پگ (Peg) در ارز دیجیتال یعنی قیمت یک توکن به یک دارایی مرجع گره بخورد. این مرجع معمولاً دلار آمریکاست، ولی میتواند طلا یا بیت کوین هم باشد. صادرکننده یا پروتکل با ذخیره، وثیقه یا الگوریتم تلاش میکند نسبت ثابتی مثل ۱ به ۱ را حفظ کند. با این حال، پگ «وعدهٔ قیمت» است، نه تضمین آن.
اگر تا حالا تتر یا USDC خریده باشید، از یک ارز وابسته استفاده کرده‌اید. در این راهنما توضیح می‌دهیم این مفهوم از کجا آمده، با چه سازوکارهایی نگه داشته می‌شود، چه فرقی با «پشتوانه» دارد و چه زمانی می‌شکند. در پایان هم چک‌لیستی آورده‌ایم که پیش از نگه‌داشتن هر استیبل کوینی در کیف پول خود، باید مرورش کنید.
پگ در ارز دیجیتال یعنی چه؟
پگ در ارز دیجیتال یعنی طراحان یک توکن قیمت هدف آن را به ارزش یک دارایی بیرونی وصل می‌کنند و ابزاری هم برای برگرداندن قیمت به همان هدف می‌سازند. رایج‌ترین هدف «۱ توکن = ۱ دلار» است. به همین دلیل بیشتر ارزهای پگشده را با نام استیبل کوین و انواع آن می‌شناسید.
هدف پگ همیشه دلار نیست. چند نمونهٔ رایج از داراییهای مرجع را ببینید:
- ارز فیات: دلار، یورو یا ین؛ مثل USDT و USDC.
- فلز گران‌بها: یک اونس طلا؛ مثل پکس گلد (PAXG) و تتر گلد (XAUT).
- یک رمزارز دیگر: مثلاً بیت کوین روی شبکهٔ اتریوم با توکن WBTC.
- سبد یا شاخص: پروژه‌هایی که به میانگین چند دارایی گره می‌خورند.
هر توکنی که به چنین مرجعی وصل باشد «ارز دیجیتال پگشده» یا Pegged Crypto نامیده می‌شود. نکتهٔ کلیدی این است که خود کد بلاکچین قیمت را ثابت نگه نمی‌دارد. قیمت در بازار آزاد تعیین می‌شود و پگ فقط وقتی دوام می‌آورد که سازوکار پشت آن کار کند.
پگ از کجا آمده و دلار هنگ‌کنگ چه درسی دارد؟
پگ ابداع دنیای کریپتو نیست. کشورها دهه‌هاست پول ملی خود را به ارزی قوی‌تر می‌بندند تا نوسان نرخ ارز تجارت را مختل نکند. یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌ها دلار هنگ‌کنگ است.
طبق صفحهٔ رسمی سازمان پولی هنگ‌کنگ (HKMA)، «سامانهٔ نرخ ارز پیوسته» از ۱۷ اکتبر ۱۹۸۳ اجرا می‌شود و نرخ را در محدودهٔ 7.75 تا 7.85 دلار هنگ‌کنگ برای هر دلار آمریکا نگه می‌دارد. وقتی نرخ به لبهٔ این محدوده برسد، بانک مرکزی با خرید یا فروش دلار وارد بازار می‌شود.
استیبل کوینهای پشتوانه‌دار نسخهٔ دیجیتال همین منطق‌اند. صادرکننده ذخیره نگه می‌دارد و قول میدهد هر توکن را با ۱ دلار بازخرید کند. اگر این قول باورپذیر باشد، قیمت بازار هم کنار ۱ دلار می‌ماند. اگر باور بشکند، اتصال قیمت هم از بین می‌رود.
پگ چطور حفظ می‌شود؟ سه سازوکار اصلی
هر ارز وابسته با یکی از سه روش ذخیره و بازخرید، وثیقهٔ رمزارزی یا الگوریتم به قیمت هدف برمی‌گردد. سایت رسمی اتریوم (ethereum.org) هم استیبل کوینها را تقریباً با همین منطق دسته‌بندی کرده است.
۱. ذخیره و بازخرید (پشتوانهٔ فیات یا کالا)
صادرکنندهٔ متمرکز در برابر هر توکن یک دلار نقد یا اوراق کوتاهمدت دولتی نگه می‌دارد. موتور اصلی حفظ پگ در این مدل آربیتراژ است. با یک مثال فرضی ببینید چطور کار میکند:
- قیمت توکن در بازار به 0.99 دلار می‌رسد.
- معامله‌گری که حق بازخرید مستقیم دارد، توکن ارزان را از بازار می‌خرد.
- همان توکن را به صادرکننده میدهد و 1 دلار می‌گیرد.
- این خریدها عرضه را کم و قیمت را به سمت 1 دلار برمی‌گرداند.
- اگر قیمت بالای 1 دلار برود، مسیر برعکس است: توکن تازه با 1 دلار ساخته و گران‌تر فروخته می‌شود.
این همان منطقی است که در آربیتراژ و سود از اختلاف قیمت هم می‌بینید. تفاوت این است که اینجا طرف مقابل خود صادرکننده است.
۲. وثیقهٔ رمزارزی بیش از ارزش
در این مدل، کاربر رمزارزی مثل اتر را در قرارداد هوشمند قفل میکند و در برابرش استیبل کوین می‌گیرد. چون وثیقه خودش پرنوسان است، ارزش آن باید بیشتر از توکن ساخته‌شده باشد. ethereum.org مثال می‌زند که یک توکن یک‌دلاری ممکن است با دست‌کم 2 دلار رمزارز پشتیبانی شود. USDS و DAI از این خانواده‌اند. اگر قیمت وثیقه سقوط کند، موقعیت‌ها خودکار نقد می‌شوند تا پگ حفظ شود. سازوکار این قراردادها را در راهنمای دیفای مفصل‌تر توضیح داده‌ایم.
۳. الگوریتمی (بدون پشتوانهٔ مستقیم)
در مدل الگوریتمی، قرارداد هوشمند عرضه را کم و زیاد میکند تا قیمت به هدف برگردد. پشتوانه‌ای بیرون از سیستم وجود ندارد و همه‌چیز به اعتماد بازار به توکن خواهر بستگی دارد. مشهورترین شکست این مدل UST بود که پایین‌تر به آن می‌پردازیم.
انواع ارزهای پگشده چه فرقی با هم دارند؟
این ارزها بر اساس مرجع قیمت و نوع پشتوانه در پنج گروه جا می‌گیرند. ریسک اصلی هر گروه هم با بقیه فرق دارد:
پکس گلد؛ پگ به یک اونس طلا
طبق صفحهٔ رسمی پکسوس، هر توکن PAXG با یک اونس تروی طلای خالص استاندارد London Good Delivery پشتیبانی می‌شود که نزد Paxos Trust Company نگهداری می‌شود. پکسوس می‌گوید گزارش تأیید ماهانه منتشر میکند و برای نگهداری کارمزد نمی‌گیرد. قیمت PAXG با طلا بالا و پایین می‌رود. پس این توکن «پایدار» به معنای دلاری نیست و فقط به طلا وفادار است. مقایسهٔ کامل آن با رقیبش را در راهنمای توکن طلا و تفاوت PAXG با XAUt بخوانید. اگر هم می‌خواهید طلا را با تومان و به‌صورت توکنی نگه دارید، قیمت و خرید پکس گلد در ارزینجا فعال است.
WBTC؛ پگ یک رمزارز به رمزارز دیگر
همهٔ این اتصال‌ها دلاری یا طلایی نیستند. WBTC توکنی روی اتریوم است که قرار است همیشه برابر یک بیت کوین باشد، چون بیت کوین اصلی نزد امانتدار قفل می‌شود. این مدل بیت کوین را وارد دیفای اتریوم میکند، ولی ریسک امانتدار را هم با خودش می‌آورد. جزئیاتش را در راهنمای رپد توکن و wBTC ببینید.
پگ و پشتوانه چه فرقی دارند؟
پگ «هدف قیمت» است و پشتوانه «داراییای که آن هدف را ممکن میکند». این دو را زیاد با هم اشتباه می‌گیرند. یک توکن میتواند پگ داشته باشد ولی پشتوانه نداشته باشد، مثل استیبل کوینهای الگوریتمی. توکنی هم ممکن است پشتوانهٔ واقعی داشته باشد ولی پگ ثابت نداشته باشد، مثل توکن‌های سهام یا املاک که قیمتشان با دارایی پایه بالا و پایین می‌رود.
برای خوانندهٔ ایرانی، مقایسه با سکهٔ طلا کمک میکند. سکه پشتوانهٔ فیزیکی دارد، ولی قیمتش پگ ثابت ندارد و حباب دارد. در مقابل، نرخ دستوری یک ارز پگ دارد، ولی اگر ذخیرهٔ کافی پشتش نباشد بازار آزاد آن را نادیده می‌گیرد. ارز پگ‌شدهٔ سالم باید هر دو را با هم داشته باشد: هدف روشن و پشتوانه‌ای که قابل بازخرید و قابل راستی‌آزمایی باشد.
چه زمانی پگ می‌شکند؟ سه نمونهٔ واقعی
پگ وقتی می‌شکند که بازار به توان بازخرید صادرکننده یا به سازوکار پروتکل شک کند. سه نمونهٔ زیر هر کدام یک نوع شکست را نشان می‌دهند. اگر می‌خواهید علائم هشدار را زودتر بشناسید، راهنمای دیپگ و تشخیص خطر را هم بخوانید.
UST ترا؛ شکست مدل الگوریتمی (مه ۲۰۲۲)
UST استیبل کوین الگوریتمی پروژهٔ ترا بود که پشتوانهٔ بیرونی نداشت. به گفتهٔ کمیسیون بورس آمریکا (SEC)، پس از اینکه UST در مه ۲۰۲۲ پگ دلاری خود را از دست داد، قیمت آن و توکن‌های دیگر ترا تقریباً به صفر رسید و حدود 40 میلیارد دلار ارزش بازار تقریباً یک‌شبه از بین رفت. هیئت منصفه در آوریل ۲۰۲۴ شرکت ترافرم لبز و دو کوان را در پروندهٔ مدنی مسئول کلاهبرداری دانست. دادستانی ناحیهٔ جنوبی نیویورک هم اعلام کرد دو کوان در ۱۱ دسامبر ۲۰۲۵ به ۱۵ سال زندان محکوم شد. چرایی این فروپاشی را در درس‌های شکست استیبل کوین الگوریتمیک بررسی کرده‌ایم.
USDC و ورشکستگی SVB؛ شکست موقت مدل ذخیره‌ای (مارس ۲۰۲۳)
این نمونه نشان میدهد حتی پشتوانهٔ ۱ به ۱ هم به سلامت بانک نگهدارنده وابسته است. شرکت Circle در ۱۰ مارس ۲۰۲۳ (به وقت آمریکا) اعلام کرد 3.3 میلیارد دلار از حدود 40 میلیارد دلار ذخایر USDC در بانک سیلیکون ولی گیر افتاده است. قیمت USDC روز بعد زیر 0.87 دلار رفت. وقتی تنظیم‌گران آمریکا در ۱۲ مارس اعلام کردند همهٔ سپرده‌گذاران آن بانک پولشان را پس می‌گیرند، پگ ظرف چند روز برگشت. فرق USDC و تتر در ترکیب ذخایر را در مقایسهٔ USDT و USDC آورده‌ایم.
پترو ونزوئلا؛ پگ دولتی بدون اعتماد
ونزوئلا در سال ۲۰۱۸ پترو را با ادعای پشتوانهٔ ذخایر نفت این کشور عرضه کرد. پترو هرگز پول قانونی نشد و فقط در یک سکوی دولتی معامله می‌شد. این طرح بعد از رسوایی فساد در نهاد ناظرش، در ۱۵ ژانویهٔ ۲۰۲۴ تعطیل شد و موجودی‌های باقی‌مانده به بولیوار تبدیل شد. درس پترو این است که ادعای پشتوانه بدون شفافیت و بازار باز به اعتماد تبدیل نمی‌شود. تفاوت چنین طرح‌هایی با پول دیجیتال رسمی بانک‌های مرکزی را در راهنمای CBDC ببینید.
قانون و شفافیت ذخایر در سال ۲۰۲۶ چه تغییری کرده است؟
بزرگ‌ترین تغییر این است که در آمریکا پگ دلاری حالا یک الزام قانونی پشتش دارد. قانون GENIUS در ۱۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۵ امضا شد و به قانون عمومی شمارهٔ 119-27 تبدیل شد. این قانون صادرکنندهٔ استیبل کوین پرداخت را ملزم میکند در برابر هر دلار توکن دست‌کم یک دلار ذخیرهٔ مجاز نگه دارد. ذخیرهٔ مجاز شامل نقد، سپردهٔ بانکی و اوراق خزانهٔ کوتاهمدت است. صادرکننده باید ترکیب ذخایر را ماهانه گزارش کند و اجازه ندارد به دارندگان توکن سود بدهد. شرح کامل بندها و اثرشان بر بازار را در راهنمای قانون جنیوس نوشته‌ایم.
در سمت تتر، بزرگ‌ترین ارز پگشده، تازه‌ترین گزارش رسمی گزارش فصل سوم ۲۰۲۶ است. تتر در ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که دارایی‌هایش در ۳۰ سپتامبر حدود 191.45 میلیارد دلار و بدهیهایش حدود 183.50 میلیارد دلار بوده است. به این ترتیب، مازاد ذخیره حدود 7.95 میلیارد دلار بوده و 132.4 میلیارد دلار از دارایی‌ها اوراق خزانهٔ آمریکاست. این گزارش را مؤسسهٔ BDO تهیه کرده، ولی تأییدیهای در یک تاریخ مشخص است و حسابرسی کامل نیست. فرق این دو را هنگام خواندن گزارش‌های ذخیره در نظر داشته باشید.
پیش از نگه‌داشتن یک ارز پگشده چه چیزهایی را چک کنیم؟
پیش از خرید هر ارز وابسته، شش پرسش زیر را به ترتیب از خودتان بپرسید. بیشتر این اطلاعات در سایت رسمی صادرکننده و صفحهٔ همان ارز پیدا می‌شود.
- پگ به چیست؟ دلار، طلا یا یک رمزارز دیگر؟ توکن پگ به طلا با قیمت طلا نوسان میکند.
- پشتوانه چیست و کجاست؟ نقد و اوراق دولتی، وثیقهٔ رمزارزی، یا هیچ؟
- گزارش ذخایر چند وقت یک بار و توسط چه کسی منتشر می‌شود؟ تأییدیه با حسابرسی کامل فرق دارد.
- چه کسی حق بازخرید دارد؟ در بیشتر مدل‌ها کاربر خرد مستقیم بازخرید نمی‌کند و به نقدشوندگی بازار تکیه دارد.
- سابقهٔ انحراف چیست؟ یک انحراف کوتاه و برگشت سریع با فروپاشی تدریجی فرق دارد.
- روی کدام شبکه منتقل می‌کنید؟ انتقال روی شبکهٔ پشتیبانی‌نشده ممکن است دارایی را از دسترس خارج کند.
نکتهٔ ارزینجا
پیش از انتقال USDC، شبکه را چک کنید
اتصال USDC به دلار روی همهٔ شبکه‌ها یکی است، ولی شبکه‌ها با هم فرق دارند. در صفحهٔ USDC ارزینجا آمده است که پشتیبانی شبکهٔ ترون از فوریهٔ ۲۰۲۴ تمام شده است. پیش از هر واریز یا برداشت، شبکه‌ای را که ارزینجا برای این ارز پشتیبانی میکند در همان صفحه ببینید.
جمع‌بندی: آیا پگ یعنی بی‌ریسک؟
پگ ابزاری است برای اینکه ارزش یک توکن به دلار، طلا یا یک رمزارز دیگر وصل بماند. دوام آن به سازوکار پشتش بستگی دارد: ذخیرهٔ قابل بازخرید، وثیقهٔ کافی یا الگوریتمی که بازار باورش کند. تجربهٔ UST، USDC و پترو نشان داد پگ میتواند در چند ساعت بشکند، یا هرگز به اعتماد واقعی نرسد. قانون GENIUS و گزارش‌های منظم ذخایر شفافیت را بیشتر کرده‌اند، ولی ریسک را صفر نکرده‌اند. پس پیش از نگه‌داشتن هر ارز پگشده، نوع پشتوانه و گزارش ذخایرش را بخوانید.
این مطلب آموزشی است و توصیهٔ سرمایه‌گذاری یا وعدهٔ سود نیست. استیبل کوینها هم ممکن است ارزش خود را از دست بدهند.
سوالات متداول
پگ در ارز دیجیتال به زبان ساده یعنی چه؟
پگ یعنی قیمت یک توکن به یک دارایی مرجع مثل دلار، طلا یا بیت کوین گره بخورد و صادرکننده یا پروتکل با ذخیره، وثیقه یا الگوریتم آن را نزدیک نسبت هدف، مثلاً ۱ به ۱، نگه دارد. پگ هدف قیمت است و تضمین قیمت نیست، چون در بازار آزاد قیمت میتواند از هدف فاصله بگیرد.
دیپگ (Depeg) چیست و چه زمانی رخ میدهد؟
دیپگ یعنی قیمت بازار یک ارز پگشده بهطور محسوس از هدفش دور شود. معمولاً وقتی رخ میدهد که بازار به ذخایر، بانک نگهدارنده یا سازوکار پروتکل شک کند. USDC در مارس ۲۰۲۳ بعد از گیر افتادن 3.3 میلیارد دلار از ذخایرش در بانک سیلیکون ولی زیر 0.87 دلار رفت و بعد برگشت، ولی UST ترا در مه ۲۰۲۲ هرگز برنگشت.
آیا همهٔ استیبل کوینها پشتوانهٔ واقعی دارند؟
نه. استیبل کوینهای پگ به فیات مثل USDT و USDC نقد و اوراق کوتاهمدت دولتی نگه میدارند و مدلهای وثیقهای مثل USDS رمزارز قفلشده دارند. استیبل کوینهای الگوریتمی پشتوانهٔ بیرونی ندارند و فقط با تنظیم عرضه قیمت را نگه میدارند. فروپاشی UST نشان داد این مدل در فروش هیجانی آسیبپذیر است.
فرق پگ با پشتوانه چیست؟
پگ قیمت هدف است، مثلاً ۱ توکن برابر ۱ دلار. پشتوانه داراییای است که رسیدن به آن هدف را ممکن میکند، مثل نقد، اوراق خزانه یا شمش طلا. توکنی میتواند پگ داشته باشد ولی پشتوانه نداشته باشد، مثل مدل الگوریتمی. توکنی هم میتواند پشتوانه داشته باشد ولی پگ ثابت نداشته باشد، مثل توکن سهام.
آیا پکس گلد (PAXG) استیبل کوین است؟
PAXG به طلا پگ شده است، نه به دلار. طبق اعلام پکسوس، هر توکن با یک اونس تروی طلای استاندارد London Good Delivery نزد Paxos Trust Company پشتیبانی می‌شود. قیمت دلاری آن همراه قیمت جهانی طلا بالا و پایین می‌رود. پس از نظر دلاری پایدار نیست و فقط ارزشش را به طلا گره زده است.
قانون GENIUS چه اثری بر پگ استیبل کوینها دارد؟
قانون GENIUS در ۱۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۵ در آمریکا امضا شد. این قانون صادرکنندگان استیبل کوین پرداخت را ملزم میکند در برابر هر دلار توکن دست‌کم یک دلار ذخیرهٔ مجاز، مثل نقد، سپردهٔ بانکی یا اوراق خزانهٔ کوتاهمدت، نگه دارند و ترکیب ذخایر را ماهانه گزارش کنند. پرداخت سود به دارندگان توکن هم ممنوع است.
چطور بفهمم ذخایر تتر واقعاً وجود دارد؟
تتر هر فصل گزارش تأیید ذخایر منتشر میکند. طبق گزارشی که ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد، داراییهای تتر در ۳۰ سپتامبر حدود 191.45 میلیارد دلار و بدهیهایش حدود 183.50 میلیارد دلار بود. این گزارش را مؤسسهٔ BDO تهیه کرده، ولی تأییدیهای در یک تاریخ مشخص است و حسابرسی کامل به شمار نمیآید.
