رهبر حزب قدرت مردم کره جنوبی، جانگ دونگ-هیوک، اعلام کرد تا زمانی که تضمینهای قانونی کامل نشود با راهاندازی پول دیجیتال بانک مرکزی مخالف است. مخالفت با CBDC کره جنوبی همزمان با آغاز فاز دوم «پروژه هانگانگ» بانک مرکزی این کشور مطرح شده است.
سه سؤالی که مبنای مخالفت با CBDC کره جنوبی است
جالب اینکه این سه پرسش، دقیقاً همان نگرانیهایی است که کاربر ایرانی هم دربارهٔ ریال دیجیتال دارد:
- مقامها تا کجا میتوانند تراکنشهای شهروندان را ردیابی کنند؟
- آیا پول دیجیتال میتواند محل خرجشدن را محدود کند؟
- آیا پول برنامهپذیر میتواند تاریخ انقضا داشته باشد؟
ریشهٔ هر سه سؤال یک ویژگی فنی است: پول برنامهپذیر. وقتی واحد پول خودش یک قطعه کد باشد، میتوان روی آن شرط گذاشت — و همان قابلیتی که امکان یارانهٔ هدفمند یا پرداخت شرطی میسازد، در تئوری امکان محدودسازی را هم میسازد. تعریف پایه و انواع این پول در توضیح ارز دیجیتال بانک مرکزی آمده است.
دو تفکیک مهمی که نباید نادیده گرفت
تفکیک سوم مهمترین است. در نسخهٔ عمدهفروشی، پول دیجیتال بانک مرکزی اصلاً به دست مردم نمیرسد و بین نهادهای مالی جابهجا میشود؛ بنابراین بخش زیادی از نگرانیهای حریم خصوصی در این فاز موضوعیت ندارد. تمایز مشابه در بررسی موارد کاربرد این پول در استرالیا و در نمونهٔ خردهفروشی طرح پایلوت بانک مرکزی تایلند قابل مقایسه است.
چرا نگرانی حریم خصوصی در پول دیجیتال جدی گرفته میشود؟
در نظام فعلی، پول نقد یک لایهٔ گمنامی طبیعی دارد و اطلاعات تراکنشهای بانکی هم میان چند نهاد پخش است. پول دیجیتال بانک مرکزی این پراکندگی را از بین میبرد: یک دفتر کل واحد که همهٔ جابهجاییها را ثبت میکند. حتی اگر امروز هیچ نیتی برای سوءاستفاده نباشد، قابلیت ساخته شده و باقی میماند.
به همین دلیل است که در بیشتر کشورها بحث اصلی نه بر سر فناوری، که بر سر ضمانتهای قانونی است: چه کسی حق دسترسی به داده دارد، با چه مجوزی، و برای چه مدت. موضع این حزب دقیقاً روی همین نقطه ایستاده، نه روی رد کلی فناوری.
چرا این بحث برای بازار کریپتو مهم است؟
هر بار که بحث پول دیجیتال دولتی بالا میگیرد، یک مقایسهٔ ضمنی هم شکل میگیرد: میان پولی که قابل برنامهریزی و ردیابی است و داراییای که نیست. همین تقابل بود که مدیرعامل یکی از بزرگترین صرافیها را به موضعگیری واداشت؛ دیدگاهش در نظر او دربارهٔ CBDC بهعنوان تهدید بیت کوین آمده است.
در عمل، استیبل کوینهای خصوصی و پول دیجیتال دولتی در بسیاری از کاربردها رقیب یکدیگرند. رویکرد نهادهای ناظر به این رقابت در راهنمای بانک مرکزی اروپا دربارهٔ مجوز داراییهای دیجیتال و سرعتگرفتن پروژههای ملی در قوانین تازهٔ پاکستان برای تسریع CBDC دیده میشود. اطلاعیههای رسمی پروژهٔ کره در وبسایت بانک مرکزی کره جنوبی منتشر میشود.
جمعبندی
مخالفت با CBDC کره جنوبی بیش از آنکه رد فناوری باشد، درخواست تضمین قانونی پیش از اجراست. نکتهای که باید صریح گفت این است که پرسشهای مطرحشده احتیاطی بودند و هیچکدام بهمعنای تأیید وجود چنین طرحی در بانک مرکزی این کشور نیست.
سوالات متداول
CBDC با استیبل کوین چه فرقی دارد؟
پول دیجیتال بانک مرکزی توسط خود دولت منتشر و تضمین میشود، در حالی که استیبل کوین را یک شرکت خصوصی منتشر میکند و پشتوانهاش ذخایر همان شرکت است.
پول برنامهپذیر یعنی چه؟
یعنی میتوان روی واحد پول قواعدی مثل محل مصرف یا بازهٔ زمانی تعریف کرد؛ همین قابلیت هم فرصت سیاستگذاری میسازد و هم نگرانی حریم خصوصی.
تفاوت CBDC عمدهفروشی و خردهفروشی چیست؟
نسخهٔ عمدهفروشی فقط میان بانکها و نهادهای مالی برای تسویه استفاده میشود، اما نسخهٔ خردهفروشی مستقیماً در اختیار شهروندان قرار میگیرد.
