ویتالیک بوترین احتمال ۶۰ درصد داده است که سه فناوری رمزنگاری پیشرفته — اثبات دانش صفر از نوع SNARK، رمزنگاری کاملاً همومورفیک (FHE) و مبهمسازی تفکیکناپذیر (iO) — به «سربار تکرقمی» برسند. سربار در اینجا یعنی توان محاسباتی، انرژی و هزینهٔ اضافی که برای اجرای این محاسبات رمزنگاری لازم است.
«سربار تکرقمی» یعنی چه و چرا آستانهٔ مهمی است؟
امروز اجرای این نوع محاسبات میتواند دهها تا هزاران برابر گرانتر از اجرای همان محاسبه به شکل معمولی تمام شود. «سربار تکرقمی» یعنی این ضریب به کمتر از ۱۰ برابر برسد. اهمیت این آستانه اقتصادی است، نه صرفاً فنی: وقتی هزینهٔ اضافی به یک رقم برسد، استفاده از رمزنگاری حافظ حریم خصوصی از حالت «آزمایشگاهی و گران» به «قابل استفاده در محصول واقعی» منتقل میشود.
- SNARK: اثبات کوتاه و سریع صحت یک محاسبه بدون افشای دادههای آن
- FHE: انجام محاسبه روی دادهٔ رمزشده، بدون رمزگشایی در هیچ مرحله
- iO: مبهمسازی برنامه بهگونهای که منطق درونیاش قابل استخراج نباشد
- سربار تکرقمی = هزینهٔ اضافی کمتر از ۱۰ برابر نسبت به اجرای معمولی
اثبات دانش صفر و دو همتایش؛ مقایسهٔ بلوغ
این سه در یک نقطه از بلوغ نیستند. SNARK از همه جلوتر است و همین حالا در محصولات مقیاسپذیری استفاده میشود؛ مبنای فنی آن در توضیح اثبات دانش صفر و محرمانگی در بلاک چین آمده و برای شروع، راهنمای اثبات دانش صفر برای مبتدیان سادهتر است. در مقابل، iO هنوز بیشتر یک موضوع پژوهشی است تا فناوری آمادهٔ استقرار.
اگر این پیشبینی محقق شود چه تغییری رخ میدهد؟
کاهش سربار به سطح تکرقمی میتواند تراکنشهای محرمانه، احراز هویت بدون افشای داده و پردازش ابری روی دادهٔ رمزشده را از نظر اقتصادی توجیهپذیر کند. کاربرد این فناوری در مقیاسپذیری هم مستقیم است؛ نمونهٔ عملیاش را در مقایسهٔ zkEVM و لایههای دوم اتریوم میبینید. بوترین پیشتر هم روی کاربردهای اجتماعی این فناوری تأکید کرده بود؛ از جمله در دیدگاه او دربارهٔ آیندهٔ شبکههای اجتماعی مبتنی بر ZK.
یک بُعد مقرراتی هم دارد: هرچه ابزارهای حریم خصوصی ارزانتر و فراگیرتر شوند، اصطکاک آنها با سیاستگذاران بیشتر میشود. نمونهاش را در طرح ممنوعیت ارزهای حریم خصوصی در اتحادیهٔ اروپا دیدیم. تفاوت معماریهای باز و بسته هم در مقایسهٔ بلاک چین خصوصی و عمومی بررسی شده است.
یک تذکر روششناختی هم لازم است: بوترین بازهٔ زمانی مشخصی برای این پیشبینی اعلام نکرده است. برآورد احتمالاتی بدون افق زمانی را نمیتوان بهسادگی راستیآزمایی کرد و نباید آن را مبنای تصمیم سرمایهگذاری گرفت. ارزش این نوع اظهارنظر بیشتر در تعیین جهت پژوهش است تا در زمانبندی بازار.
جمعبندی
شرط ۶۰ درصدی بوترین یک پیشبینی احتمالاتی شخصی است، نه نتیجهٔ یک مقالهٔ داوریشده؛ و باید در همین حد وزندهی شود. با این حال آستانهای که او تعریف میکند معیار روشنی به دست میدهد: تا وقتی سربار اثبات دانش صفر و همتایانش دورقمی یا بیشتر است، این ابزارها عمدتاً در حاشیه میمانند. مستندات فنی بیشتر در صفحهٔ رسمی اثبات دانش صفر اتریوم در دسترس است.
سوالات متداول
سربار تکرقمی دقیقاً یعنی چه؟
یعنی هزینهٔ محاسباتی و انرژی اضافی برای اجرای عملیات رمزنگاری، کمتر از ۱۰ برابر حالت معمولی باشد. امروز این ضریب میتواند دهها تا هزاران برابر باشد و همین مانع اصلی استفادهٔ گسترده است.
تفاوت SNARK و FHE چیست؟
SNARK اثباتی کوتاه ارائه میدهد که یک محاسبه درست انجام شده، بدون افشای دادههای آن. FHE اما اجازه میدهد محاسبه مستقیماً روی دادهٔ رمزشده انجام شود، بدون اینکه در هیچ مرحلهای رمزگشایی شود.
آیا ۶۰ درصد یعنی این اتفاق قطعی است؟
خیر. این یک برآورد احتمالاتی شخصی از سوی بوترین است و نه تضمین فنی و نه نتیجهٔ پژوهشی داوریشده. سه فناوری یادشده هم در سطوح بلوغ کاملاً متفاوتی قرار دارند.
