ارز دیجیتال لونا ترا (Terra، نماد LUNA) توکن بومی بلاکچین ترا ۲ یا همان زنجیرهٔ Phoenix-1 است. این شبکه در خرداد ۱۴۰۱ (مه ۲۰۲۲) و پس از فروپاشی استیبلکوین UST و توکن LUNA قدیمی راهاندازی شد. باید بین این دو دارایی فرق گذاشت: LUNA امروزی مال زنجیرهٔ جدید است و زنجیرهٔ قدیمی با نام ترا کلاسیک و توکن لونا کلاسیک (LUNC) به کارش ادامه می‌دهد. در این صفحه می‌خوانید که لونا ترا چیست، شبکهٔ ترا ۲ چطور کار می‌کند، عرضهٔ LUNA چطور توزیع شده، پروندهٔ Terraform Labs و دو کوان به کجا رسیده و خرید لونا ترا در ارزینجا چه شرایطی دارد.
وضعیت در ارزینجا (۲۵ مهر ۱۴۰۵): خرید و فروش آنی LUNA در ارزینجا فعال است. اما معامله در بازار حرفهای، واریز LUNA به کیف پول ارزینجا و برداشت آن از ارزینجا فعلاً فعال نیست. پیش از هر انتقال، وضعیت را در خود صرافی ببینید.
لونا ترا (LUNA) چیست؟
لونا ترا توکن اصلی شبکهٔ ترا ۲ است. ترا ۲ بلاکچین لایه اول و مبتنی بر اثبات سهام است که با Cosmos SDK ساخته شده. LUNA در این شبکه سه کار اصلی دارد: سهام‌گذاری (استیکینگ) برای امنیت شبکه، رأی‌گیری در حاکمیت و پرداخت کارمزد تراکنش‌ها. برخلاف ترای قدیمی، در ترا ۲ هیچ استیبلکوین الگوریتمی وجود ندارد. ارزش LUNA به سازوکار ضرب و سوزاندن یک دلار دیجیتال گره نخورده است و LUNA یک توکن معمولی شبکه است که قیمتش را بازار تعیین می‌کند.
بنابراین بخش زیادی از توضیحاتی که در منابع قدیمی دربارهٔ «پایداری قیمت» و «پشتوانهٔ استیبلکوین بودن» لونا آمده، فقط به ترا کلاسیک و دورهٔ پیش از سقوط مربوط است. امروز ترا ۲ یک زنجیرهٔ کوچک در اکوسیستم کازماس است که قراردادهای هوشمند و اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز را میزبانی می‌کند.
ترا ۲ و ترا کلاسیک چه فرقی دارند؟
بعد از فروپاشی اردیبهشت ۱۴۰۱، جامعهٔ ترا با پیشنهاد Do Kwon و رأی حاکمیتی تصمیم گرفت زنجیرهٔ تازه‌ای بسازد. از آن به بعد:
- ترا ۲ (Phoenix-1): زنجیرهٔ جدید بدون استیبلکوین الگوریتمی. توکن آن نام LUNA را گرفت.
- ترا کلاسیک (Columbus-5): همان زنجیرهٔ قدیمی که توسط جامعه ادامه پیدا کرد. توکنش به LUNC و استیبل‌کوینش به USTC تغییر نام داد.
این دو شبکه، دو توکن و دو بازار جدا هستند و انتقال اشتباه بین آن‌ها ممکن است به از دست رفتن دارایی ختم شود. برای آشنایی بیشتر با زنجیرهٔ قدیمی، مطلب لونا کلاسیک چیست و گزارش هاردفورک لونا و تولد لونا کلاسیک را بخوانید.
تاریخچهٔ ترا: از استیبلکوین الگوریتمی تا ترا ۲
شرکت Terraform Labs در سال ۲۰۱۸ توسط Do Kwon و Daniel Shin تأسیس شد و شبکهٔ اصلی ترا در سال ۲۰۱۹ راه افتاد. ایدهٔ اصلی، ساخت استیبل‌کوین‌های الگوریتمی بود که برابری‌شان با دلار و ارزهای دیگر را با ضرب و سوزاندن LUNA حفظ کنند. مهم‌ترین آن‌ها TerraUSD یا UST بود. پروتکل وام‌دهی انکر برای سپرده‌های UST سودی نزدیک به ۲۰ درصد می‌داد و همین تقاضا برای UST را بالا برد. LUNA تا اوایل ۲۰۲۲ به یکی از بزرگ‌ترین ارزهای بازار تبدیل شد.
سقوط UST و LUNA در مه ۲۰۲۲
در اردیبهشت ۱۴۰۱ (مه ۲۰۲۲) UST برابری خود با دلار را از دست داد. برای ضرب UST، سازوکار شبکه میلیاردها LUNA تازه ساخت و قیمت هر دو توکن در چند روز تقریباً به صفر رسید. دادستانی آمریکا زیان این فروپاشی را حدود ۴۰ میلیارد دلار برآورد کرده است. ماجرای کامل را در هر آنچه باید دربارهٔ سقوط لونا بدانید و درس‌هایش را در شکست استیبلکوین الگوریتمی و درس‌های لونا بخوانید.
راهاندازی زنجیرهٔ Phoenix-1
اولین بلاک زنجیرهٔ جدید ترا در ۷ خرداد ۱۴۰۱ (۲۸ مه ۲۰۲۲) تولید شد. LUNA تازه با ایردراپ به دارندگان LUNA و UST قدیمی و به استخر جامعه توزیع شد. هدف این بود که جامعه و اپلیکیشن‌های اکوسیستم روی زنجیره‌ای بدون استیبلکوین الگوریتمی ادامه بدهند.
فناوری و معماری شبکهٔ ترا ۲
ترا ۲ با Cosmos SDK ساخته شده و اجماعش بر پایهٔ Tendermint (امروز CometBFT) است. این یعنی ترا ۲ از خانوادهٔ زنجیره‌هایی است که ساختار مشابهی با کازماس (ATOM) و اوسموسیس دارند و نهایی شدن تراکنش در آن‌ها سریع است.
اجماع اثبات سهام و اعتبارسنج‌ها
طبق مستندات رسمی ترا، فقط ۱۳۰ اعتبارسنج برتر (بر اساس LUNA سهام‌گذاری‌شده) در اجماع شرکت میکنند. دارندگان LUNA میتوانند توکن خود را به یک اعتبارسنج واگذار (delegate) کنند و در پاداش بلاک‌ها سهیم شوند. خارج کردن LUNA از استیکینگ ۲۱ روز طول میکشد. اگر اعتبارسنج رفتار نادرست داشته باشد یا زیاد آفلاین شود، بخشی از سهام او و واگذارکنندگانش جریمه (اسلش) می‌شود.
قراردادهای هوشمند و ارتباط بین زنجیره‌ای
ترا ۲ از قراردادهای هوشمند CosmWasm پشتیبانی می‌کند. این قراردادها معمولاً با زبان Rust نوشته می‌شوند. شبکه به پروتکل IBC هم وصل است و توکن‌ها را می‌توان بین ترا و زنجیره‌های دیگر اکوسیستم کازماس جابه‌جا کرد. به همین دلیل کیف پول‌های چندزنجیره‌ای کازماس مثل Keplr، Leap و Cosmostation از LUNA پشتیبانی میکنند.
کاربردهای توکن LUNA
- استیکینگ و امنیت شبکه: اعتبارسنج‌ها و واگذارکنندگان با قفل کردن LUNA امنیت اجماع را تأمین میکنند.
- حاکمیت: تغییرات پروتکل، ارتقاهای نرم‌افزاری و خرج کردن از استخر جامعه با رأی LUNA استیک‌شده تصویب می‌شود. حد نصاب رأی‌گیری ۳۰ درصد است.
- کارمزد تراکنش (گس): کارمزد تراکنش‌ها و اجرای قراردادهای هوشمند روی ترا ۲ با LUNA پرداخت می‌شود.
- دیفای اکوسیستم: LUNA در صرافی‌های غیرمتمرکز و پروتکل‌های استیکینگ مایع اکوسیستم ترا و کازماس به کار می‌رود.
توکنومیکس و عرضهٔ لونا ترا
در زمان پیدایش زنجیره، ۱ میلیارد LUNA ساخته شد. طبق مستندات رسمی ترا، توزیع اولیه چنین بود:
| گروه | سهم از عرضهٔ اولیه |
|---|---|
| استخر جامعه (۱۰ درصد آن برای توسعه‌دهندگان) | ۳۰٪ |
| دارندگان LUNA پیش از سقوط | ۳۵٪ |
| دارندگان aUST پیش از سقوط | ۱۰٪ |
| دارندگان LUNA پس از حمله | ۱۰٪ |
| دارندگان UST پس از حمله | ۱۵٪ |
بخش زیادی از این ایردراپ‌ها دورهٔ قفل (کلیف) ۶ ماه تا یک سال و آزادسازی تدریجی ۲ تا ۴ ساله داشتند. عرضهٔ LUNA سقف ثابت ندارد: طبق مستندات، هر سال حدود ۷ درصد LUNA تازه به‌عنوان پاداش استیکینگ ساخته می‌شود. بر پایهٔ دادهٔ CoinGecko در مهر ۱۴۰۵، عرضهٔ در گردش حدود ۷۱۰ میلیون و عرضهٔ کل حدود ۱٫۱۹ میلیارد LUNA است. این اعداد با تورم شبکه و سوزاندن توکن‌ها تغییر میکنند.
پروندهٔ Terraform Labs و دو کوان
سقوط ترا یکی از بزرگ‌ترین پرونده‌های حقوقی تاریخ کریپتو را رقم زد. سرنوشت این پرونده مستقیماً روی بازار LUNA اثر گذاشته است، پس دانستن مراحلش برای هر خریدار لونا ترا لازم است.
توافق با SEC و انحلال Terraform Labs
در فروردین ۱۴۰۳ (آوریل ۲۰۲۴) هیئت منصفه در دادگاه نیویورک Terraform Labs و دو کوان را در دعوای کمیسیون بورس آمریکا (SEC) مسئول کلاهبرداری شناخت. در خرداد ۱۴۰۳ (ژوئن ۲۰۲۴) دو طرف حدود ۴٫۵ میلیارد دلار توافق کردند. طبق این توافق، Terraform Labs باید منحل شود و دارایی‌های UST، LUNA و توکن‌های دیگرش را بسوزاند یا کلیدهای خصوصی آن‌ها را از بین ببرد. شرکت از ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۴ رسماً وارد فاز انحلال شد. سایت رسمی terra.money هم اکنون همین را اعلام می‌کند و کاربران را به پورتال ثبت مطالبات زیان‌دیدگان ارجاع می‌دهد.
مدیر طرح انحلال (Plan Administrator) در آذر ۱۴۰۴ (دسامبر ۲۰۲۵) علیه Jump Trading دعوایی چندمیلیارد دلاری طرح کرد. به بیان ساده، ترا ۲ امروز شرکت پشتیبان فعالی ندارد و توسعه و اعتبارسنجی آن به عهدهٔ جامعه و اعتبارسنج‌هاست.
برنامهٔ سوزاندن LUNA متعلق به Terraform Labs
Terraform Labs در تیر ۱۴۰۳ (ژوئیهٔ ۲۰۲۴) از دادگاه ورشکستگی اجازه گرفت که در کنار تعطیلی پل Shuttle، حدود ۳۰۰ میلیون LUNA متعلق به خودش را بسوزاند. طبق گزارش‌ها این مقدار سه بخش داشت:
- ۱۲۵ میلیون LUNA که نزد اعتبارسنج‌ها استیک شده بود؛
- ۱۵۰ میلیون LUNA که شرکت از کمک‌هزینهٔ جامعهٔ ترا (Terra Community Grant) گرفته بود؛
- ۲۵ میلیون LUNA که برای تأمین نقدینگی کنار گذاشته شده بود.
پل Shuttle راه انتقال دارایی‌های بسته‌بندی‌شدهٔ ترا به اتریوم، BNB Chain و Harmony بود. طبق همان برنامه، کاربران مهلت کوتاهی داشتند تا دارایی‌های بسته‌بندی‌شده را بازخرید کنند. بعد از آن، پل برای همیشه بسته می‌شد و دارایی‌های باقی‌مانده سوزانده می‌شد. این سوزاندن‌ها عرضهٔ LUNA را کم می‌کند، اما تورم سالانهٔ استیکینگ همچنان LUNA تازه می‌سازد. برای دیدن عرضهٔ امروز، به دادهٔ زندهٔ CoinGecko یا اکسپلوررهای شبکه مراجعه کنید.
محکومیت دو کوان
دو کوان، هم‌بنیان‌گذار Terraform Labs، پس از دستگیری در مونته‌نگرو در دی ۱۴۰۳ (۳۱ دسامبر ۲۰۲۴) به آمریکا مسترد شد. او در مرداد ۱۴۰۴ (اوت ۲۰۲۵) به دو اتهام کلاهبرداری اعتراف کرد. در ۲۰ آذر ۱۴۰۴ (۱۱ دسامبر ۲۰۲۵) دادگاه فدرال نیویورک او را به ۱۵ سال زندان محکوم کرد. پروندهٔ او در کرهٔ جنوبی هنوز باز است. جزئیات بیشتر را در پروندهٔ دو کوان به کجا رسید بخوانید.
رویدادهای اخیر شبکهٔ ترا ۲ (۲۰۲۵ و ۲۰۲۶)
- ارتقای v2.18.0 (آذر ۱۴۰۴): یک ارتقای فنی شبکه که صرافی‌های بزرگی مثل Binance و Bybit از آن پشتیبانی کردند.
- ارتقای v2.21.0 (شهریور ۱۴۰۵): ارتقای اجباری و «state-breaking» برای امنیت و پایداری شبکه. هنگام اجرای آن، صرافی‌ها مدتی واریز و برداشت LUNA را متوقف کردند. خبر این ارتقا یک جهش کوتاه‌مدت در قیمت و حجم معاملات LUNA ایجاد کرد.
- پروندهٔ صندوق جبران SEC: طرح توزیع حدود ۱۲۳ میلیون دلاری صندوق جبران (Fair Fund) برای زیان‌دیدگان ترا در سال ۲۰۲۶ هنوز در جریان رسیدگی بود.
با وجود این ارتقاها، فعالیت اکوسیستم ترا ۲ در مقایسه با زنجیره‌های لایه اول بزرگ کم است. ارزش بازار LUNA در مهر ۱۴۰۵ حدود ۳۰ میلیون دلار است و رتبهٔ آن در CoinGecko به حدود ۶۰۰ رسیده است.
عوامل مؤثر بر قیمت لونا ترا
قیمت LUNA در ارزینجا به تومان نمایش داده می‌شود و از عرضه و تقاضای بازار جهانی تأثیر می‌گیرد. مهم‌ترین عوامل:
- اخبار حقوقی: رأی‌ها، توافق‌ها و دعواهای مربوط به Terraform Labs، دو کوان و مدیر انحلال.
- سوزاندن توکن‌ها: اجرای تعهد Terraform Labs به سوزاندن LUNA متعلق به شرکت، عرضه را کم می‌کند.
- تورم ۷ درصدی: ساخت LUNA تازه برای پاداش استیکینگ، در درازمدت فشار عرضه ایجاد می‌کند.
- ارتقاهای شبکه و فهرست شدن در صرافی‌ها: خبرهای فنی معمولاً نوسان کوتاه‌مدت می‌سازند.
- نقدشوندگی پایین: ارزش بازار کوچک یعنی معامله‌های بزرگ میتوانند قیمت را تند جابه‌جا کنند.
- روند کلی بازار: رفتار بیت کوین و آلت‌کوین‌ها روی LUNA هم اثر دارد.
ریسک‌های سرمایه‌گذاری در LUNA
لونا ترا دارایی پرریسکی است. قیمتش از سقف ۱۸٫۸۷ دلاری پس از راهاندازی بیش از ۹۹ درصد افت کرده است. شرکت سازنده در حال انحلال است و فعالیت اکوسیستم محدود است. CoinGecko این توکن را در دستهٔ دارایی‌هایی گذاشته که SEC آن‌ها را اوراق بهادار دانسته است. پیش از خرید، فقط مبلغی را بگذارید که از دست دادنش برایتان قابل تحمل باشد. تحلیل‌ها و پیش‌بینی‌های قیمتی که در اینترنت منتشر می‌شوند معمولاً قابل اتکا نیستند.
چند نکتهٔ عملی پیش از خرید:
- مطمئن شوید که LUNA (ترا ۲) را می‌خرید، نه LUNC. نام‌ها شبیه‌اند و قیمت‌ها کاملاً فرق دارند.
- از توکن‌ها و سایت‌های تقلبی که خود را «Terra» یا «LUNA 3.0» معرفی میکنند دوری کنید. آدرس‌های رسمی را فقط از سایت و مستندات رسمی بگیرید.
- هنگام ارتقاهای شبکه، صرافی‌ها معمولاً واریز و برداشت را موقتاً متوقف میکنند. در این دوره‌ها انتقال انجام ندهید.
- خبرهای حقوقی دربارهٔ Terraform Labs ممکن است بی‌خبر منتشر شوند و نوسان شدید ایجاد کنند.
نگهداری لونا ترا و کیف پول‌های سازگار
LUNA یک توکن بومی کازماسی است و کیف پول‌های Keplr، Leap، Cosmostation و SafePal از آن پشتیبانی میکنند. تراکنش‌ها و اعتبارسنج‌ها را می‌توان در اکسپلورر Mintscan دید. هنگام انتقال، حتماً شبکهٔ Terra (Phoenix-1) را انتخاب کنید و آن را با شبکهٔ Terra Classic اشتباه نگیرید. اگر ممو یا Tag لازم است، آن را درست وارد کنید. فرق کیف پول امانی و غیرامانی را در کیف پول‌های امانی بهتر است یا غیرامانی بخوانید.
خرید لونا ترا از ارزینجا
در ارزینجا می‌توانید LUNA را به‌صورت آنی و با تومان بخرید یا بفروشید. مراحل کار:
- در ارزینجا ثبتنام و احراز هویت کنید.
- کیف پول تومانی خود را شارژ کنید.
- از بخش خرید آنی، LUNA را انتخاب کنید و سفارش را ثبت کنید. راهنمای این بخش در صفحهٔ معامله آنی آمده است.
کارمزد معاملات را در صفحهٔ کارمزدها ببینید. همان‌طور که در یادداشت وضعیت بالای صفحه گفته شد، تا مهر ۱۴۰۵ واریز و برداشت LUNA در ارزینجا فعال نیست. بنابراین LUNA خریداریشده فعلاً در کیف پول ارزینجا میماند و فقط از همانجا می‌توانید آن را بفروشید. اگر دنبال توکن زنجیرهٔ قدیمی هستید، به صفحهٔ خرید لونا کلاسیک بروید.
منابع رسمی لونا ترا
- سایت رسمی: terra.money
- مستندات فنی: docs.terra.money
- دادهٔ بازار: صفحهٔ Terra (LUNA) در CoinGecko
جمع‌بندی
لونا ترا (LUNA) توکن زنجیرهٔ Phoenix-1 است. این زنجیره را جامعهٔ ترا پس از سقوط ۲۰۲۲ ساخت و استیبلکوین الگوریتمی ندارد. شبکه با Cosmos SDK و اجماع اثبات سهام کار می‌کند و از CosmWasm و IBC پشتیبانی می‌کند. هنوز هم ارتقا می‌گیرد و آخرینش v2.21.0 در شهریور ۱۴۰۵ بود. اما شرکت سازنده در حال انحلال است، دو کوان به ۱۵ سال زندان محکوم شده و ارزش بازار LUNA کوچک است. اگر با این ریسک‌ها کنار می‌آیید، می‌توانید LUNA را از بخش خرید آنی ارزینجا بخرید. فقط دقت کنید که واریز و برداشت آن فعلاً بسته است.