد.
Runes Protocol چیست؟
Runes Protocol نسل بعدی استاندارد توکن روی بیتکوین است که توسط Casey Rodarmor (خالق Ordinals) در آوریل ۲۰۲۴ معرفی شد. Runes از ساختار UTXO بیتکوین بهینهتر استفاده میکند و مشکلات BRC-20 مثل تولید زباله UTXO را برطرف کرده.
آیا خرید اوردینال برای ایرانیها امکانپذیر است؟
بله، با داشتن کیف پول Taproot-compatible (مثل Xverse یا UniSat) و بیتکوین میتوانید اوردینال خریداری کنید. پلتفرمهایی مثل Magic Eden ممکن است VPN نیاز داشته باشند. مهمترین نکته داشتن بیتکوین است که از ارزینجا قابل خرید است.
