استیم (Steem) با نماد STEEM یکی از نخستین بلاک‌چین‌های اجتماعی دنیای کریپتو است. در این شبکه نویسندگان، تولیدکنندگان محتوا و کاربرانی که به محتوای خوب رأی میدهند، پاداش رمزارزی میگیرند. شناخته‌شده‌ترین اپلیکیشن این شبکه، شبکهٔ اجتماعی استیمیت (Steemit) است. ارز دیجیتال استیم هم سوخت این اکوسیستم است و برای پاداش‌دهی، استیک‌کردن، رأی‌دادن به ویتنسها و انتقال ارزش استفاده میشود. در این صفحه با سازوکار استیم، تاریخچهٔ پرحاشیهٔ آن، سه دارایی شبکه، وضعیت امروز پروژه و روش خرید استیم از ارزینجا آشنا می‌شوید.
وضعیت معامله در ارزینجا (مهر ۱۴۰۵): خرید و فروش آنی استیم در ارزینجا فعال است. واریز و برداشت STEEM فعلاً بسته است و این ارز در بازار حرفهای هم معامله نمیشود. پیش از هر اقدام، وضعیت به‌روز را در صفحهٔ بازار ارزینجا ببینید.
استیم (STEEM) چیست؟
استیم یک بلاکچین لایه‌یک و مستقل است که برای اپلیکیشن‌های اجتماعی و محتوایی طراحی شده است. ایدهٔ اصلی آن ساده است: در شبکه‌های اجتماعی معمولی، درآمد تبلیغات به جیب پلتفرم می‌رود. در استیم اما بخشی از توکن‌های تازه‌منتشرشده هر روز میان نویسندگان پست‌ها و کیوریتورها (کاربرانی که محتوای ارزشمند را با رأی‌دادن کشف میکنند) تقسیم میشود. هرچه یک پست رأی‌های سنگین‌تری بگیرد، سهم بیشتری از این پاداش می‌برد.
وزن رأی هر کاربر به مقدار استیم پاور (Steem Power) او بستگی دارد. استیم پاور همان STEEM قفل‌شده یا استیکشده است. پس دارندگان بیشتر، نفوذ بیشتری در توزیع پاداش‌ها دارند. سایت رسمی پروژه، استیم را بلاک‌چینی با تراکنش‌های بدون کارمزد و زمان بلاک ۳ ثانیه معرفی میکند که بیش از ۳۰۰ اپلیکیشن روی آن ساخته شده‌اند.
تاریخچهٔ استیم: از استیمیت تا جدایی هایو
راه‌اندازی در سال ۲۰۱۶
استیم را ند اسکات (Ned Scott) و دن لاریمر (Dan Larimer) بنیان گذاشتند. لاریمر بعدها در ساخت پروژه‌های بیت شیرز (BTS) و ایاس (EOS) هم نقش اصلی داشت. استیمیت، نخستین اپلیکیشن ساخته‌شده روی بلاکچین استیم، در جولای ۲۰۱۶ راه افتاد. چند روز بعد، در ۱۴ جولای ۲۰۱۶، حدود ۲۶۰ حساب هک شد و نزدیک به ۸۵ هزار دلار STEEM و استیم دلار به سرقت رفت. لاریمر در مارس ۲۰۱۷ از سمت مدیر فنی کنار رفت و با سقوط بازار در ۲۰۱۸، شرکت Steemit Inc. حدود ۷۰ درصد کارکنانش را تعدیل کرد. اوج قیمت STEEM هم در ژانویهٔ ۲۰۱۸ و حدود ۸ دلار ثبت شد.
خرید استیمیت توسط بنیاد ترون و هاردفورک هایو
در فوریهٔ ۲۰۲۰ بنیاد ترون (TRX) به رهبری جاستین سان شرکت Steemit Inc. را خرید. با این خرید، سهم بزرگی از STEEM که سال‌ها در اختیار شرکت بود هم به ترون رسید. بخشی از جامعه نگران شد که این سهم برای کنترل حاکمیت شبکه به کار برود. وقتی چند صرافی بزرگ با موجودی کاربرانشان به نفع ویتنسهای همسو با شرکت رأی دادند، این نگرانی جدی‌تر شد.
واکنش جامعه، یک هاردفورک بود. در ۲۰ مارس ۲۰۲۰ بلاکچین هایو (HIVE) از استیم جدا شد. دارندگان STEEM به نسبت یک‌به‌یک توکن HIVE گرفتند، به‌جز سهم شرکت استیمیت و حساب‌های همسو با آن. از آن زمان استیم و هایو دو شبکهٔ جدا با جامعه، ویتنسها و مسیر توسعهٔ مستقل‌اند.
هاردفورک ۲۳ و «استیم جدید»
در ۲۰ مه ۲۰۲۰ استیم هاردفورک ۲۳ (نسخهٔ 0.23.0) را اجرا کرد. طبق گزارش‌های خبری، در این هاردفورک حدود ۲۳٫۶ میلیون STEEM از ۶۴ حساب، که بیشترشان به حامیان هایو تعلق داشتند، به حسابی به نام community321 منتقل شد. همین نسخه دورهٔ پاور داون را از ۱۳ هفته به ۴ هفته کاهش داد. طبق مخزن رسمی گیت‌هاب، 0.23.0 هنوز آخرین نسخهٔ منتشرشدهٔ نرم‌افزار نود استیم است.
استیم چگونه کار میکند؟ اجماع DPoS و ویتنسها
استیم ماینینگ ندارد و از اجماع اثبات سهام واگذارشده (DPoS) استفاده میکند. دارندگان استیم پاور به تولیدکنندگان بلاک، که در استیم «ویتنس» (Witness) نام دارند، رأی میدهند. هر ۳ ثانیه یک بلاک تولید میشود. در هر دور ۲۱ بلاکی، ۲۰ ویتنس برتر هر کدام یک بلاک میسازند و جایگاه بیست‌ویکم به‌نوبت میان ویتنسهای پشتیبان میچرخد. ویتنسهای پشتیبان به نسبت رأی‌هایی که دارند انتخاب میشوند.
نقش ویتنسها در حاکمیت شبکه
ویتنسها فقط بلاک نمی‌سازند. ۲۰ ویتنس برتر تصمیم میگیرند کدام نسخهٔ نرم‌افزار و کدام هاردفورک اجرا شود. آنها همچنین قیمت مرجع استیم دلار را به شبکه میدهند و کارمزد ساخت حساب و نرخ سود پس‌انداز SBD را تعیین میکنند. پاداش ویتنسها به شکل استیم پاور پرداخت میشود. به همین دلیل رأی‌دادن به ویتنسها مهم‌ترین ابزار حاکمیتی دارندگان استیم است. ماجرای ۲۰۲۰ هم نشان داد اگر سهم بزرگی از توکنها در دست چند بازیگر محدود باشد، این سازوکار تا چه حد حساس است.
تراکنش بدون کارمزد با اعتبار منابع (RC)
کاربران استیم برای پست‌گذاشتن، رأی‌دادن یا انتقال توکن کارمزد نمیپردازند. از هاردفورک ۲۰ (Velocity) هر حساب به نسبت استیم پاورش مقداری اعتبار منابع (Resource Credits) دارد. با هر تراکنش بخشی از این اعتبار مصرف میشود و در یک دورهٔ ۵ روزه دوباره پر میشود. هزینهٔ هر عملیات به حجم داده، زمان پردازش و فضای حالتی بستگی دارد که اشغال میکند. رأی و انتقال ارزان‌اند و نوشتن پست و کامنت اعتبار بیشتری مصرف میکند. کاربران تازه هم با واگذاری (Delegation) استیم پاور از طرف دیگران می‌توانند اعتبار کافی برای فعالیت بگیرند.
سه دارایی شبکهٔ استیم: STEEM، استیم پاور و SBD
STEEM؛ توکن نقد شبکه
STEEM همان توکنی است که در صرافی‌ها معامله میشود. میشود آن را آزادانه منتقل کرد، فروخت یا به استیم پاور تبدیل کرد. سکه‌های تازه‌منتشرشدهٔ شبکه هم به شکل STEEM یا استیم پاور توزیع میشوند.
استیم پاور (SP) و پاور داون چهارهفته‌ای
با «پاور آپ» (Power Up) هر STEEM به یک استیم پاور تبدیل و قفل میشود. استیم پاور وزن رأی، سهم از پاداش کیوریشن و مقدار اعتبار منابع حساب را تعیین میکند. برای نقدکردن دوباره باید «پاور داون» (Power Down) را شروع کنید. از هاردفورک ۲۳، استیم پاور در ۴ قسط هفتگی و طی ۴ هفته به STEEM آزاد برمیگردد. این دوره قبلاً ۱۳ هفته و پیش از دسامبر ۲۰۱۶ حتی ۱۰۴ هفته بود. استیم پاوری که به حساب دیگری واگذار شده تا وقتی پس گرفته نشود قابل پاور داون نیست و پس از لغو واگذاری هم ۷ روز طول میکشد تا دوباره در دسترس صاحبش قرار بگیرد.
استیم دلار (SBD)
استیم بلاکچین دلار (Steem Blockchain Dollar یا SBD) دارایی دوم شبکه است که قرار است ارزشی نزدیک به یک دلار داشته باشد. بخشی از پاداش نویسندگان به شکل SBD پرداخت میشود و می‌توان آن را به STEEM تبدیل کرد. قیمت مرجع آن را ویتنسها تأمین میکنند. اما SBD استیبل‌کوین قابل‌اتکایی مثل تتر (USDT) نیست و در بازار آزاد بارها از یک دلار فاصلهٔ زیادی گرفته است.
سیستم پاداش استیم چطور تقسیم میشود؟
طبق توضیح CoinMarketCap، توکن‌های تازه‌منتشرشدهٔ استیم این‌طور تقسیم میشوند: ۷۵ درصد به نویسندگان و کیوریتورها، ۱۵ درصد به دارندگان استیم پاور و ۱۰ درصد به ویتنسها. سهم محتوا در هر پست میان نویسنده و رأی‌دهندگان تقسیم میشود. از هاردفورک ۲۱ در سال ۲۰۱۹، این تقسیم به‌طور پیش‌فرض نصف‌به‌نصف است. همین هاردفورک «سیستم پیشنهادهای استیم» (SPS) را هم معرفی کرد. در این سیستم بخشی از تورم شبکه به صندوقی می‌رود و دارندگان استیم پاور با رأی‌دادن تعیین میکنند کدام پیشنهاد توسعه یا فعالیت جامعه از آن بودجه بگیرد.
پاداش هر پست پس از ۷ روز قطعی میشود. کاربران علاوه بر رأی مثبت، رأی منفی (Downvote) هم دارند و با آن می‌توانند جلوی پاداش‌گرفتن محتوای اسپم یا سوءاستفاده را بگیرند. نتیجهٔ این طراحی، اقتصادی است که در آن توجه کاربران مستقیماً به پاداش رمزارزی تبدیل میشود.
اقتصاد توکن و عرضهٔ استیم
استیم سقف عرضه ندارد و هر روز با تورم برنامه‌ریزی‌شدهٔ شبکه توکن تازه منتشر میشود. طبق داده‌های CoinGecko و CoinMarketCap در مهر ۱۴۰۵، عرضهٔ در گردش STEEM حدود ۵۶۰ میلیون واحد است و حداکثر عرضه «نامحدود» ثبت شده است. قیمت استیم از اوج ۲۰۱۸ بیش از ۹۹ درصد افت کرده است. طبق CoinMarketCap، کمترین قیمت تاریخی آن حدود ۰٫۰۳۴ دلار در مرداد ۱۴۰۵ (اوت ۲۰۲۶) ثبت شد. این ارقام مدام تغییر میکنند. برای قیمت لحظه‌ای به همین صفحه یا صفحهٔ استیم در CoinMarketCap مراجعه کنید.
کاربردها و اپلیکیشن‌های اکوسیستم استیم
- استیمیت (Steemit): شبکهٔ اجتماعی وبلاگ‌محور شبیه ردیت که پست‌ها، رأی‌ها و پاداش‌هایش روی بلاکچین ثبت میشوند. طبق ویکی‌پدیا، تا سال ۲۰۲۴ بیش از یک میلیون و ۲۰۰ هزار حساب در آن ثبت شده بود.
- اپلیکیشن‌های دیگر: سایت رسمی استیم از بیش از ۳۲۴ اپلیکیشن نام می‌برد، از جمله کلاینت‌های اجتماعی مثل SteemPro و بازی‌ها. در سال‌های اول، پلتفرم ویدیویی D.Tube هم روی استیم فعال بود.
- توکن‌های رسانه‌ای هوشمند (SMT): وایت‌پیپری جداگانه برای ساخت توکن‌های اختصاصی جوامع روی استیم منتشر شده است.
- انتقال سریع و بدون کارمزد: چون کارمزد نقدی وجود ندارد، STEEM برای انعام‌دادن و پرداخت‌های کوچک میان کاربران هم کاربرد دارد.
جزئیات فنی پروژه در سایت رسمی استیم و کد منبع آن در گیت‌هاب steemit/steem در دسترس است. تراکنش‌ها و حساب‌ها را هم می‌توانید در اکسپلورر SteemDB ببینید.
استیم در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶
در دو سال اخیر خبر تازه‌ای از تغییر بزرگ در پروتکل استیم دیده نمیشود. تمرکز تیم استیمیت بر نگه‌داشتن جامعه و فعال‌کردن کاربران بوده است. وبلاگ رسمی steemitblog به‌طور منظم فصل‌های تازهٔ مسابقهٔ «Steemit Challenge» را برگزار میکند. در مه ۲۰۲۶ برای فصل ۳۲ این مسابقه ۴۷ پیشنهاد رسید که ۱۰ مورد انتخاب شد. برنامهٔ «کیوریتورهای جامعه» هم ادامه دارد و طبق اعلام ژوئن ۲۰۲۶، ۱۱ حساب کیوریشن جامعه در مجموع حدود ۱۳ میلیون استیم پاور در اختیار دارند. آمارهای روزانهٔ جامعه برای مه ۲۰۲۶ از حدود ۷۵ هزار تراکنش و دو هزار پست تازه در روز خبر میدهند. این اعداد از اوج دوران استیمیت بسیار کمترند.
تفاوت استیم و هایو
هایو در اصل کپی کد استیم است، اما از ۲۰۲۰ دو مسیر جدا را طی کرده‌اند:
- حاکمیت: در استیم، شرکت Steemit Inc. که به جاستین سان و اکوسیستم ترون وابسته است، هنوز بازیگر مهمی است. هایو بدون شرکت مرکزی و با ویتنسهای جامعه اداره میشود.
- توسعه: آخرین نسخهٔ نود استیم 0.23.0 است. هایو پس از جدایی چند هاردفورک دیگر هم اجرا کرده است.
- دارایی‌ها: معادل STEEM و SBD در هایو، توکن HIVE و دلار هایو (HBD) است. هر شبکه کیف پول و اکسپلورر خودش را دارد و نباید توکن یکی را به آدرس دیگری فرستاد.
مزایا و ریسک‌های استیم
نقاط قوت:
- زمان بلاک ۳ ثانیه و تراکنش‌های بدون کارمزد نقدی
- سابقهٔ نزدیک به ده سال فعالیت پیوسته از ۲۰۱۶
- مدل پاداش‌دهی به تولید محتوا که بعدها الهام‌بخش بخش «SocialFi» شد
- بازگشت سریع‌تر از استیکینگ با پاور داون چهارهفته‌ای
ریسک‌ها:
- تمرکز سهام و نفوذ یک شرکت مرکزی بر حاکمیت شبکه، که ماجرای ۲۰۲۰ نمونهٔ آن بود
- توقف به‌روزرسانی‌های اصلی پروتکل از ۲۰۲۰ و رقابت مستقیم با هایو
- عرضهٔ نامحدود و فشار فروش ناشی از تورم شبکه
- کاهش شدید فعالیت کاربران و افت بیش از ۹۹ درصدی قیمت از اوج
محتوای این صفحه آموزشی است و توصیهٔ سرمایه‌گذاری نیست. پیش از خرید هر ارز کم‌حجم، ریسک نوسان و نقدشوندگی را جدی بگیرید.
خرید استیم از ارزینجا
در ارزینجا می‌توانید استیم را با تومان به‌صورت آنی (OTC) بخرید و بفروشید. در این روش سفارش با قیمت اعلام‌شده و بی‌نیاز از منتظرماندن برای خریدار یا فروشنده انجام میشود.
مراحل خرید آنی استیم
- در ارزینجا ثبتنام و احراز هویت را کامل کنید.
- کیف پول تومانی خود را شارژ کنید.
- در بخش خرید آنی، استیم (STEEM) را انتخاب کنید و مبلغ یا مقدار را وارد کنید. جزئیات این مرحله در راهنمای ثبت سفارش آنی آمده است.
- قیمت نهایی و کارمزدها را بررسی و سفارش را تأیید کنید. STEEM خریداریشده در کیف پول ارزینجای شما می‌نشیند.
وضعیت واریز و برداشت استیم
تا مهر ۱۴۰۵ واریز و برداشت STEEM در ارزینجا بسته است. پس فعلاً نمی‌توانید استیم را از کیف پول یا حساب استیمیت خود به ارزینجا بفرستید یا از ارزینجا خارج کنید. به همین دلیل هرگز STEEM را به آدرسی که برای ارز دیگری ساخته شده نفرستید. پاسخ پرسش‌های رایج در این زمینه را در سؤالات معامله آنی و سؤالات واریز و برداشت ببینید.
نگهداری استیم و امنیت کلیدها
حساب‌های استیم برخلاف آدرس‌های بیت کوین یا اتریوم نام کاربری خوانا دارند (مثلاً @username) و چند کلید با سطح دسترسی متفاوت دارند. کلید Posting فقط برای پست‌گذاشتن و رأی‌دادن است. کلید Active برای انتقال توکن و پاور آپ و پاور داون به کار می‌رود. کلید Owner هم بالاترین سطح دسترسی را دارد و برای بازیابی حساب استفاده میشود. توصیه‌های امنیتی ساده‌اند:
- کلید Owner و Master Password را آفلاین نگه دارید و هرگز در سایت‌های ناشناس وارد نکنید.
- برای کار روزمره با اپلیکیشن‌ها فقط کلید Posting بدهید.
- هنگام انتقال به صرافی‌ها، فیلد Memo را دقیق وارد کنید؛ اشتباه در آن ممکن است به گم‌شدن دارایی منجر شود.
جمع‌بندی
استیم یکی از پیشگامان ایدهٔ «پاداش برای محتوا» است: یک بلاکچین DPoS با بلاک‌های ۳ ثانیه‌ای، تراکنش‌های بدون کارمزد و سه دارایی STEEM، استیم پاور و SBD. ماجرای خرید استیمیت توسط بنیاد ترون و جدایی هایو در ۲۰۲۰ مسیر این پروژه را عوض کرد. امروز استیم شبکه‌ای فعال اما کوچک‌تر از گذشته است که بیشتر بر برنامه‌های جامعه تکیه دارد تا توسعهٔ فنی. اگر به بخش SocialFi علاقه دارید، می‌توانید هایو و بیسیک اتنشن توکن (BAT) را هم بررسی کنید. خرید آنی استیم در ارزینجا امکان‌پذیر است. واریز و برداشت آن فعلاً بسته است.