شبکه اجتماعی غیرمتمرکز چیست؟ آموزش فارکستر و لنز پروتکل از صفر

هر بار که در X یا اینستاگرام پست می‌گذارید، داده‌های‌تان به یک شرکت خصوصی تعلق دارد. این شرکت می‌تواند حساب را حذف، محتوا را سانسور کند یا اطلاعات شما را به تبلیغ‌دهنده‌ها بفروشند. شبکه‌های اجتماعی غیرمتمرکز برای حل همین مشکل ساخته شده‌اند. در این مقاله، با دو پروتکل پیشرو یعنی فارکستر (Farcaster) و لنز پروتکل (Lens Protocol) آشنا می‌شوید و یاد می‌گیرید که چطور از آن‌ها استفاده کنید.

شبکه اجتماعی غیرمتمرکز چیست و چه تفاوتی با X دارد؟

شبکه اجتماعی غیرمتمرکز یا DeSoc (Decentralized Social) نوعی پلتفرم است که روی بلاکچین اجرا می‌شود. داده‌های کاربران در آن توسط یک شرکت مرکزی کنترل نمی‌شود. هر کاربر مالک واقعی محتوا، فالوورها و هویت دیجیتال خود است.

در X اگر اکانتت مسدود (Ban) شود، همه چیز از دست می‌رود. در DeSoc هویت روی بلاکچین است و هیچ‌کس نمی‌تواند آن را پاک کند. همچنین، می‌توانید از یک کلاینت به کلاینت دیگر بدون این‌که فالوورهای‌تان را از دست بدهید، بروید.

تفاوت اصلی در مالکیت داده است. X، داده‌ها را می‌فروشد. DeSoc داده‌های‌ شما را نزد خودتان نگه می‌دارد. این تفاوت کوچک نیست؛ یک تحول بنیادی در مدل کسب‌وکار است.

فارکستر چیست؟

Farcaster یک پروتکل اجتماعی غیرمتمرکز است که روی شبکه بیس ((Base) لایه 2 (L2) اتریوم (ETH)) ساخته شده. در سال 2021 توسط « Dan Romero » و « Varun Srinivasan » که هر دو از اعضای سابق Coinbase بودند، راه‌اندازی شد. فارکستر برای توسعه‌دهندگان Web3 یک ابزار قوی است.

هسته اصلی فارکستر یک پروتکل باز است. هر کسی می‌تواند روی آن اپلیکیشن بسازد. این یعنی اگر یک کلاینت فارکستر شکست بخورد، بقیه همچنان کار می‌کنند و داده‌ها از دست نمی‌روند.

ساختار فنی فارکستر

فارکستر از دو لایه تشکیل شده است. لایه اول روی بلاکچین Base قرار دارد و هویت کاربران (FID یا Farcaster ID) را ذخیره می‌کند. لایه دوم شبکه‌ای از Hubs است که محتوای پست‌ها را نگه می‌دارند.

Hubs نودهای (Node) غیرمتمرکزی هستند که پیام‌های کاربران را همگام‌سازی می‌کنند. هر کسی می‌تواند یک Hub راه‌اندازی کند. این طراحی باعث می‌شود فارکستر سریع، ارزان و مقاوم در برابر سانسور باشد.

برای ثبت‌نام در Farcaster باید یک کیف پول رمزارز اتریوم داشته باشید. هزینه ثبت‌نام سالانه حدود 3 تا 5 دلار آمریکا (USD) است که روی Base پرداخت می‌شود. این هزینه اسپم (Spam) را کاهش می‌دهد.

Warpcast؛ محبوب‌ترین کلاینت فارکستر

وارپ‌کست یک اپلیکیشن موبایل و وب است که روی پروتکل فارکستر ساخته شده. اگر فارکستر را مثل ایمیل در نظر بگیرید، Warpcast مثل Gmail است. یعنی یک رابط کاربری برای دسترسی به شبکه.

رابط Warpcast شبیه X است. می‌توانید کست (cast) ارسال، دنبال کنید، لایک بزنید و ری‌کست کنید. همچنین، کانال‌های موضوعی مانند ethereum ،/defi/ و nft/ وجود دارند که شبیه گروه‌های تخصصی هستند.

Warpcast رسمی‌ترین کلاینت نیست اما محبوب‌ترین است. کلاینت‌های دیگری مثل Supercast، Neynar و Yup هم وجود دارند که هر کدام ویژگی‌های متفاوتی دارند.

Frames در فارکستر چیست؟

فریم‌ها یکی از جذاب‌ترین ویژگی‌های فارکستر هستند. Frame به شما اجازه می‌دهد تا یک mini-app تعاملی را مستقیم داخل فید اجرا کنید که نیازی به خروج از اپ نیست.

با Frames می‌توانید مستقیم از داخل فید، کارهای زیر را انجام دهید:

• رأی‌گیری (Poll) از فالوورها
• سواپ (Swap) مستقیم توکن
• مینت توکن غیرقابل تعویض (NFT)
• خرید بلیط رویداد
• اجرای بازی‌های ساده

Frames برای توسعه‌دهندگان یک API ساده دارد. هر توسعه‌دهنده‌ای می‌تواند Frame سفارشی بسازد. این ویژگی فارکستر را به یک اکوسیستم پر از ابزار تبدیل کرده است.

لنز پروتکل چیست؟

Lens Protocol یک پروتکل اجتماعی غیرمتمرکز است که توسط تیم آوه (AAVE) در سال 2022 راه‌اندازی شد، اما از اواخر 2024 به شبکه مستقل خودش منتقل شده و دیگر وابسته به Aave نیست. لنز روی پالیگان (PolygonPOS) اجرا می‌شود.

Lens Protocol رویکردی متفاوت‌تر از فارکستر دارد. در لنز پروتکل همه چیز روی بلاکچین ذخیره می‌شود؛ از پروفایل گرفته تا پست‌ها و فالوورها. این یعنی شفافیت بیشتر اما هزینه‌های بالاتر تراکنش.

Profile NFT در لنز پروتکل

در Lens Protocol هویت کاربر به‌صورت یک NFT ذخیره می‌شود. این Profile NFT را می‌توانید به کیف پول دیگری منتقل کنید یا حتی بفروشید. هر اپلیکیشنی که روی لنز ساخته شده این NFT را می‌شناسد.

Profile NFT شامل تمام تاریخچه اجتماعی کاربر است. پست‌ها، کامنت‌ها، فالوورها و تعاملات همه به این NFT متصل هستند. اگر از یک اپ به اپ دیگر بروید، همه چیز به همراه‌تان می‌آید.

این مدل برای اتصال به دیفای (DeFi) هم مفید است، زیرا هویت روی بلاکچین است و پروتکل‌های دیفای می‌توانند از گراف اجتماعی کاربر برای اعتبارسنجی استفاده کنند.

اپلیکیشن‌های ساخته‌شده روی لنز

اکوسیستم لنز شامل ده‌ها اپلیکیشن مختلف است. هر اپ برای یک هدف خاص طراحی شده:

• Hey.xyz: شبیه‌ترین به X در فضای لنز
• Phaver: اپ موبایل با رابط کاربری ساده
• Buttrfly: برای محتوای ویدیویی
• Lenster: کلاینت وب اصلی (اکنون Hey.xyz)
• Orb: اپ موبایل با محوریت NFT

همه این اپ‌ها از یک پروفایل استفاده می‌کنند. فالوورهای شما در تمام این اپ‌ها یکسان است. این قابلیت تعامل‌پذیری (interoperability) مهم‌ترین مزیت لنز است.

مقایسه فارکستر و لنز پروتکل

هر دو پروتکل هدف یکسانی دارند اما مسیرهای متفاوتی را طی می‌کنند. انتخاب بین آن‌ها بستگی به نیاز شما دارد.

ویژگی	فارکستر	لنز پروتکل
بلاکچین	Base	پالیگان (POL)
ذخیره داده	Hubs (off-chain)	آن‌چین (On-Chain)
هویت کاربر	Farcaster ID (FID)	Profile NFT
سرعت	بالاتر	کمتر
هزینه	3 تا 5 دلار سالانه	بر اساس گس (Gas Fee)
اتصال دیفای	از طریق Frames	مستقیم
کلاینت اصلی	Warpcast	Hey.xyz

فارکستر سریع‌تر است و برای توسعه‌دهندگان انعطاف بیشتری دارد. لنز کامل‌تر است و اتصال مستقیم به دیفای دارد. اگر به دنبال تجربه کاربری ساده هستید، فارکستر بهتر است. اگر با DeFi کار می‌کنید، لنز، انتخاب بهتری است.

مزایا و معایب شبکه‌های اجتماعی غیرمتمرکز

مثل هر فناوری جدیدی، DeSoc هم مزایا و معایب خودش را دارد. قبل از ورود باید از هر دو طرف باخبر باشید.

مزایا:

• مالکیت کامل داده و هویت
• مقاومت در برابر سانسور
• قابلیت جابه‌جایی بین کلاینت‌ها بدون از دست دادن فالوور
• اتصال به Web3 و دیفای
• شفافیت بیشتر در عملکرد پلتفرم

معایب:

• کاربران فعال کمتر نسبت به X
• رابط کاربری پیچیده‌تر برای تازه‌کارها
• نیاز به کیف پول کریپتو
• هزینه‌های تراکنش در برخی پروتکل‌ها
• محتوای غیرقانونی سخت‌تر حذف می‌شود

مشکل اصلی هنوز تعداد کاربر است. شبکه اجتماعی X صدها میلیون کاربر دارد. فارکستر و لنز در مجموع چند صد هزار کاربر فعال دارند. اما این عدد در حال رشد است.

چطور در فارکستر یا لنز پروتکل عضو شویم؟

ثبت‌نام در هر دو پروتکل به یک کیف پول Web3 نیاز دارد. متامسک (MetaMask) یا Coinbase Wallet گزینه‌های خوبی هستند. برای تأمین گس هم به توکن شبکه مربوطه نیاز دارید.

ثبت‌نام در فارکستر:

• به warpcast.com بروید یا اپ Warpcast را دانلود نمایید
• با کیف پول اتریوم وصل شوید
• یک نام کاربری (username) انتخاب کنید
• هزینه ثبت‌نام سالانه را پرداخت کنید (روی Base)
• شروع به فالو کردن کنید

ثبت‌نام در لنز پروتکل:

• به hey.xyz بروید
• با کیف پول اتریوم وصل شوید
• Profile NFT را بسازید (ممکن است نیاز به دعوت‌نامه داشته باشید)
• یک handle انتخاب کنی (مثل @danial.lens)
• شروع به استفاده کنید

برای پرداخت هزینه‌ها روی شبکه بیس یا Polygon به ETH نیاز دارید. می‌توانی برای خرید اتریوم از صرافی‌های معتبر مثل ارزینجا استفاده کنید و بعد آن را به شبکه مربوطه bridge کنید.

جمع‌بندی

شبکه‌های اجتماعی غیرمتمرکز هنوز در مراحل اولیه هستند اما روند رشد آن‌ها سریع است. اگر وارد دنیای Web3 شده‌اید، امتحان کردن فارکستر یا Lens Protocol تجربه ارزشمندی است. برای شروع، یک کیف پول اتریوم بسازید، مقداری ETH تهیه کنید و همین امروز اولین حساب خود را در Warpcast یا Hey.xyz ثبت نمایید. مالکیت داده‌های‌تان از همین لحظه شروع می‌شود.

سوالات متداول