میانگین خرید ارز دیجیتال یعنی جمع تومانی که برای یک رمزارز خرج کرده‌اید، تقسیم بر جمع مقداری که واقعاً به دستتان رسیده است. این عدد، نه میانگین سادهٔ قیمت‌ها، نشان میدهد الان در سودید یا زیان. اگر کارمزد خرید را هم داخل مبلغ بیاورید و کارمزد فروش را جدا حساب کنید، نقطهٔ سربه‌سر واقعی‌تان را هم دارید.
ما در ارزینجا زیاد این سؤال را می‌شنویم: «سه بار بیت کوین خریده‌ام، حالا میانگینم چند است؟» جواب با یک ماشین‌حساب جیبی و پنج دقیقه وقت پیدا میشود، به شرط اینکه فرمول را درست بزنید. در این راهنما یک ماشین‌حساب دستی می‌سازیم: فرمول میانگین وزنی، اثر کارمزد، حساب فروش جزئی، خرید با دو ارز مبنا و یک جدول آماده برای اکسل یا گوگل‌شیت. همهٔ مثال‌ها جز یک قیمت، فرضی‌اند و فقط برای نشان دادن روش آمده‌اند.
میانگین خرید ارز دیجیتال چطور حساب میشود؟
میانگین خرید با فرمول میانگین وزنی حساب میشود: جمع مبالغ پرداختی همهٔ خریدها تقسیم بر جمع مقدار رمزارز دریافتی. «وزنی» یعنی خریدی که پول بیشتری در آن گذاشته‌اید، اثر بیشتری روی میانگین دارد. فرمول را این‌طور بنویسید:
برای اینکه عددها از حدس نیایند، از سابقهٔ معاملات خودتان شروع کنید. طبق راهنمای تاریخچهٔ معاملات ارزینجا، از منوی «معامله» گزینهٔ «تاریخچه معاملات» را باز می‌کنید. آنجا همهٔ سفارش‌های انجام‌شده با مشخصاتشان آمده و میتوانید فهرست را بر اساس رمزارز و بازهٔ زمانی فیلتر کنید. با کلیک روی هر تراکنش هم رسید آن را می‌بینید. مراحل ماشین‌حساب دستی این است:
- فهرست خریدها را دربیاورید: در تاریخچهٔ معاملات، فیلتر را روی همان رمزارز و سمت خرید بگذارید.
- برای هر خرید دو عدد بنویسید: مبلغ تومانی که از حسابتان کم شده و مقدار رمزارزی که واقعاً به کیف پولتان اضافه شده است.
- مبالغ را با هم جمع کنید: این «بهای تمام‌شدهٔ» کل دارایی شماست.
- مقدارها را با هم جمع کنید: این باید با موجودی همان رمزارز در کیف پولتان بخواند، مگر اینکه چیزی فروخته یا برداشت کرده باشید.
- جمع مبلغ را بر جمع مقدار تقسیم کنید: عدد به‌دست‌آمده میانگین خرید شما برای یک واحد کامل از آن رمزارز است.
- با قیمت فعلی مقایسه کنید: سود یا زیان شناور = (قیمت فعلی منهای میانگین) ضرب در کل مقدار.
حالا یک مثال. فرض کنید در چهار نوبت بیت کوین خریدهاید. سه قیمت اول فرضی‌اند. قیمت چهارم، قیمت واقعی بیت کوین در ارزینجا در ۱۳ آبان ۱۴۰۵ ساعت ۷:۳۶ به وقت تهران است. مقدار دریافتی را برای سادگی بدون کارمزد حساب کرده‌ایم؛ کارمزد را در بخش بعدی اضافه می‌کنیم.
میانگین خرید شما میشود 50,000,000 تقسیم بر 0.002258422، یعنی حدود 22.14 میلیارد تومان برای هر بیت کوین. با قیمت ۱۳ آبان، کل دارایی‌تان حدود 47.01 میلیون تومان می‌ارزد. پس حدود 2.99 میلیون تومان، یعنی نزدیک 6٪، زیان شناور دارید. «شناور» یعنی تا نفروشید، این زیان قطعی نشده است. فرق سود و زیان تحقق‌یافته و تحقق‌نیافته را در آموزش محاسبهٔ PNL در ترید توضیح داده‌ایم.
چرا میانگین سادهٔ قیمت‌ها جواب غلط میدهد؟
میانگین سادهٔ قیمت‌ها فقط وقتی درست است که مبلغ همهٔ خریدها دقیقاً برابر باشد؛ در غیر این صورت، خرید کوچک و خرید بزرگ را هم‌وزن حساب میکند. در مثال بالا، اگر چهار قیمت را جمع کنید و بر چهار تقسیم کنید، به حدود 21.70 میلیارد تومان می‌رسید. این عدد حدود 435 میلیون تومان، یعنی نزدیک 2٪، از میانگین واقعی پایین‌تر است.
علتش روشن است. خرید دوم فقط ۵ میلیون تومان بود، ولی در میانگین ساده به اندازهٔ خرید اولِ ۲۰ میلیونی وزن گرفته است. چون آن خرید کوچک در ارزان‌ترین قیمت بوده، میانگین ساده شما را خوش‌بین‌تر از واقعیت نشان میدهد. با میانگین ساده خیال می‌کنید حدود 4٪ زیان دارید، در حالی که زیان واقعی نزدیک 6٪ است.
این خطای کوچک در تصمیم‌ها بزرگ میشود. فرض کنید با خودتان قرار گذاشته‌اید «اگر به میانگینم برگشت، نصفش را می‌فروشم». با عدد غلط، زودتر از موعد می‌فروشید و خیال می‌کنید سربه‌سر شده‌اید، در حالی که هنوز زیان داده‌اید. اگر بخواهید در قیمت مشخصی بخشی از سود را بردارید، اول عدد درست را داشته باشید؛ روش برداشت مرحله‌ای سود را در راهنمای سیو سود آورده‌ایم.
کارمزد خرید و فروش چقدر میانگین و نقطهٔ سربه‌سر را جابه‌جا میکند؟
کارمزد خرید، میانگین شما را بالا می‌برد و کارمزد فروش، نقطهٔ سربه‌سر را از میانگین هم بالاتر می‌برد. طبق جدول کارمزد ارزینجا که ۱۳ آبان ۱۴۰۵ بازخوانی کردیم، کارمزد معامله آسان 0.5٪، کارمزد تبدیل 0.2٪ و کارمزد میکر و تیکر در معاملات پیشرفته در همهٔ سطوح 0٪ است. راهنمای کارمزد معاملات پیشرفتهٔ ما هم حذف کامل این کارمزد را در همهٔ بازارهای پیشرفته اعلام کرده است.
اینکه کارمزد معامله آسان از مبلغ تومانی کم میشود یا از رمزارز دریافتی، در صفحه‌های رسمی ما اعلام نشده است. خبر خوب این است که برای فرمول میانگین فرقی نمی‌کند. اگر همان «مبلغی که از حساب کم شد» و «مقداری که به کیف اضافه شد» را بنویسید، کارمزد خرید خودبه‌خود داخل میانگین آمده است. قاعدهٔ رسمی مالیاتی آمریکا هم همین را می‌گوید: طبق پرسش‌وپاسخ رمزارز سازمان مالیات آمریکا (IRS)، بهای تمامشده شامل کارمزد، کمیسیون و سایر هزینه‌های خرید است.
برای کارمزد فروش، یک فرمول دوم لازم دارید:
همان چهار خرید مثال را در نظر بگیرید و فرض کنید هر چهار تا با معامله آسان و کارمزد 0.5٪ انجام شده و این کارمزد از مقدار دریافتی کم شده است. جدول زیر نشان میدهد مسیر خرید و فروش چقدر عدد سربه‌سر را جابه‌جا میکند:
قاعدهٔ سرانگشتی ساده است: هر نیم درصد کارمزد در هر طرف معامله، حدود نیم درصد به قیمت سربه‌سر اضافه میکند. یک درصد شاید کم به نظر برسد، ولی وقتی چند بار خرید و فروش می‌کنید، روی هم جمع میشود. اگر بلافاصله بعد از خرید عدد قرمز دیدید و قیمت بازار تکانی نخورده بود، احتمالاً همین کارمزد و اسپرد است که در راهنمای ضرر بعد از خرید ارز دیجیتال بازش کرده‌ایم.
بعد از فروش بخشی از دارایی، میانگین خرید چه میشود؟
فروش بخشی از دارایی میانگین خرید باقیمانده را تغییر نمی‌دهد؛ فقط مقدار و بهای تمامشده را به یک نسبت کم میکند و سود یا زیان آن بخش را قطعی میکند. این رایج‌ترین جایی است که محاسبه‌ها خراب می‌شوند، پس با یک مثال جلو برویم.
از همان 0.002258422 بیت کوین با میانگین حدود 22.14 میلیارد تومان، 0.001 بیت کوین را در قیمت فرضی 25 میلیارد تومان در معامله پیشرفته (بدون کارمزد) می‌فروشید. حساب این‌طور است:
- درآمد فروش: 0.001 ضرب در 25 میلیارد، یعنی 25 میلیون تومان.
- بهای تمام‌شدهٔ همین بخش: 0.001 ضرب در میانگین، یعنی حدود 22.14 میلیون تومان.
- سود تحقق‌یافته: حدود 2.86 میلیون تومان. این سود دیگر قطعی است.
- باقیمانده: 0.001258422 بیت کوین با همان میانگین حدود 22.14 میلیارد تومان و بهای تمام‌شدهٔ حدود 27.86 میلیون تومان.
اشتباه رایج این است که پول فروش را از کل مبلغ خرید کم کنند: 50 منهای 25 میشود 25 میلیون، تقسیم بر مقدار باقیمانده، که میانگینی حدود 19.87 میلیارد تومان میدهد. این عدد وهم است. سود فروش را دوبار حساب میکند: یک بار در پول نقدی که گرفته‌اید و یک بار در میانگین پایین‌تری که خیال می‌کنید دارید. نتیجه‌اش این است که فکر می‌کنید با قیمت 20 میلیارد هم در سودید، در حالی که روی باقیمانده زیان داده‌اید.
اگر بعد از فروش دوباره بخرید، از همان باقیمانده ادامه دهید: بهای تمام‌شدهٔ باقیمانده به‌علاوهٔ مبلغ خرید تازه، تقسیم بر مقدار باقیمانده به‌علاوهٔ مقدار تازه. روش‌های دیگری هم برای نسبت دادن فروش به خریدها هست. سازمان مالیات آمریکا مثلاً در نبود شناسایی دقیق واحدها، فروش را به ترتیب زمانی، یعنی «اولین ورودی، اولین خروجی»، حساب میکند. برای کاربر شخصی، میانگین وزنی ساده‌ترین و قابل‌پیگیری‌ترین روش است.
این را هم بدانید که روش رسمی محاسبهٔ بهای تمام‌شدهٔ رمزارز برای مالیات در ایران تا امروز اعلام نشده است. با این حال، داشتن جدول خرید و فروش برای هر گزارش مالیاتی احتمالی به کارتان می‌آید. کلیات ثبت درآمد را در راهنمای اظهارنامهٔ مالیاتی ارز دیجیتال مرور کرده‌ایم.
اگر با تومان و تتر خرید کرده باشیم، میانگین را چطور حساب کنیم؟
خریدهایی را که با دو ارز مبنا انجام شده‌اند، هیچ‌وقت مستقیم با هم میانگین نگیرید؛ یا دو دفتر جدا نگه دارید، یا همه را با یک واحد پول یکسان بنویسید. طبق صفحهٔ بیت کوین ارزینجا، قیمت بیت کوین در پنل ما هم به تومان و هم به تتر اعلام میشود. پس ممکن است بخشی از بیت کوین را با تومان خریده باشید و بخشی را با تتری که از قبل داشتید.
جمع زدن «میلیارد تومان» با «تتر» مثل جمع زدن متر با کیلوگرم است. دو راه درست دارید:
- دو میانگین جدا: یک میانگین تومانی برای خریدهای تومانی و یک میانگین تتری برای خریدهای تتری. این روش وقتی خوب است که سود را هم در همان واحد می‌سنجید. مثلاً اگر می‌خواهید بدانید بیت کوین در برابر دلار چه کرده، دفتر تتری جواب شماست.
- یک واحد پول برای همه: هر خرید تتری را با تومانی بنویسید که خودتان برای همان تترها پرداخته بودید، نه با نرخ امروز. این‌طور تتر هم یک دارایی با بهای تمام‌شدهٔ خودش است و میانگین تومانی بیت کوین، کل هزینهٔ واقعی شما را نشان میدهد.
اشتباهی که زیاد می‌بینیم، تبدیل خرید تتری قدیمی با نرخ امروز است. این کار سود یا زیانی را که خود تتر در این مدت به تومان داشته، پنهان میکند و در میانگین بیت کوین می‌ریزد. اگر سبدتان چند ارز دارد، همین منطق را برای همه به کار ببرید؛ چیدن سهم هر ارز را در آموزش چیدن پرتفولیو ارز دیجیتال توضیح داده‌ایم.
چطور در اکسل یا گوگل‌شیت یک ماشین‌حساب ساده بسازیم؟
یک جدول چهارستونی و دو فرمول کافی است تا میانگین و سربه‌سرتان بعد از هر خرید خودکار به‌روز شود. تابع SUMPRODUCT طبق راهنمای رسمی مایکروسافت مجموع حاصل‌ضرب‌های محدوده‌های متناظر را برمی‌گرداند و محدوده‌ها باید هم‌اندازه باشند. گوگل‌شیت هم همین تابع را با همین نحو دارد. ما ماشین‌حساب تعاملی جداگانه‌ای در سایت نداریم؛ این جدول ماشین‌حساب شخصی خودتان است.
ستون‌ها را این‌طور بچینید: A تاریخ خرید، B مبلغ پرداختی به تومان، C مقدار دریافتی، و D قیمت هر واحد با فرمول =B2/C2. خریدها در ردیف‌های 2 تا 5 هستند. حالا این فرمول‌ها را در خانه‌های خالی بنویسید:
- میانگین خرید (F2):
=SUM(B2:B5)/SUM(C2:C5) - همان میانگین با قیمت و مقدار:
=SUMPRODUCT(D2:D5,C2:C5)/SUM(C2:C5). این فرمول وقتی به کار می‌آید که در یادداشت‌هایتان قیمت و مقدار را دارید، نه مبلغ را. - قیمت سربه‌سر با کارمزد فروش 0.5٪:
=F2/(1-0.005). اگر در معامله پیشرفته می‌فروشید، 0.005 را صفر بگذارید. - سود یا زیان شناور:
=(G2-F2)*SUM(C2:C5)که G2 قیمت فعلی است.
با خریدهای جدید، ردیف اضافه کنید و محدوده‌ها را بزرگ کنید، مثلاً تا B50. برای فروش‌ها یک برگهٔ جدا بسازید: مقدار فروخته، قیمت فروش، میانگین در لحظهٔ فروش و سود تحقق‌یافته. بعد از هر فروش، مقدار باقیمانده و بهای تمام‌شدهٔ باقیمانده را در ردیف تازه‌ای از برگهٔ اصلی بنویسید و خریدهای بعدی را از همان‌جا ادامه دهید.
از تجربهٔ تیم ارزینجا
جدول را همان روز خرید پر کنید، نه آخر ماه
طبق راهنمای کیف پول ما، در «کیف من» موجودی، ارزش تخمینی داراییها و تغییر ارزش ۲۴ ساعت گذشته را می‌بینید؛ نمایش میانگین خرید در این راهنما ذکر نشده است. پس دفتر شخصی شما منبع اصلی این عدد است. هر بار که خرید یا فروشی انجام می‌دهید، رسید همان تراکنش را از تاریخچهٔ معاملات باز کنید و دو عدد مبلغ و مقدار را همان لحظه در جدول بنویسید. پنج ثانیه کار است و از ساعت‌ها گشتن در سابقه جلوگیری میکند.
میانگین کم کردن کی به ضرر ماست؟
میانگین کم کردن وقتی به ضرر شماست که برای پایین آوردن یک عدد، پول بیشتری را وارد دارایی‌ای کنید که دلیل خریدش دیگر سر جایش نیست. فرمول این مقاله فقط حساب میکند؛ نمی‌گوید خرید بعدی کار درستی است یا نه. پایین‌تر آمدن میانگین، زیان درصدی را کوچک‌تر نشان میدهد، ولی پول بیشتری در معرض ریسک می‌گذارد.
در مثال ما، اگر خرید چهارم را انجام نمی‌دادید، 35 میلیون تومان در بازار داشتید؛ با آن، 50 میلیون. میانگین پایین‌تر آمد، ولی اگر قیمت از سطح ۱۳ آبان 20٪ دیگر افت کند، زیان شما به‌جای حدود 9.4 میلیون، به حدود 12.4 میلیون تومان می‌رسد. پس پیش از هر پلهٔ تازه، سقف تعداد پله و سقف کل مبلغ را از قبل بنویسید. اصول خرید پله‌ای حساب‌شده را در راهنمای خرید پله‌ای و DCA و تصمیم‌گیری بعد از افت را در سه سناریوی ریزش قیمت بعد از خرید آورده‌ایم.
چند اشتباه دیگر هم محاسبهٔ میانگین را بی‌اعتبار میکند:
- جا انداختن خریدهای کوچک: چند خرید ۵۰۰ هزار تومانی هم وزن دارند. فیلتر تاریخچه را روی کل بازه بگذارید.
- قاطی کردن واریز و خرید: رمزارزی که از کیف دیگری واریز کرده‌اید، خرید در ارزینجا نیست. بهای تمام‌شده‌اش را از سابقهٔ جایی که خریدهاید بیاورید.
- فراموش کردن کارمزد شبکه: اگر بخشی را به کیف شخصی برداشت کرده‌اید، کارمزد شبکه مقدار شما را کم کرده است. مقدار را از موجودی واقعی بخوانید.
- استفاده از قیمت به‌جای مبلغ: قیمتی که روی نمودار دیدید با قیمتی که سفارش‌تان پر شد یکی نیست. همیشه عدد رسید را بنویسید.
جمع‌بندی: میانگین خرید ارز دیجیتال را کجا به کار ببریم؟
میانگین خرید ارز دیجیتال قطب‌نمای تصمیم‌های بعدی شماست، به شرطی که با فرمول وزنی و از روی رسیدهای واقعی حساب شود. جمع مبلغ تقسیم بر جمع مقدار، کارمزد خرید داخل مبلغ، کارمزد فروش در فرمول سربه‌سر، و میانگینی که با فروش جزئی دست نمی‌خورد. با همین چهار قاعده و یک جدول ساده، همیشه می‌دانید کجای کار هستید.
حالا تاریخچهٔ معاملاتتان را باز کنید و جدول را بسازید. بعد قیمت لحظه‌ای بیت کوین در ارزینجا را کنار میانگین خودتان بگذارید تا وضعیت واقعی‌تان را ببینید. اگر خرید یا فروش بعدی در برنامه‌تان است، در بازار ارزینجا میتوانید با قیمت دلخواه و بدون کارمزد معاملات پیشرفته سفارش بگذارید تا سربه‌سرتان از میانگین فاصله نگیرد.
این مطلب صرفاً آموزشی است و توصیهٔ خرید یا فروش نیست. اعداد مثال‌ها جز قیمت ۱۳ آبان ۱۴۰۵ فرضی‌اند و پایین آوردن میانگین خرید ارز دیجیتال هیچ سودی را تضمین نمی‌کند.
سوالات متداول
میانگین خرید با میانگین متحرک چه فرقی دارد؟
میانگین خرید عددی شخصی است: جمع تومانی که خودتان پرداختهاید تقسیم بر مقداری که خریدهاید، و فقط وضعیت سود و زیان شما را نشان میدهد. میانگین متحرک یک اندیکاتور تحلیل تکنیکال است که میانگین قیمت بازار را در چند روز یا چند کندل اخیر حساب میکند و برای همهٔ معاملهگران یکی است. این دو را با هم اشتباه نگیرید.
درصد سود یا زیان را با میانگین خرید چطور حساب کنیم؟
قیمت فعلی را بر میانگین خرید تقسیم کنید، یک را از آن کم کنید و حاصل را در صد ضرب کنید. مثلاً با میانگین 22.14 میلیارد و قیمت 20.82 میلیارد تومان، حاصل حدود منفی 6٪ است. اگر می‌خواهید کارمزد فروش هم لحاظ شود، به‌جای میانگین از قیمت سربه‌سر استفاده کنید تا عدد واقعی‌تری ببینید.
آیا برداشت رمزارز به کیف شخصی میانگین خرید را تغییر میدهد؟
انتقال به کیف شخصی فروش نیست، پس بهای تمامشده همان میماند. اما کارمزد شبکه از مقدار شما کم میشود؛ یعنی همان مبلغ کل حالا بر مقدار کمتری تقسیم میشود و میانگین باقیمانده کمی بالا میرود. بعد از هر برداشت، مقدار را از موجودی واقعی کیف مقصد بخوانید و در جدولتان اصلاح کنید.
آیا ارزینجا میانگین خرید را خودکار نشان میدهد؟
در راهنمای رسمی کیف پول ارزینجا، موجودی، ارزش تخمینی داراییها و تغییر ارزش ۲۴ ساعت گذشته آمده، ولی نمایش میانگین قیمت خرید ذکر نشده است. مبلغ و مقدار هر خرید را میتوانید از منوی «معامله»، بخش «تاریخچه معاملات» و رسید هر تراکنش بردارید و میانگین را خودتان با فرمول وزنی حساب کنید.
