ارز دیجیتال دیکرید (Decred) با نماد DCR یکی از قدیمیترین پروژههای مستقل بلاکچین است که از بهمن ۱۳۹۴ (۸ فوریهٔ ۲۰۱۶) فعالیت میکند. دیکرید را بیشتر با دو ویژگی میشناسند: سازوکار اجماع ترکیبی اثبات کار و اثبات سهام (PoW/PoS)، و حاکمیت غیرمتمرکزی که در آن دارندگان DCR مستقیماً دربارهٔ تغییرات پروتکل و خرج بودجهٔ پروژه رأی میدهند. در این صفحه میخوانید دیکرید چیست، چطور کار میکند، اقتصاد توکن آن چگونه است، چه تحولاتی در سالهای اخیر داشته و خرید دیکرید در ارزینجا چه شرایطی دارد.
یادداشت وضعیت (آبان ۱۴۰۵): در حال حاضر خرید و فروش آنی دیکرید در ارزینجا فعال است، اما واریز و برداشت DCR بسته است. یعنی فعلاً نمیتوانید DCR را از کیف پول خارجی به حساب ارزینجا بفرستید یا از آن خارج کنید. پیش از هر معامله، وضعیت بهروز را در صفحهٔ معامله ببینید.
دیکرید چیست؟
دیکرید یک رمزارز لایهٔ اول با بلاکچین مستقل است. هدف آن ساختن پولی است که امنیتش مثل بیت کوین بالا باشد، ولی تصمیمگیری دربارهٔ آیندهاش فقط دست ماینرها یا تیم توسعه نباشد. در بیشتر شبکههای اثبات کار، ارتقای پروتکل با توافق غیررسمی ماینرها، توسعهدهندهها و صرافیها انجام میشود و همین گاهی به اختلاف و انشعاب میرسد. دیکرید رأیگیری را به خود پروتکل برده است: دارندگان DCR با خرید «بلیت» رأی میدهند و نتیجهٔ رأی روی زنجیره ثبت و اجرا میشود.
شبکهٔ دیکرید با یک ایردراپ و یک پیشاستخراج کوچک راهاندازی شد و از آن زمان بدون عرضهٔ اولیهٔ سکه (ICO) و بدون اتکا به سرمایهگذار خارجی کار کرده است. بودجهٔ توسعه از سهم خزانه در پاداش هر بلاک تأمین میشود.
ویژگیهای اصلی دیکرید در یک نگاه
- اجماع ترکیبی: ماینرها بلاک میسازند و دارندگان بلیت آن را تأیید میکنند.
- حاکمیت روی زنجیره: تغییرات اجماع با رأی دارندگان بلیت تصویب میشود.
- خزانهٔ غیرمتمرکز: ۱۰ درصد پاداش هر بلاک به خزانه میرود و خرج آن با رأی جامعه است.
- عرضهٔ محدود: سقف کل عرضه ۲۱ میلیون DCR است.
- حریم خصوصی اختیاری: امکان میکس تراکنشها با پروتکل CoinShuffle++ در کیف پول.
اجماع ترکیبی PoW/PoS دیکرید چطور کار میکند؟
در دیکرید زمان تقریبی تولید هر بلاک حدود ۵ دقیقه است. ماینرها با اثبات کار بلاک پیشنهاد میدهند، اما بلاک فقط وقتی معتبر است که دارندگان بلیت آن را تأیید کنند. برای هر بلاک ۵ بلیت بهصورت تصادفی برای رأی دادن انتخاب میشوند و دستکم ۳ رأی لازم است. اگر اکثریت این بلیتها بلاک قبلی را رد کنند، تراکنشهای عادی آن بلاک کنار گذاشته میشوند و ماینرش پاداش نمیگیرد. این طراحی حملهٔ اکثریت را خیلی سختتر میکند، چون مهاجم باید هم بخش بزرگی از قدرت پردازشی و هم بخش بزرگی از بلیتها را در اختیار بگیرد.
بلیت (Ticket) و استیکینگ در دیکرید
برای مشارکت در اثبات سهام، کاربر بخشی از DCR خود را برای خرید بلیت قفل میکند. قیمت بلیت ثابت نیست و الگوریتم سختی سهام آن را طوری تنظیم میکند که اندازهٔ استخر بلیتها نزدیک ۴۰٬۹۶۰ بماند. نکات کلیدی بلیتها:
- هر بلیت پس از ۲۵۶ بلاک (حدود ۲۰ ساعت) بالغ میشود و از آن به بعد میتواند انتخاب شود.
- میانگین زمان انتخاب شدن یک بلیت حدود ۲۸ روز است، ولی ممکن است تا حدود ۱۴۲ روز طول بکشد.
- اگر بلیتی در این بازه رأی ندهد، منقضی میشود و مبلغ آن به صاحبش برمیگردد.
- بعد از رأی دادن، هم مبلغ بلیت و هم پاداش رأی آزاد میشود.
چون کیف پول باید هنگام انتخاب شدن بلیت آنلاین باشد، بیشتر کاربران از سرویسهای رأیدهی (VSP) استفاده میکنند. در این روش کنترل سکهها پیش خود کاربر میماند و VSP فقط بهجای او رأی ثبت میکند.
ماینینگ دیکرید و تغییر الگوریتم به BLAKE3
دیکرید سالها با الگوریتم BLAKE-256 استخراج میشد و ماینرهای ASIC بر آن مسلط بودند. در مرداد ۱۴۰۲ (اوت ۲۰۲۳) جامعه دو پیشنهاد DCP0011 و DCP0012 را تصویب کرد. با اجرای آنها در ۲۹ اوت ۲۰۲۳، الگوریتم اثبات کار به BLAKE3 تغییر کرد و الگوریتم تنظیم سختی به ASERT تغییر یافت. همزمان سهم ماینرها از پاداش بلاک به ۱ درصد کاهش یافت. یادداشتهای انتشار نسخهٔ dcrd 1.8.0 هدف این تغییر را شکستن انحصار گروههای بزرگ استخراج و غیرمتمرکزتر کردن صدور سکه اعلام کردهاند. پس از این تغییر، ابتدا استخراج با CPU و کمی بعد با GPU ممکن شد.
حاکمیت دیکرید: رأیگیری روی زنجیره و Politeia
حاکمیت دیکرید دو لایه دارد. لایهٔ اول رأیگیری روی زنجیره برای تغییرات قواعد اجماع است. پیشنهادهای ارتقا (DCP) در کد نرمافزار قرار میگیرند و دارندگان بلیت در بازهٔ مشخصی رأی میدهند. اگر حد نصاب و آستانهٔ تأیید برسد، قاعدهٔ جدید خودکار فعال میشود. نخستین رأیگیری اجماع در سال ۲۰۱۷ انجام شد و از آن زمان تغییرات مهمی مثل خزانهٔ غیرمتمرکز و تغییر تقسیم پاداش از همین مسیر گذشتهاند.
لایهٔ دوم Politeia است، سامانهٔ پیشنهاد و رأیگیری خارج از زنجیره که از مهر ۱۳۹۷ (اکتبر ۲۰۱۸) روی شبکهٔ اصلی فعال است. هر کسی میتواند در Politeia پیشنهادی برای کار روی پروژه، بازاریابی یا توسعه ثبت کند. دارندگان بلیت با همان بلیتها دربارهٔ تأمین بودجهٔ آن رأی میدهند. محتوای پیشنهادها بهصورت قابلردیابی ثبت میشود تا امکان دستکاری پنهان کم شود.
خزانهٔ غیرمتمرکز دیکرید
۱۰ درصد از پاداش هر بلاک به خزانهٔ دیکرید واریز میشود. با تصویب DCP0006 در فروردین ۱۴۰۰ (آوریل ۲۰۲۱)، خزانه کاملاً روی زنجیره رفت و هر برداشت از آن (tspend) باید با رأی دارندگان بلیت تأیید شود. نخستین پرداخت از این خزانه در دسامبر ۲۰۲۱ انجام شد. یعنی تیمهای توسعه برای گرفتن پول باید جامعه را قانع کنند و هیچ شرکت یا بنیادی کنترل انحصاری بودجه را ندارد.
اقتصاد توکن و عرضهٔ DCR
سقف کل عرضهٔ دیکرید ۲۱ میلیون DCR است، مشابه بیت کوین. طبق دادههای CoinGecko حدود ۱۷٫۷ میلیون DCR در گردش است. پاداش بلاک بهجای نصف شدن ناگهانی، تقریباً هر ۲۱ روز اندکی کاهش مییابد و منحنی صدور نرمتری دارد.
تقسیم پاداش بلاک در طول زمان
| بازهٔ بلاک | ماینرها (PoW) | رأیدهندگان (PoS) | خزانه |
|---|---|---|---|
| از آغاز تا بلاک ۶۵۷٬۲۷۹ | ۶۰٪ | ۳۰٪ | ۱۰٪ |
| ۶۵۷٬۲۸۰ تا ۷۹۴٬۳۶۷ (از اردیبهشت ۱۴۰۱) | ۱۰٪ | ۸۰٪ | ۱۰٪ |
| از بلاک ۷۹۴٬۳۶۸ (از شهریور ۱۴۰۲) | ۱٪ | ۸۹٪ | ۱۰٪ |
در تقسیم فعلی، هر یک از ۵ رأی یک بلاک ۱۷٫۸ درصد پاداش آن بلاک را میگیرد. مستندات رسمی میگویند با این قواعد، در پایان کل سکهها حدود ۴۰٫۳۴ درصد به ماینرها، ۴۹٫۶۳ درصد به رأیدهندگان و ۱۰ درصد به خزانه رسیده است.
اکوسیستم و فناوریهای دیکرید
دیکرید فقط یک ارز نیست و کنار شبکهٔ اصلی چند ابزار متنباز هم ساخته است:
- اتمیک سواپ: ابزارهای تبادل اتمی از سال ۲۰۱۷ منتشر شدند و امکان مبادلهٔ مستقیم با زنجیرههایی مثل بیت کوین و لایت کوین را بدون واسطه فراهم کردند.
- شبکهٔ لایتنینگ: پشتیبانی از لایتنینگ برای پرداختهای سریع و کمهزینه از اردیبهشت ۱۳۹۸ (مه ۲۰۱۹) روی شبکهٔ اصلی فعال شد.
- میکس CoinShuffle++: از سال ۲۰۱۹ کاربران میتوانند در کیف پول، تراکنشها را برای افزایش حریم خصوصی میکس کنند.
- DCRDEX (Bison Wallet): صرافی غیرمتمرکز مبتنی بر اتمیک سواپ که نخستین نسخهاش در ژانویهٔ ۲۰۲۱ منتشر شد. معامله در آن بدون سپردن دارایی به واسطه انجام میشود.
- Bison Relay: پیامرسان و شبکهٔ اجتماعی مقاوم در برابر سانسور که از آذر ۱۴۰۱ (دسامبر ۲۰۲۲) راه افتاد و پرداختهای خرد آن با لایتنینگ انجام میشود.
مقایسهٔ دیکرید با ارزهای مشابه
دیکرید از نظر سقف عرضه و اثبات کار به بیت کوین نزدیک است، ولی حاکمیت روی زنجیره و خزانه را به آن اضافه کرده است. نزدیکترین پروژه از نظر خزانه و حاکمیت، دش است. دش هم سیستم بودجهگذاری دارد، ولی رأیدهی در آن با مسترنودهاست. در دیکرید هر دارندهای با خرید بلیت میتواند رأی بدهد. پروژههایی مثل تزوس و پولکادات هم حاکمیت روی زنجیره دارند، ولی کاملاً اثبات سهاماند. از نظر حریم خصوصی، دیکرید میکس اختیاری دارد و در دستهٔ ارزهای حریم خصوصی کامل مثل مونرو یا زی کش قرار نمیگیرد.
کیف پول دیکرید
کیف پولهای رسمی دیکرید از وبسایت پروژه در دسترساند. Decrediton نسخهٔ دسکتاپ کامل است و خرید بلیت، رأیدهی در Politeia، میکس و لایتنینگ را پشتیبانی میکند. dcrwallet نسخهٔ خط فرمان است و Bison Wallet برای معامله در DCRDEX به کار میرود. برای استیکینگ باید DCR را در کیف پول شخصی نگه دارید، چون بلیت از کیف پول خودتان خریده میشود. همیشه کیف پول را فقط از منبع رسمی دانلود کنید و عبارت بازیابی (Seed) را جای امن و آفلاین نگه دارید.
عوامل مؤثر بر قیمت دیکرید
- میزان استیکینگ: بخش بزرگی از عرضه در بلیتها قفل است. تغییر در میزان مشارکت در استیکینگ روی عرضهٔ در دسترس بازار اثر میگذارد.
- دسترسی در صرافیها: لیست شدن یا حذف شدن در صرافیهای بزرگ روی نقدشوندگی DCR اثر مستقیم دارد.
- توسعه و ارتقاها: تصویب پیشنهادهای مهم، مثل تغییر الگوریتم در ۲۰۲۳، یا محصولات تازهٔ اکوسیستم میتواند توجه بازار را جلب کند.
- وضعیت کل بازار: مثل بیشتر آلتکوینها، دیکرید هم به روند بیت کوین و سرمایهگذاری کلی در بازار رمزارزها وابسته است.
- مقررات و حریم خصوصی: نگاه قانونگذاران به ابزارهای میکس و حریم خصوصی ممکن است روی فهرست شدن DCR در صرافیها اثر بگذارد.
مزایا و ریسکهای دیکرید
مزایا
- سابقهٔ نزدیک به ده سال فعالیت بدون ICO و با تأمین مالی خودکفا
- امنیت دولایه در برابر حملهٔ اکثریت
- حاکمیت شفاف و قابلاجرا روی زنجیره که احتمال انشعابهای اختلافی را کم میکند
- عرضهٔ محدود و برنامهٔ صدور مشخص
ریسکها
- نقدشوندگی کمتر از ارزهای بزرگ و احتمال نوسان شدید قیمت
- جامعه و اکوسیستم کوچکتر نسبت به پروژههایی مثل اتریوم و کاردانو
- پیچیدگی استیکینگ برای کاربران تازهکار، مثل نیاز به کیف پول شخصی و VSP
- وابستگی به مشارکت فعال دارندگان در رأیگیریها
خرید دیکرید از ارزینجا
در ارزینجا میتوانید دیکرید را بهصورت آنی و با تومان بخرید یا بفروشید. مراحل کار:
- در ارزینجا ثبتنام کنید و احراز هویت را کامل کنید.
- حساب خود را با تومان شارژ کنید.
- در صفحهٔ دیکرید مقدار مورد نظر را وارد کنید و قیمت لحظهای را ببینید.
- سفارش را تأیید کنید تا DCR به کیف پول ارزینجای شما اضافه شود.
همانطور که در یادداشت ابتدای صفحه آمد، تا آبان ۱۴۰۵ واریز و برداشت DCR در ارزینجا بسته است. پس فعلاً نمیتوانید دیکرید خریداریشده را برای استیکینگ به کیف پول شخصی منتقل کنید. اگر قصد خرید بلیت و رأیدهی دارید، این محدودیت را در نظر بگیرید. اگر هم دنبال دارایی پایدار برای نگه داشتن ارزش هستید، میتوانید تتر را بررسی کنید.
تاریخچهٔ دیکرید: مهمترین رویدادها
مرور رویدادهای اصلی نشان میدهد دیکرید چطور قدمبهقدم ویژگیهایش را ساخته و بیشتر آنها را با رأی جامعه فعال کرده است:
- دسامبر ۲۰۱۵: معرفی عمومی پروژه در انجمن Bitcointalk.
- ۸ فوریهٔ ۲۰۱۶: راهاندازی شبکهٔ اصلی با ایردراپ و پیشاستخراج کوچک. نخستین رأیهای اثبات سهام چند روز بعد در بلاک ۴۰۹۶ ثبت شد.
- ژوئیهٔ ۲۰۱۷: پایان نخستین رأیگیری اجماع روی زنجیره.
- اکتبر ۲۰۱۷: انتشار ابزارهای اتمیک سواپ.
- اکتبر ۲۰۱۸: راهاندازی Politeia روی شبکهٔ اصلی.
- ۲۰۱۹: فعال شدن لایتنینگ و نخستین میکسهای CoinShuffle++.
- ژانویهٔ ۲۰۲۱: انتشار نخستین نسخهٔ صرافی غیرمتمرکز DCRDEX.
- آوریل ۲۰۲۱: تصویب خزانهٔ غیرمتمرکز روی زنجیره (DCP0006).
- مه ۲۰۲۲: تغییر تقسیم پاداش به ۱۰ درصد ماینر و ۸۰ درصد رأیدهنده.
- دسامبر ۲۰۲۲: راهاندازی پیامرسان Bison Relay.
- اوت ۲۰۲۳: مهاجرت به BLAKE3 و تقسیم پاداش ۱/۸۹/۱۰.
رأی دادن در دیکرید عملاً چطور انجام میشود؟
برای شرکت در حاکمیت، اول DCR را در کیف پول شخصی مثل Decrediton نگه دارید و با آن بلیت بخرید. معمولاً یک سرویس رأیدهی (VSP) هم انتخاب میکنید تا اگر کیف پولتان آفلاین بود، رأی شما ثبت شود. ترجیح رأی برای هر پیشنهاد اجماع، یعنی موافق، مخالف یا ممتنع، از قبل در کیف پول تنظیم میشود. هر بار که بلیت شما انتخاب شود، همان ترجیح روی زنجیره ثبت میشود. برای پیشنهادهای Politeia هم بلیتهای فعال شما در زمان رأیگیری حق رأی دارند و میتوانید در خود کیف پول یا سایت Politeia رأی بدهید. وضعیت پیشنهادهای اجماع را در داشبورد رسمی رأیگیری هم میتوانید ببینید. به این ترتیب حتی دارندهای با مقدار کم DCR هم، به نسبت بلیتهایش، در تعیین مسیر پروژه سهم دارد.
منابع رسمی دیکرید
- وبسایت رسمی: decred.org
- مستندات فنی: docs.decred.org
- اکسپلورر بلاکچین: dcrdata.decred.org
- داشبورد رأیگیری: voting.decred.org
جمعبندی
دیکرید پروژهای باسابقه است که امنیت اثبات کار را با مشارکت دارندگان در اثبات سهام ترکیب کرده و تصمیمگیری و بودجه را به رأی جامعه سپرده است. تغییرات ۲۰۲۳، یعنی کاهش سهم ماینرها به ۱ درصد و مهاجرت به BLAKE3، نشان داد این حاکمیت در عمل هم کار میکند. با این حال، DCR نقدشوندگی محدودی دارد و مثل هر رمزارز دیگری پرریسک است. پیش از خرید، تحقیق کنید و فقط بخشی از سرمایه را وارد کنید که توان از دست دادنش را دارید. مقایسهٔ دیکرید با پروژههای قدیمی دیگری مثل کومودو و هورایزن هم برای تصمیم بهتر مفید است.