پاسخ کوتاه به اینکه بازار پیشبینی چیست: بازاری که در آن قراردادهای «بله» یا «خیر» روی نتیجهٔ یک رویداد آینده خرید و فروش میشود. طبق توضیح کمیسیون معاملات آتی کالای آمریکا (CFTC)، قیمت هر قرارداد احتمالی را نشان می‌دهد که معاملهگران برای آن نتیجه قائل‌اند. اگر پیشبینی شما غلط باشد، کل مبلغ قرارداد از دست می‌رود.
این راهنما سازوکار بازار پیشبینی را با عدد توضیح می‌دهد: چرا ۶۰ سنت یعنی ۶۰ درصد، سهم بله و خیر از کجا می‌آید، چه کسی برنده را اعلام می‌کند و کارمزد چقدر از سود احتمالی را می‌خورد. بعد پالیمارکت و کالشی را از نظر نظارت و دسترسی مقایسه می‌کنیم و می‌گوییم چرا کاربر ایرانی در هر دو پلتفرم مسدود است و چرا این ابزار را نباید سرمایه‌گذاری دانست.
بازار پیشبینی چیست و چه فرقی با شرط‌بندی معمولی دارد؟
به تعریف صفحهٔ آموزشی CFTC، بازار پیشبینی جایی است که «قرارداد رویداد» (Event Contract) معامله میشود؛ قراردادی مالی که به نتیجهٔ یک رویداد گره خورده و معمولاً فقط دو حالت بله و خیر دارد. همین صفحه یادآوری می‌کند که این قراردادها هم برای پوشش ریسک به کار می‌روند و هم برای سفته‌بازی، و قدمت آن‌ها در آمریکا به بازار الکترونیکی آیووا در سال ۱۹۸۸ برمی‌گردد.
موضوع رویداد می‌تواند هر چیزی باشد که نتیجهٔ روشن و قابل‌اعلام دارد: تصمیم نرخ بهره، نتیجهٔ یک انتخابات، بارش باران در یک شهر یا عبور قیمت بیت کوین از یک سطح در تاریخ مشخص. هر قرارداد در پایان یا ۱ دلار می‌ارزد یا صفر.
تفاوت اصلی با شرط‌بندی کلاسیک در طرف مقابل است. در شرط‌بندی سنتی، یک «خانه» ضریب را تعیین می‌کند و طرف حساب شماست. در بازار پیشبینی، معامله‌گرها با هم معامله می‌کنند و قیمت با عرضه و تقاضا جابهجا میشود. ولی از نگاه بسیاری از قانون‌گذاران، از جمله قانون ایران که پایین‌تر به آن می‌رسیم، این تفاوت فنی ماهیت «شرط روی نتیجهٔ رویداد» را عوض نمی‌کند.
چرا قیمت در بازار پیشبینی همان احتمال است؟
چون قرارداد برنده دقیقاً ۱ دلار پرداخت می‌کند، قیمت آن بین صفر و ۱ دلار می‌ماند و مستقیماً به درصد احتمال ترجمه میشود. مثال خود CFTC این است: اگر قرارداد «بله» برای بارش باران ۷۰ سنت معامله شود، بازار شانس باران را حدود ۷۰ درصد می‌داند.
پالیمارکت در راهنمای رسمی محاسبهٔ قیمت (به‌روزشده در ۱۳ مارس ۲۰۲۶) دقیق‌تر می‌گوید عددی که بهعنوان احتمال نشان می‌دهد، میانهٔ بهترین پیشنهاد خرید و فروش در دفتر سفارش است. اگر بهترین خرید ۳۴ سنت و بهترین فروش ۴۰ سنت باشد، احتمال نمایشدادهشده ۳۷ درصد است. اگر فاصلهٔ این دو بیشتر از ۱۰ سنت شود، به‌جای میانه آخرین قیمت معامله‌شده نمایش داده میشود. پس عدد درشت روی صفحه همیشه «نظر جمع» نیست؛ در بازار کم‌معامله ممکن است حاصل یک معاملهٔ کوچک باشد.
برای اینکه حساب سود و زیان روشن شود، یک مثال ساده را قدم‌به‌قدم ببینید. فرض کنید در یک بازار رمزارزی، سهم «بله» ۶۰ سنت است و ۱۰۰ سهم می‌خرید:
- هزینهٔ خرید: ۱۰۰ × ۰٫۶۰ = ۶۰ دلار.
- اگر نتیجه «بله» شود: هر سهم ۱ دلار میشود و ۱۰۰ دلار می‌گیرید؛ سود ناخالص ۴۰ دلار.
- اگر نتیجه «خیر» شود: سهم‌ها صفر می‌شوند و کل ۶۰ دلار از دست می‌رود.
- کارمزد: طبق مستند رسمی کارمزد پالیمارکت، کارمزد فقط از طرفی که سفارش موجود را می‌پذیرد (taker) گرفته میشود و فرمولش C × نرخ × p × (1−p) است. نرخ بازارهای کریپتو ۰٫۰۷ است، پس این خرید حدود ۱۰۰ × ۰٫۰۷ × ۰٫۶ × ۰٫۴ = ۱٫۶۸ دلار کارمزد دارد.
- نتیجهٔ حساب: اگر شما هم مثل بازار شانس را ۶۰ درصد بدانید، ارزش انتظاری این معامله پیش از کارمزد صفر و بعد از کارمزد منفی است. فقط وقتی معامله منطقی به نظر می‌رسد که مطمئن باشید از جمع بازار دقیق‌ترید، و چنین اطمینانی به‌ندرت پشتوانه دارد.
سهم بله و خیر چطور ساخته و معامله میشود؟
در پالیمارکت، طبق همان راهنمای رسمی، هر ۱ دلار به یک سهم «بله» و یک سهم «خیر» تبدیل میشود و هر کدام به یک خریدار جدا می‌رسد. بازار با سهم صفر و بدون ضریب از پیش تعیینشده شروع میشود؛ وقتی سفارش خرید «بله» به قیمت ۶۰ سنت با سفارش خرید «خیر» به قیمت ۴۰ سنت جفت شود، اولین قیمت شکل می‌گیرد.
این ساختار یک نتیجهٔ مهم دارد: مجموع پرداخت‌ها همیشه برابر پولی است که دو طرف گذاشته‌اند. ۱ دلاری که به برنده می‌رسد، از جیب بازنده آمده است. پلتفرم هم کارمزد خودش را برمی‌دارد. یعنی برخلاف سهام یک شرکت یا یک پروژهٔ بلاکچینی، هیچ درآمد، سود تقسیمی یا رشد اقتصادی پشت این قرارداد نیست.
لازم نیست تا روز اعلام نتیجه صبر کنید؛ می‌توانید سهم را هر زمان به قیمت روز بازار بفروشید. ولی این «نقدشوندگی» به تعداد خریدار و فروشنده بستگی دارد. در بازارهای پرطرفدار دفتر سفارش عمیق است. در بازارهای کوچک، فاصلهٔ خرید و فروش زیاد میشود و فروش فوری یعنی پذیرفتن قیمت بدتر. کل این سازوکار با قرارداد هوشمند اجرا میشود و هر باگ در کد، ریسکی جدا از درست یا غلط بودن پیشبینی شماست.
نتیجهٔ بازار را چه کسی اعلام می‌کند؟
در پالیمارکت، طبق راهنمای رسمی حل نتیجه (به‌روزشده در ۱۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶)، نتیجهٔ بازارها با «اوراکل خوش‌بین» پروتکل UMA (UMA Optimistic Oracle) اعلام میشود. اوراکل پلی است که اطلاعات دنیای واقعی را به قرارداد هوشمند می‌رساند؛ برای آشنایی بیشتر، راهنمای اوراکل بلاکچین را بخوانید.
روند کار در چند قدم خلاصه میشود:
- پیشنهاد نتیجه: یک نفر نتیجه را پیشنهاد می‌کند و وثیقه می‌گذارد. وثیقه به USDC.e است، نسخه‌ای از یک استیبل‌کوین دلاری، و راهنما مبلغ ۷۵۰ دلار را مثال زده است. اگر پیشنهاد رد شود، وثیقه از دست می‌رود.
- دورهٔ اعتراض ۲ ساعته: پس از پیشنهاد، بازار ۲ ساعت در دورهٔ اعتراض می‌ماند.
- رأی‌گیری در صورت اختلاف: طبق مستند رسمی UMA، هر پیشنهاد فقط یک بار قابل اعتراض است و اعتراض به سازوکار رأی‌گیری DVM می‌رود. در این سازوکار، دارندگان استیک‌شدهٔ توکن UMA در دو مرحلهٔ ۲۴ ساعته (رأی مخفی و سپس آشکارسازی) رأی می‌دهند و نتیجه وقتی قطعی میشود که دست‌کم ۶۵ درصد UMA استیک‌شده از یک گزینه حمایت کند.
این طراحی سریع و ارزان است، ولی یک نقطهٔ ضعف ذاتی دارد: نتیجهٔ نهایی به رأی دارندگان یک توکن بستگی دارد، نه به داور مستقل. اگر متن سؤال مبهم نوشته شده باشد (مثلاً «توافق» دقیقاً یعنی چه؟)، ممکن است برداشت رأی‌دهندگان با برداشت شما فرق کند. پیش از هر چیز، قواعد حل نتیجهٔ همان بازار را کلمه‌به‌کلمه بخوانید.
کالشی و پالیمارکت چه فرقی دارند؟
مهم‌ترین فرق این دو پلتفرم نظارت است: کالشی از ۴ نوامبر ۲۰۲۰ با حکم CFTC «بازار قراردادی تعیینشده» (DCM) است، ولی نسخهٔ بینالمللی پالیمارکت در پانویس سایت خودش می‌گوید تحت نظارت CFTC نیست و مستقل فعالیت می‌کند. پالیمارکت در ۳ ژانویهٔ ۲۰۲۲ به حکم CFTC ۱٫۴ میلیون دلار جریمه شد، چون بدون مجوز «آپشن باینری رویدادمحور» عرضه کرده بود، و موظف شد بازارهای غیرمنطبق را ببندد.
بعدها شرکت QCX LLC با نام تجاری Polymarket US در فهرست CFTC با تاریخ تعیین ۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۵ بهعنوان DCM ثبت شد. طبق مرکز راهنمای پالیمارکت (۲۵ ژوئن ۲۰۲۶)، این اپ آمریکایی و سایت بینالمللی polymarket.com دو محصول جدا با حسابهای جدا هستند. تاریخچهٔ کامل‌تر پلتفرم را در راهنمای پالیمارکت بخوانید.
نکتهٔ ارزینجا
احساس بازار را از نمودار بخوانید، نه از شرط
در اپلیکیشن ارزینجا می‌توانید قیمت لحظه‌ای رمزارزها را ببینید و با ابزار تحلیل نمودار، روند بازار را بدون ورود به قرارداد بله و خیر دنبال کنید.
قانون آمریکا در سال ۲۰۲۶ با بازار پیشبینی چه کرده است؟
وضعیت حقوقی بازار پیشبینی در آمریکا هنوز در حال شکل‌گیری است و CFTC در سال ۲۰۲۶ چند گام پشت‌سرهم برداشته که همه در اطلاعیه‌های رسمی خودش آمده است. برای پیش‌زمینه، مقالهٔ چالش‌های قانونی کالشی و پالیمارکت را هم ببینید.
- ۴ فوریهٔ ۲۰۲۶: CFTC پیش‌نویس قاعدهٔ «قراردادهای رویداد» مورخ ۱۰ ژوئن ۲۰۲۴ را پس گرفت؛ همان پیش‌نویسی که قراردادهای سیاسی را یکسره ممنوع می‌کرد. رئیس کمیسیون وعدهٔ قاعده‌گذاری تازه داد.
- ۱۷ فوریهٔ ۲۰۲۶: کمیسیون در دادگاه تجدیدنظر حوزهٔ نهم، در پرونده‌ای مقابل نهاد نظارت بر قمار ایالت نوادا، اعلام کرد صلاحیت انحصاری قراردادهای رویداد با خودش است، نه با ایالت‌ها.
- ۲۵ فوریهٔ ۲۰۲۶: بخش اجرایی CFTC دربارهٔ معاملهٔ نهانی هشدار داد. در یکی از دو پرونده‌ای که در کالشی رسیدگی شد، یک نامزد سیاسی روی نامزدی خودش معامله کرده بود (۲٬۲۴۶٫۳۶ دلار جریمه و ۵ سال تعلیق). در دیگری، ویراستار یک کانال یوتیوب با اطلاعات نهانی روی محتوای همان کانال معامله کرده بود (۲۰٬۳۹۷٫۵۸ دلار جریمه و ۲ سال تعلیق).
- ۱۲ مارس ۲۰۲۶: پیش‌آگهی قاعده‌گذاری منتشر شد و دربارهٔ اینکه کدام قراردادهای رویداد به‌دلیل «منافع عمومی» ممنوع شوند، نظر عمومی خواست.
- اکتبر ۲۰۲۶: کمیسیون پیش‌نویسی را تصویب کرد که تعریف «سواپ» را صراحتاً شامل قراردادهای رویداد ورزشی، سیاسی، فرهنگی و آب‌وهوایی می‌کند. مهلت نظر ۳۰ روز پس از انتشار در فدرال رجیستر است و تاریخ آن انتشار در منبع خوانده‌شده اعلام نشده.
نتیجه برای خوانندهٔ ایرانی ساده است: حتی در آمریکا، که این بازارها بیشترین سابقه را دارند، مرز بین «ابزار مالی» و «قمار» هنوز موضوع دعوای حقوقی است.
آیا کاربر ایرانی می‌تواند از پالیمارکت یا کالشی استفاده کند؟
خیر؛ هر دو پلتفرم ایران را صریحاً مسدود کردهاند. در صفحهٔ محدودیت‌های جغرافیایی پالیمارکت (به‌روزشده در ۱۴ اوت ۲۰۲۶)، ایران در فهرست کشورهای کاملاً مسدود است و یکی از معیارهای این فهرست، تحریم‌های دفتر کنترل دارایی‌های خارجی آمریکا (OFAC) ذکر شده است. مستند فنی پالیمارکت ایران را در ردهٔ «مسدودسازی کامل» گذاشته است: نه سفارش تازه ممکن است و نه بستن موقعیت‌های موجود.
همین صفحه می‌گوید استفاده از VPN یا ابزار مشابه برای دور زدن محدودیت «اکیداً ممنوع» است و مجوز بر اساس محل حضور فیزیکی کاربر تعیین میشود، نه محل اقامت. کالشی هم در بخش ششم توافق‌نامهٔ عضویت (نسخهٔ 10.1.26) ایران را جزو حوزه‌های ممنوع برای معامله آورده است.
⚠️ مهم: دور زدن محدودیت جغرافیایی با VPN نقض صریح قوانین پالیمارکت است. چون ایران در ردهٔ مسدودسازی کامل قرار دارد، اگر حسابی شناسایی شود، طبق مستند رسمی حتی بستن موقعیت‌های باز هم ممکن نیست. یعنی پولی که در بازار مانده، عملاً قفل میشود.
حکم بازار پیشبینی در قانون ایران و از نظر شرعی چیست؟
در منابعی که تا آبان ۱۴۰۵ بررسی کردیم، هیچ مرجع رسمی ایرانی حکمی مخصوص «بازار پیشبینی» اعلام نکرده است. ولی تعریف قانونی شرط‌بندی بسیار نزدیک به سازوکار این بازارهاست. به گزارش زومیت (۲۳ آبان ۱۴۰۰) از ماده ۷۰۵ اصلاحی قانون مجازات اسلامی، قماربازی، شرط‌بندی و بخت‌آزمایی در فضای حقیقی یا مجازی جرم است و مجازاتش ضبط اموال و عواید حاصل از جرم به‌علاوهٔ جزای نقدی است.
در تبصرهٔ همان ماده، شرط‌بندی «هر نوع مشارکت دو یا چند شخص در خصوص پیشبینی وقوع امری خاص» تعریف شده که بازنده باید وجه یا مالی به برنده بدهد. این توصیف تقریباً همان چیزی است که در قرارداد بله و خیر رخ می‌دهد. متن رسمی قانون از سامانهٔ مجلس در دسترس ما نبود. حکم شرعی مشخص مراجع دربارهٔ بازار پیشبینی هم اعلام نشده است. اگر برای تصمیمی حقوقی به این موضوع نیاز دارید، با وکیل مشورت کنید.
چرا بازار پیشبینی سرمایه‌گذاری نیست؟
چون هیچ ارزشی در آن خلق نمی‌شود: پول برنده از جیب بازنده می‌آید و کارمزد پلتفرم هم از همین مجموع کم میشود. صفحهٔ آموزشی CFTC هم صریح می‌گوید هر کس پیش‌بینی‌اش غلط باشد، پولش را از دست می‌دهد و معامله با نهادهای ثبت‌نشده «حمایت کم یا هیچ» دارد. در مقایسه، دارایی‌ای مثل بیت کوین یا سهام را می‌توان سال‌ها نگه داشت؛ قرارداد رویداد تاریخ انقضا دارد و در پایان یا ۱ دلار است یا صفر.
ریسک‌هایی که پیش از هر تصمیمی باید بشناسید:
- بازی با جمع صفر منهای کارمزد: در مثال بالا دیدید که اگر دانش شما بیشتر از بازار نباشد، کارمزد ارزش انتظاری را منفی می‌کند.
- اطلاعات نهانی طرف مقابل: پرونده‌های کالشی نشان داد کسانی با اطلاعاتی که شما ندارید، ممکن است در طرف دیگر معامله باشند.
- ابهام در قواعد حل نتیجه: نتیجه با رأی دارندگان توکن UMA قطعی میشود و برداشت آن‌ها از متن سؤال ممکن است با برداشت شما فرق کند.
- ریسک فنی: قرارداد هوشمند می‌تواند باگ داشته باشد؛ ممیزی امنیتی قرارداد هوشمند این ریسک را کم می‌کند ولی صفر نمی‌کند.
- ریسک حقوقی و دسترسی: برای کاربر ایرانی، استفاده نقض قوانین پلتفرم است و پول ممکن است قفل شود. قانون داخلی هم شرط‌بندی را جرم می‌داند.
اگر به‌جای شرط روی رویداد، روی خود بازار رمزارز تصمیم می‌گیرید، اول اصول مدیریت ریسک در معامله را یاد بگیرید. این متن آموزشی است و توصیهٔ مالی یا حقوقی نیست. هیچ سودی در هیچ بازاری تضمین‌شده نیست و مسئولیت هر تصمیم با خود شماست.
جمع‌بندی: بازار پیشبینی چیست و چه برداشتی باید از آن داشت؟
اگر بخواهیم در یک جمله بگوییم بازار پیشبینی چیست: ابزاری که در آن قیمت قرارداد بله یا خیر احتمال جمعی وقوع یک رویداد را نشان می‌دهد. برای خواندن انتظار بازار مفید است، ولی شرکت در آن یعنی شرط روی نتیجه: بازی جمع صفر با کارمزد، داوری مبتنی بر رأی توکن‌داران و نظارتی که حتی در آمریکا هنوز تکلیفش روشن نشده است. برای کاربر ایرانی، پالیمارکت و کالشی هر دو مسدودند و قانون داخلی هم شرط‌بندی را جرم می‌داند.
پس بهترین استفاده از این بازارها برای شما، خواندن اعداد آن‌ها بهعنوان یک نشانهٔ خبری است، نه ورود به آن‌ها. اگر می‌خواهید روند واقعی رمزارزها را دنبال کنید، قیمت‌ها و نمودارها را در بازار رمزارزهای ارزینجا ببینید و با مدیریت ریسک تصمیم بگیرید.
سوالات متداول
فرق قرارداد بازار پیشبینی با آپشن باینری چیست؟
از نظر نهاد ناظر آمریکا تفاوت بنیادی ندارند. CFTC در حکم ۳ ژانویهٔ ۲۰۲۲ قراردادهای پالیمارکت را «آپشن باینری رویدادمحور» خواند، چون پرداخت هر دو در پایان ثابت است: یا مبلغ کامل یا صفر. فرق در موضوع است؛ آپشن باینری معمولاً روی قیمت یک دارایی است و قرارداد رویداد روی هر نتیجهٔ قابل‌اعلام، از انتخابات تا آب‌وهوا.
چرا کارمزد پالیمارکت در قیمت‌های نزدیک ۵۰ سنت بیشتر است؟
چون فرمول رسمی کارمزد ضریب p × (1−p) دارد که در قیمت ۰٫۵۰ به بیشترین مقدار می‌رسد و نزدیک صفر یا ۱ دلار کوچک میشود. طبق مستند پالیمارکت، خرید ۱۰۰ سهم ۵۰ سنتی در بازار کریپتو ۱٫۷۵ دلار کارمزد دارد. فقط taker کارمزد می‌دهد و بازارهای ژئوپلیتیک کارمزد ندارند.
Polymarket US با سایت polymarket.com چه فرقی دارد؟
طبق مرکز راهنمای پالیمارکت (۲۵ ژوئن ۲۰۲۶)، این دو محصول جدا با تیم پشتیبانی و حسابهای جدا هستند و حسابهایشان به هم وصل نیست. نسخهٔ آمریکایی فقط برای ساکنان آمریکاست و شرکت QCX LLC با همین نام تجاری در فهرست CFTC بهعنوان بازار قراردادی تعیینشده ثبت است. سایت بینالمللی تحت نظارت CFTC نیست.
آیا عدد احتمال پالیمارکت را میشود خبر قطعی دانست؟
خیر. به تعریف CFTC، قیمت فقط احتمالی است که معاملهگران برداشت کردهاند، نه پیشبینی قطعی. در پالیمارکت هم اگر فاصلهٔ خرید و فروش از ۱۰ سنت بیشتر باشد، عدد نمایشدادهشده آخرین معامله است و ممکن است با یک خرید کوچک جابهجا شده باشد. پیش از نقل عدد، حجم معاملات و عمق دفتر سفارش را هم ببینید.
