اگر بیت کوین (BTC) یا اتریوم (ETH) دارید و به پول نقد نیاز دارید، اولین فکر، فروش دارایی است. اما این کار هم مالیات دارد و هم سود آینده را از دست میدهید. راهحل بهتر وجود دارد: وام با وثیقه ارز دیجیتال. با این روش داراییتان را نگه میدارید و همزمان پول نقد میگیرید.
وام با ارز دیجیتال چیست و چه کاربردی دارد؟
وام با ارز دیجیتال یا Crypto-Backed Loan نوعی وام وثیقهدار است. شما ارز دیجیتال خود را بهعنوان وثیقه قرار میدهید و در ازای آن پول نقد یا استیبل کوین (Stablecoin) دریافت میکنید. وثیقه تا زمان بازپرداخت کامل وام نزد پلتفرم میماند.
این نوع وام چند کاربرد اصلی دارد. اول: اینکه نیازی به فروش دارایی ندارید. دوم: اینکه رویداد مالیاتی ایجاد نمیشود. سوم: اینکه همچنان از رشد قیمت دارایی بهره میبرید. این مدل برای کسانی مناسب است که دارایی بلندمدت دارند اما به نقدینگی کوتاهمدت نیاز دارند.
فرض کنید 1 واحد بیت کوین دارید و به 30000 دلار نیاز دارید. به جای فروش بیت کوین میتوانید آن را وثیقه بگذارید و 30000 دلار وام بگیرید. اگر قیمت بیت کوین بعداً بالاتر رفت، از آن سود هم میبرید. برای آشنایی با این دارایی میتوانید صفحه خرید بیت کوین را ببینید.
چطور وام با ارز دیجیتال کار میکند؟
فرآیند کلی ساده است. شما ارز دیجیتال واریز میکنید. پلتفرم ارزش آن را محاسبه میکند. سپس بر اساس نسبت LTV مشخص، وام پرداخت میشود. در طول مدت وام، سود (APR) پرداخت میکنید. در انتها اصل وام را برمیگردانید و وثیقه آزاد میشود.
LTV چیست؟ محاسبه نسبت وام به ارزش
وام به ارزش (LTV) مخفف Loan-to-Value است و نسبت وام به ارزش وثیقه را نشان میدهد. اگر LTV برابر با 50 درصد باشد و 1 واحد بیت کوین به ارزش 70000 دلار وثیقه بگذارید، حداکثر 35000 دلار وام میگیرید. هر چه LTV بالاتر باشد، ریسک لیکوئید شدن (Liqudation) بیشتر است.
اکثر پلتفرمها LTV بین 50 تا 75 درصد ارائه میدهند. برای امنیت بیشتر توصیه میشود LTV را زیر 50 درصد نگه دارید. این کار فضای کافی برای نوسانات بازار ایجاد میکند. هر چه LTV کمتر باشد، وثیقه شما امنتر است.
در پروتکلهای دیفای (DeFi) مثل آوه (AAVE)، مفهوم Over-collateralization وجود دارد. یعنی ارزش وثیقه باید بیشتر از مقدار وام باشد. معمولاً نسبت 150 تا 200 درصد رایج است. مثلاً برای گرفتن 100 دلار وام باید 150 تا 200 دلار وثیقه بگذارید.
ریسک لیکوئید شدن وثیقه چیست؟
Liquidation یعنی پلتفرم، وثیقه شما را میفروشد تا وام را پس بگیرد. این اتفاق وقتی میافتد که ارزش وثیقه به حد خطر برسد. در Aave این حد Health Factor نام دارد. اگر Health Factor زیر 1 برود، وثیقه لیکوئید میشود.
مثال عملی: 1 واحد اتریوم به ارزش 3000 دلار وثیقه میگذارید و 1500 دلار وام میگیرید (LTV برابر با 50 درصد). اگر قیمت اتریوم به 1800 دلار برسد،LTV به 83 درصد میرسد و خطر لیکوئیدیشن جدی میشود. برای جلوگیری باید وثیقه اضافه کنید یا بخشی از وام را بازپرداخت کنید.
انواع وام با ارز دیجیتال
وامهای ارز دیجیتال به دو دسته اصلی تقسیم میشوند: متمرکز (CeFi) و غیرمتمرکز (DeFi). هر کدام مزایا و معایب خاص خود را دارند. انتخاب بین آنها به میزان دانش فنی، سطح ریسک و ترجیح شما بستگی دارد.
وام متمرکز (CeFi): Nexo و Binance
پلتفرمهای CeFi مثل Nexo ،Binance Loans و کوین بیس رابط کاربری ساده دارند. نیازی به دانش فنی یا کیف پول ارز دیجیتال خاص ندارید. فقط حساب کاربری میسازید، رمزارز واریز میکنید و وام میگیرید. این پلتفرمها برای تازهکاران مناسبترند.
Nexo یکی از محبوبترین پلتفرمهای CeFi است. LTV تا 50 درصد ارائه میدهد. نرخ سود سالانه بین 6 تا 13 درصد است. پشتیبانی از بیت کوین، ETH و چند کریپتو دیگر وجود دارد، اما مثل همه پلتفرمهای متمرکز (CEX)، کنترل دارایی دست شما نیست.
Binance Loans هم گزینه خوبی است. با حساب Binance موجود میتوانید وام بگیرید. مدت وام از 7 تا 180 روز است. نرخ سود بر اساس مدت و دارایی وثیقه متفاوت است. یکپارچگی با اکوسیستم Binance مزیت بزرگی محسوب میشود.
وام غیرمتمرکز (DeFi): Aave و MakerDAO
پروتکلهای DeFi از قراردادهای هوشمند (Smart Contract) استفاده میکنند. هیچ واسطهای وجود ندارد. کنترل کامل دارایی دست شما است. Aave و میکر دائو (MKR) دو پروتکل پیشرو در این حوزه هستند، اما برای استفاده به کیف پول Web3 مثل متامسک (MetaMask) نیاز دارید.
آوه روی شبکه اتریوم و پالیگان (POL) کار میکند. LTV تا 75 درصد برای برخی داراییها ارائه میدهد. نرخ سود بر اساس عرضه و تقاضا تغییر میکند. Health Factor نیز بهصورت لحظهای نشان داده میشود. Aave یکی از امنترین و معتبرترین پروتکلهای DeFi است.
MakerDAO مدل متفاوتی دارد. با قرار دادن وثیقه ETH، استیبل کوین دای (DAI) میسازید. DAI به دلار آمریکا (USD) متصل (پگ) است. نرخ سود (Stability Fee) توسط حاکمیت پروتکل تعیین میشود. این مدل برای کسانی مناسب است که میخواهند از اتریوم خود DAI بسازند.
آموزش گام به گام دریافت وام در Aave
Aave یکی از سادهترین و معتبرترین پروتکلهای وام دیفای است. در اینجا مراحل کامل را توضیح میدهیم.
- نصب MetaMask: کیف پول MetaMask را در مرورگر نصب کنید. یک حساب جدید بسازید. کلید خصوصی و عبارت بازیابی (Seed Phrase) را در جای امن ذخیره کنید. این مهمترین بخش امنیت است.
- تهیه ETH برای کارمزد: برای تراکنش روی شبکه اتریوم به ETH نیاز دارید. مقدار کمی ETH (حدود 0.01 تا 0.05 واحد) برای پرداخت کارمزد (Gas Fee) نیاز است. بدون ETH نمیتوانید تراکنش انجام دهید.
- ورود به Aave: به آدرس app.aave.com بروید. کیف پول MetaMask را متصل کنید. شبکه مورد نظر (اتریوم یا Polygon) را انتخاب کنید. داشبورد اصلی بازار را میبینید.
- واریز وثیقه: از منو، Supply را انتخاب کنید. دارایی مورد نظر (مثلاً رپد بیت کوین (WBTC) یا ETH) را انتخاب کنید. مقدار را وارد و تراکنش را تأیید کنید. پس از تأیید، وثیقه در داشبورد نمایش داده میشود.
- دریافت وام: از منو، Borrow را انتخاب کنید. دارایی مورد نظر برای وام را انتخاب کنید (معمولاً یواسدی کوین (USDC) یا DAI). مقدار وام را وارد کنید. Health Factor را بررسی کنید. اگر بالای 1.5 بود، تراکنش وام را تأیید کنید.
- پایش Health Factor: بعد از دریافت وام باید Health Factor را مرتب بررسی کنید. اگر نزدیک به 1 شد باید وثیقه اضافه کنید یا بخشی از وام را پس بدهید. ابزارهایی مثل DeFi Saver نوتیفیکیشن میفرستند.
مقایسه پلتفرمهای وام ارز دیجیتال
در جدول زیر مهمترین پلتفرمهای وام ارز دیجیتال را با هم مقایسه کردهایم.
| پلتفرم | نوع | حداکثر LTV | سود سالانه |
| Aave | DeFi | 75 درصد | 3-8 درصد |
| Nexo | CeFi | 50 درصد | 6-13 درصد |
| MakerDAO | DeFi | 67 درصد | 5-8 درصد |
| کامپاند (Compound) | DeFi | 70 درصد | 4-9 درصد |
| Binance Loans | CeFi | 65 درصد | 7-15 درصد |
آوه، بهترین LTV را دارد اما نیاز به دانش فنی بیشتری دارد. Nexo سادهترین رابط را ارائه میدهد. MakerDAO برای ساخت DAI ایدهآل است. کامپاند، توکن حاکمیتی (Governance Token) قوی دارد. Binance Loans برای کاربران بایننس راحتترین گزینه است.
نکات مهم قبل از گرفتن وام با ارز دیجیتال
قبل از هر اقدامی باید نکات مهمی را در نظر بگیرید. این نکات به شما کمک میکند تصمیم بهتری بگیرید و از اشتباهات رایج جلوگیری کنید.
- LTV را محافظهکارانه تنظیم کنید. همیشه LTV را زیر 50 درصد نگه دارید. بازار ارز دیجیتال بسیار نوسانی است. یک ریزش 30 درصد میتواند وثیقه شما را به خطر بیندازد. با LTV پایین فضای کافی برای نوسان دارید.
- پلتفرم را با دقت انتخاب کنید. برای DeFi پروتکلهای بررسی شده و معتبر انتخاب کنید. Aave و Compound سابقه طولانی و ممیزیهای امنیتی متعدد دارند. از پروتکلهای ناشناس یا جدید دوری کنید. ریسک قرارداد هوشمند در DeFi واقعی است.
- برنامه بازپرداخت داشته باشید. قبل از گرفتن وام مشخص کنید چطور آن را پس میدهید. نرخ سود APR را حساب کنید. وام بدون برنامه بازپرداخت میتواند هزینه زیادی داشته باشد.
- هشدار قیمت تنظیم کنید. برای پایش وثیقه حتماً آلارم قیمت بگذارید. اگر قیمت ارز دیجیتال شما اُفت کرد باید سریع واکنش نشان دهید. ابزارهایی مثل Coinbase ،Binance یا DeFi Saver این قابلیت را دارند.
- با مبلغ کم شروع کنید. اگر تازهکار هستید اول با مبلغ کم تجربه کسب کنید. مکانیزم کار را کاملاً بفهمید. سپس سرمایه بیشتری وارد کنید. آموزش عملی بهترین راه یادگیری است.
سوالات متداول
بستگی به نوع پلتفرم دارد. پلتفرمهای متمرکز مثل Nexo و Binance نیاز به احراز هویت (KYC) دارند. پروتکلهای DeFi مثل Aave و میکر دائو غیرمتمرکز هستند و نیازی به KYC ندارند. فقط به کیف پول Web3 نیاز دارید.
در صورت لیکوئید شدن، پلتفرم، وثیقه شما را میفروشد تا وام و سود معوقه را پس بگیرد. معمولاً یک جریمه لیکوئید (Liquidation Penalty) هم کسر میشود که بین 5 تا 15 درصد است. مابقی وثیقه به شما برمیگردد. برای جلوگیری باید LTV را پایین نگه دارید.
بله، بیت کوین یکی از محبوبترین داراییهای وثیقه است. در پلتفرمهای CeFi مثل Nexo و Binance میتوانید مستقیماً بیت کوین وثیقه بگذارید. در DeFi معمولاً از Wrapped Bitcoin یا WBTC استفاده میشود که نمایش توکنی بیت کوین بر روی اتریوم است.
نرخ سود (APR) بسته به پلتفرم و دارایی متفاوت است. پلتفرمهای DeFi مثل آوه معمولاً 3 تا 8 درصد سالانه دارند. پلتفرمهای CeFi مثل Nexo بین 6 تا 13 درصد هستند. این نرخها متغیر بوده و با شرایط بازار تغییر میکنند.
در پروتکلهای DeFi حداقل مبلغ خاصی وجود ندارد اما هزینه Gas اتریوم باید توجیه داشته باشد. معمولاً کمتر از 500 دلار بهدلیل کارمزد بالا توجیه اقتصادی ندارد. در پلتفرمهای CeFi معمولاً حداقل 50 تا 100 دلار وثیقه نیاز است.
