بانک مرکزی کره جنوبی در پژوهشی که ۳ سپتامبر منتشر شد نتیجه گرفت استیبل کوین دلاری میتواند ارزهای ملی را تضعیف کند — البته نه همیشه و نه همهجا، بلکه دقیقاً وقتی سرمایهگذار بتواند با پول ملی خودش مستقیماً تتر یا یو اس دی سی بخرد. پژوهشگران ۱۲ ارز ملی را در بازهٔ ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ بررسی کردند و روی لحظهای تمرکز کردند که صرافیهای جهانی جفتارز مستقیم راه انداختند. نتیجه یک نکتهٔ ظریف دارد که در تیترها گم میشود.
مکانیزم دقیق فشار استیبل کوین دلاری بر نرخ ارز چیست؟
قبل از راهاندازی جفتارز مستقیم، تقاضای داخلی برای دلار دیجیتال جایی برای تخلیه نداشت؛ قیمت استیبل کوین روی صرافی محلی بالاتر از نرخ رسمی میرفت و همانجا میماند. به این اختلاف «پرمیوم» میگویند و اثرش عمدتاً داخل همان بازار محبوس بود.
بعد از راهاندازی جفتارز مستقیم، مسیر عوض میشود. مثال خود پژوهش گویاست: بازارگردانی که تتر را در برابر رئال برزیل میفروشد، رئال میگیرد و یک دارایی دلاری از دست میدهد؛ برای متوازنکردن پوزیشن، رئال را میفروشد و دلار میخرد. یعنی تقاضای خرید استیبل کوین در انتهای زنجیره به سفارش فروش پول ملی تبدیل میشود.
به بیان ساده: پیش از جفتارز مستقیم، فشار در پرمیوم مینشست؛ پس از آن، بخشی از فشار به خود نرخ ارز سرریز میکند. پژوهشگران این را «کانال انتقال» مینامند.
اعداد پژوهش چه میگویند؟
یک یافتهٔ خلاف انتظار: خود کره پرمیوم بالاتری نشان داد اما اثر قابل اندازهگیری روی نرخ ارز دیده نشد. یعنی تقاضای بالا بهتنهایی کافی نیست؛ ساختار دسترسی بازار تعیین میکند فشار کجا بنشیند. سابقهٔ پرمیوم بازار کره را در بررسی پرمیوم کیمچی و تحقیقات از بانکهای کرهای مرور کردهایم.
- پیش از جفتارز مستقیم: فشار عمدتاً در پرمیوم داخلی میماند
- پس از جفتارز مستقیم: پرمیوم کوچکتر میشود ولی بخشی از فشار به نرخ ارز میرود
- کره: پرمیوم بالا ولی بدون اثر نرخ ارز قابل اندازهگیری
این یافته برای بازار ایران چه معنایی دارد؟
الگویی که پژوهش توصیف میکند برای کاربر ایرانی آشناست. وقتی دسترسی مستقیم به بازار جهانی وجود ندارد، تتر روی صرافی داخلی بالاتر از نرخ رسمی دلار معامله میشود و کنترل سرمایه مانع بستهشدن این شکاف میشود. یعنی بازار ایران بیشتر شبیه حالت اول پژوهش است: فشار در پرمیوم مینشیند، نه در نرخ ارز. سازوکار خرید و نقدشوندگی در آموزش گامبهگام خرید تتر توضیح داده شده است.
واکنش سیاستگذارها هم یکسان نیست. بعضی مثل بانک انگلستان سراغ محدودیت مقداری رفتهاند — تعیین سقف ۵۰ میلیارد دلاری برای استیبل کوینها. بعضی دیگر مثل خود کره مسیر جایگزینسازی را انتخاب کردهاند و روی اتصال توکنهای سپردهٔ بانکی به بلاک چین کار میکنند. بانکهای تجاری هم با عرضهٔ استیبل کوین دلاری بازوی دیجیتال سوسیته ژنرال وارد این رقابت شدهاند.
⚠️ هشدار مهمی که خود پژوهشگران روی آن تأکید کردهاند: این رابطه علیت قطعی نیست و به ساختار بازار، دسترسی به واسطههای جهانی و وجود جفتارز مستقیم بستگی دارد. دربارهٔ آن اثر ۰.۱۱۸ درصدی هم نوشتهاند جستوجوی بیت کوین ممکن است نمایندهٔ ریسکپذیری کلی یا فشار مالی باشد، نه فقط تقاضای کریپتو.
جمعبندی
پژوهش بانک مرکزی کره نشان میدهد استیبل کوین دلاری صرفاً ابزاری داخل بازار کریپتو نیست؛ وقتی مسیر مستقیم بین پول ملی و دلار دیجیتال باز میشود، بازار ارز هم وارد معادله میشود. درس اصلی این است که ساختار دسترسی هر بازار تعیین میکند فشار در پرمیوم بنشیند یا در نرخ ارز. برای دنبالکردن وضعیت خود دلار، روند دلار آمریکا در آستانهٔ تغییر نرخ بهره را ببینید. متن کامل پژوهش هم روی وبسایت رسمی بانک مرکزی کره جنوبی در دسترس است.
سوالات متداول
استیبل کوین دلاری چطور میتواند ارز ملی را تضعیف کند؟
وقتی جفتارز مستقیم بین پول ملی و استیبل کوین راه میافتد، بازارگردان جهانی پول ملی دریافت میکند و برای متوازنکردن پوزیشن آن را میفروشد و دلار میخرد. پس تقاضای خرید استیبل کوین به فروش پول ملی در بازار ارز تبدیل میشود.
آیا این پژوهش ثابت میکند استیبل کوین باعث سقوط ارز ملی میشود؟
خیر. خود پژوهشگران تأکید کردهاند رابطه علیت قطعی نیست و به ساختار بازار هر کشور، دسترسی به واسطههای جهانی و وجود جفتارز مستقیم بستگی دارد. در خود کره پرمیوم بالا بود ولی اثر نرخ ارز قابل اندازهگیری نبود.
چرا در بازارهایی مثل ایران تتر گرانتر از نرخ رسمی معامله میشود؟
چون دسترسی مستقیم به بازار جهانی وجود ندارد و فشار تقاضا بهجای نرخ ارز، در اختلاف قیمت داخلی یا همان پرمیوم مینشیند. کنترل سرمایه و هزینهٔ انتقال مانع بستهشدن این شکاف میشود.
