صرافی پرپچوال غیرمتمرکز پلتفرمی روی بلاکچین است که در آن قرارداد دائمی بدون سررسید را با اهرم و بدون امانتدار معامله می‌کنید. هایپرلیکویید شناخته‌شده‌ترین نمونهٔ آن است. اما «بدون واسطه» یعنی بدون پشتیبان هم هست. لیکوییدیشن خودکار، قیمت مارک، ADL، پل و امضای کیف پول ریسک‌هایی‌اند که تازه‌کار معمولاً نمی‌بیند.
این متن آموزش ترید نیست و قصد ندارد شما را به اهرم تشویق کند. هدفش این است که پیش از اولین واریز بدانید هر سازوکار، طبق مستندات رسمی خود هایپرلیکویید، چطور کار میکند و کجا می‌تواند سرمایه‌تان را بگیرد.
صرافی پرپچوال غیرمتمرکز چیست و هایپرلیکویید کجای این تصویر است؟
صرافی پرپچوال غیرمتمرکز نوعی صرافی غیرمتمرکز است که به‌جای خرید و فروش خود دارایی، قرارداد دائمی روی قیمت آن را با مارجین و اهرم معامله میکند. سفارش‌ها، تسویه و لیکوییدیشن با قواعد پروتکل انجام می‌شوند و هیچ کارگزاری حساب شما را مدیریت نمی‌کند.
در هایپرلیکویید دفتر سفارش روی بلاکچین اختصاصی خود پروژه اجرا میشود و وثیقهٔ معاملات پرپ USDC است. اگر هنوز با خود مفهوم آشنا نیستید، اول مقایسهٔ dYdX، Hyperliquid و GMX را بخوانید. برای شناخت پروژه و توکنش، معرفی هایپرلیکویید و توکن HYPE را ببینید. مراحل عملی کار با پلتفرم هم در آموزش ترید در هایپرلیکویید آمده است. اینجا فقط سراغ روی دیگر سکه می‌رویم: ریسک‌ها.
لیکوییدیشن در هایپرلیکویید دقیقاً کی و چطور اتفاق می‌افتد؟
طبق مستندات رسمی لیکوییدیشن هایپرلیکویید، وقتی ارزش حساب شما زیر «مارجین نگهداشت» برود، پوزیشن لیکویید میشود. مارجین نگهداشت نصف مارجین اولیه در حداکثر اهرم همان دارایی است. این نرخ بسته به دارایی از 1.25٪ (دارایی‌های با اهرم 40 برابر) تا 16.7٪ (دارایی‌های با اهرم 3 برابر) متغیر است.
همان صفحه فرمول قیمت لیکوییدیشن را این‌طور می‌دهد:
liq_price = price − side × margin_available / position_size / (1 − l × side)
در این فرمول l برابر 1 تقسیم بر «اهرم نگهداشت» است و side برای لانگ 1 و برای شورت −1 است. margin_available در حالت ایزوله یعنی «مارجین ایزوله منهای مارجین نگهداشت لازم» و در حالت کراس یعنی «ارزش حساب منهای مارجین نگهداشت لازم».
با یک مثال فرضی حسابش می‌کنیم. پوزیشن لانگ ایزوله روی بیت کوین دارید: 0.1 BTC با قیمت ورود 100,000 دلار، یعنی ارزش اسمی 10,000 دلار. طبق صفحهٔ Margin tiers مستندات، حداکثر اهرم بیت کوین برای پوزیشن تا 150 میلیون دلار 40 برابر است. پس نرخ نگهداشت 1.25٪ و مقدار l برابر 0.0125 میشود. کارمزد و فاندینگ را در این محاسبه کنار گذاشته‌ایم.
- مارجین اولیه: با اهرم 10 برابر، 10,000 تقسیم بر 10 میشود 1,000 دلار مارجین ایزوله.
- نگهداشت لازم: 1.25٪ از 10,000 دلار برابر 125 دلار است.
- مارجین در دسترس: 1,000 منهای 125 میشود 875 دلار.
- فاصله تا لیکوییدیشن: 875 تقسیم بر 0.1 میشود 8,750 و تقسیم آن بر (1 − 0.0125) حدود 8,861 دلار.
- قیمت لیکوییدیشن: 100,000 منهای 8,861، یعنی حدود 91,139 دلار. افتی کمتر از 9 درصد کل مارجین شما را در معرض بستن قرار می‌دهد.
با همین فرمول، اهرم بالاتر فاصله را به‌شدت کم میکند:
دو جزئیات دیگر مستندات کمتر دیده میشود. اگر پوزیشن قابل‌لیکویید بزرگ‌تر از 100 هزار USDC باشد، فقط 20٪ آن با سفارش مارکت به دفتر سفارش فرستاده میشود پس از آن 30 ثانیه دورهٔ انتظار هست و در این مدت هر سفارش لیکوییدیشن مارکت کل پوزیشن را می‌بندد.
اگر ارزش حساب به زیر دو سوم مارجین نگهداشت برسد و بستن از راه دفتر سفارش موفق نشود، «لیکوییدیشن پشتیبان» با صندوق لیکوییدیتور که بخشی از HLP است انجام میشود. در این حالت مارجین نگهداشت به کاربر برنمی‌گردد. در حالت کراس هم کل پوزیشن‌ها و مارجین کراس منتقل می‌شوند و ممکن است ارزش حساب به صفر برسد. محاسبهٔ عمومی‌تر را در فرمول و ماشین‌حساب قیمت لیکوییدیشن ببینید.
چرا قیمتی که لیکوییدتان میکند با قیمت روی نمودار فرق دارد؟
هایپرلیکویید لیکوییدیشن را با «قیمت مارک» انجام می‌دهد، نه با آخرین معامله‌ای که روی نمودار می‌بینید. طبق صفحهٔ شاخص‌های قیمت در مستندات هایپرلیکویید، قیمت اوراکل میانهٔ وزنی قیمت چند صرافی متمرکز است و ولیدیتورها تقریباً هر سه ثانیه آن را به‌روز می‌کنند.
قیمت مارک میانهٔ سه ورودی است: اوراکل به‌علاوهٔ میانگین نمایی 150 ثانیه‌ای فاصلهٔ قیمت هایپرلیکویید با اوراکل، میانهٔ بهترین خرید و فروش و آخرین معاملهٔ خود هایپرلیکویید، و میانهٔ قیمت پرپ چند صرافی خارجی. مستندات لیکوییدیشن صریحاً می‌گوید در نوسان شدید، مارک می‌تواند با قیمت دفتر سفارش «به‌طور قابل‌توجه» فاصله بگیرد. یعنی ممکن است روی نمودار هنوز بالای قیمت لیکوییدیشن باشید، ولی مارک شما را رد کرده باشد.
فاندینگ ساعتی چقدر از پوزیشن شما می‌خورد؟
در هایپرلیکویید فاندینگ هر ساعت پرداخت میشود و سقف آن طبق مستندات Funding برابر 4٪ در ساعت است. نرخ به‌صورت هشت‌ساعته محاسبه و هر ساعت یک‌هشتم آن پرداخت میشود. جزء بهرهٔ ثابت آن 0.01٪ در هر هشت ساعت است. مبلغ پرداختی برابر «اندازهٔ پوزیشن × قیمت اوراکل × نرخ فاندینگ» است.
یک نرخ فرضی 0.01٪ در ساعت را روی پوزیشن 10,000 دلاری در نظر بگیرید. هر ساعت 1 دلار و در شبانه‌روز 24 دلار میشود. اگر این پوزیشن با 1,000 دلار مارجین باز شده باشد، فقط فاندینگ در یک هفته حدود 168 دلار، یعنی نزدیک 17٪ مارجین را می‌برد، حتی اگر قیمت تکان نخورد. نرخ واقعی هر ساعت عوض میشود و ممکن است به نفع شما یا علیه شما باشد. منطق آن را در راهنمای نرخ فاندینگ بخوانید.
نکتهٔ ارزینجا
هدفتان مالکیت HYPE است، نه اهرم؟
خرید اسپات نه لیکوییدیشن دارد، نه فاندینگ ساعتی. در ارزینجا می‌توانید قیمت لحظه‌ای را ببینید و HYPE را با تومان به‌صورت آنی بخرید. این توصیهٔ سرمایه‌گذاری نیست.
ADL و صندوق HLP؛ چرا حتی پوزیشن سودده هم در امان نیست؟
طبق مستندات Auto-deleveraging هایپرلیکویید، اگر ارزش حساب یک کاربر یا ارزش پوزیشن ایزولهٔ او منفی شود، پوزیشن کاربران سودده در طرف مقابل به‌اجبار بسته میشود. رتبه‌بندی با شاخص «(قیمت مارک ÷ قیمت ورود) × (ارزش اسمی ÷ ارزش حساب)» انجام میشود. یعنی هر چه سود و اهرم شما بیشتر باشد، زودتر در صف قرار می‌گیرید.
مستندات ADL را «آخرین سازوکار حفظ توان پرداخت پلتفرم» می‌نامد و تأکید میکند کاربری که پوزیشن باز ندارد ضرر پلتفرم را جذب نمی‌کند. برای تریدر سودده، نتیجه این است که ممکن است درست وسط بهترین حرکت بازار، پوزیشنش با قیمت مارک قبلی بسته شود.
HLP هم صندوق پروتکل است. طبق صفحهٔ Protocol vaults، با چند استراتژی بازارسازی نقدینگی می‌دهد، لیکوییدیشن انجام می‌دهد و سپرده‌گذاران در سود و زیان آن شریک‌اند. برداشت تا 4 روز بعد از آخرین واریز قفل است. سود این صندوق تضمینی نیست. وقتی صندوق پوزیشن لیکوییدشده‌ای را به ارث می‌برد، زیان احتمالی آن مستقیماً به سپرده‌گذاران می‌رسد.
بازارهای کم‌عمق چطور دستکاری می‌شوند؟
در بازار پرپ یک توکن کم‌نقدشونده، یک بازیگر بزرگ می‌تواند با جابه‌جا کردن قیمت در چند صرافی، قیمت اوراکل و مارک را هم جابه‌جا کند و زنجیره‌ای از لیکوییدیشن بسازد. نمونهٔ مستند آن را خود هایپرلیکویید تأیید کرده است. این پروژه در بیانیهٔ رسمی 26 مارس 2025 در حساب X خود نوشت که «پس از شواهد فعالیت مشکوک بازار»، مجموعهٔ ولیدیتورها رأی به حذف پرپ JELLY دادند. طبق همان بیانیه، کاربران به‌جز آدرس‌های پرچم‌خورده از سوی Hyper Foundation جبران خسارت شدند.
دو درس از این رویداد می‌گیریم. اول، بازار کم‌عمق حتی برای کسی که اصلاً دستکاری نمی‌کند خطرناک است، چون ممکن است در موج دستکاری دیگران لیکویید شود. دوم، تصمیم ولیدیتورها می‌تواند یک بازار را ببندد و همهٔ پوزیشن‌ها را با قیمتی تسویه کند که شما انتخاب نکرده‌اید. «غیرمتمرکز» به این معنا نیست که هیچ کس نمی‌تواند در بازار مداخله کند.
پل، قرارداد هوشمند و امضای کیف پول چه ریسکی دارند؟
طبق صفحهٔ Bridge مستندات، پل قدیمی آربیتروم کمتر از 10٪ عرضهٔ USDC روی HyperCore را نگه می‌دارد و قرارداد آن را شرکت Zellic ممیزی کرده است. تاریخ این ممیزی در صفحهٔ Audits اعلام نشده است. انتقال USDC از راه پروتکل CCTP سیرکل هم مستند شده است. ممیزی ریسک را صفر نمی‌کند. هر قرارداد و هر پل بین‌زنجیره‌ای دیگری که در مسیر واریز استفاده کنید، نقطهٔ شکست تازه‌ای است.
ریسک بعدی امضای شماست. شرایط استفادهٔ هایپرلیکویید (بند 1.4) می‌گوید شرکت هیچ حضانت یا کنترلی روی محتوای کیف پول شما ندارد. بند 2.5 امنیت کلید خصوصی را تنها مسئولیت خود کاربر میداند و بند 6.4 تراکنشها را برگشتناپذیر اعلام میکند. پس یک امضای اشتباه روی سایت جعلی یا یک تأیید نامحدود توکن، راه بازگشتی ندارد.
- نشانی پلتفرم را بوکمارک کنید و از لینک تبلیغات، پیام خصوصی یا گروه‌های تلگرامی وارد نشوید.
- پیش از امضا، متن درخواست کیف پول را بخوانید و درخواستی را که نمی‌فهمید رد کنید.
- مجوزهای قدیمی را مرتب بررسی کنید. روش آن در راهنمای درینر کیف پول و لغو تأیید توکن‌ها آمده است.
- مستندات API می‌گوید «کیف پول API» یا agent wallet از طرف حساب اصلی امضا میکند. اگر به ربات یا سرویسی چنین دسترسی دادید، آن را جدی بگیرید و از آدرس‌های قدیمی دوباره استفاده نکنید.
کاربر ایرانی از نظر شرایط استفادهٔ هایپرلیکویید کجا ایستاده است؟
طبق بند 1.6 شرایط استفادهٔ هایپرلیکویید، رابط کاربری برای «اشخاص محدودشده» در دسترس نیست. این گروه شامل ساکنان آمریکا و انتاریوی کانادا، ساکنان کشورهای مشمول تحریم یا کنترل صادرات، و شهروندان این کشورها «صرف‌نظر از محل اقامت» است. فهرست کشورها در متن نام برده نشده است، اما ایران هدف برنامهٔ تحریمی جاری OFAC وزارت خزانه‌داری آمریکاست.
بند 3.1.5 استفاده از VPN، پراکسی یا اظهار نادرست دربارهٔ محل اقامت و تابعیت را صریحاً ممنوع میکند. بند 6.2 هم به شرکت حق می‌دهد مشارکت کاربر را بدون اطلاع قبلی تعلیق کند. بند 1.3 هم تصریح میکند نه رابط و نه هایپرلیکویید از هیچ نهاد ناظری در هیچ کشوری مجوز ندارند. یعنی اگر مشکلی پیش بیاید، مرجع رسیدگی یا صندوق جبرانی در کار نیست.
⚠️ مهم: «غیرمتمرکز» یعنی کسی حساب شما را بازیابی نمی‌کند، نه اینکه قوانین شامل شما نمی‌شود. استفاده با VPN برخلاف شرایط رسمی هایپرلیکویید است و تراکنشها طبق همان متن برگشت‌ناپذیرند. پیش از واریز، این ریسک حقوقی را هم کنار ریسک بازار بگذارید.
جدول ریسک‌ها: چطور رخ می‌دهد، نشانه‌اش چیست و چطور کمش کنیم؟
جدول زیر ریسکهای اصلی صرافی پرپچوال غیرمتمرکز را بر اساس مستندات هایپرلیکویید کنار هم می‌گذارد تا پیش از هر پوزیشن یک بار مرورشان کنید.
جمع‌بندی: پیش از ورود به صرافی پرپچوال غیرمتمرکز چه چیزی را بسنجیم؟
صرافی پرپچوال غیرمتمرکز ابزار پیچیده‌ای است که قواعدش را کد اجرا میکند، نه یک پشتیبان. در هایپرلیکویید با اهرم 20 برابر، افتی حدود 4 درصد کافی است تا مارجین ایزوله‌تان در معرض لیکوییدیشن باشد. فاندینگ ساعتی، ADL، تصمیم ولیدیتورها و شرایط استفاده‌ای که کاربران کشورهای تحریم‌شده را محدود میکند هم به آن اضافه می‌شوند. اگر این‌ها را نمی‌توانید مدیریت کنید، اهرم ابزار مناسبی برای شما نیست.
اگر هدفتان فقط داشتن HYPE است و نه معامله در صرافی پرپچوال غیرمتمرکز، از صفحهٔ قیمت لحظه‌ای و خرید اسپات HYPE در ارزینجا شروع کنید. طبق همان صفحه، خرید آنی با تومان فعال است، اما بازار حرفه‌ای این دارایی فعال نیست و تا مهر ۱۴۰۵ واریز و برداشت HYPE به کیف پول خارجی فعال نبوده است. وضعیت لحظه‌ای را پیش از خرید همان‌جا ببینید.
سلب مسئولیت: این مطلب دربارهٔ صرافی پرپچوال غیرمتمرکز صرفاً آموزشی است و توصیهٔ سرمایه‌گذاری یا معاملاتی نیست. معاملات اهرمی می‌توانند در زمان کوتاه به از دست رفتن کل سرمایه منجر شوند. اعداد مثال‌ها فرضی‌اند و بدون کارمزد و فاندینگ محاسبه شده‌اند. پیش از هر تصمیم، مستندات رسمی و شرایط استفادهٔ هر پلتفرم را خودتان بخوانید.
سوالات متداول
آیا صرافی پرپچوال غیرمتمرکز از صرافی متمرکز امنتر است؟
نه لزوماً. در صرافی پرپچوال غیرمتمرکز ریسک امانتدار حذف میشود، چون دارایی در کیف خودتان است. اما ریسکهای دیگری جایش را میگیرند: باگ قرارداد یا پل، امضای اشتباه، تصمیم ولیدیتورها و نبود پشتیبانی برای بازگرداندن تراکنش. شرایط استفادهٔ هایپرلیکویید تراکنشها را برگشتناپذیر میداند. امنیت به رفتار خود کاربر هم بستگی زیادی دارد.
در هایپرلیکویید حداکثر اهرم چقدر است؟
حداکثر اهرم برای هر دارایی فرق میکند. طبق صفحهٔ Margin tiers مستندات رسمی، بیت کوین برای پوزیشنهای تا 150 میلیون دلار حداکثر 40 برابر و اتریوم تا 100 میلیون دلار حداکثر 25 برابر است و بالاتر از این سقف کمتر میشود. صفحهٔ لیکوییدیشن هم دامنهٔ کلی را 3 تا 40 برابر ذکر میکند. اهرم بالاتر یعنی فاصلهٔ کمتر تا قیمت لیکوییدیشن.
اگر در هایپرلیکویید لیکویید شوم، چیزی از مارجینم باقی می‌ماند؟
بستگی دارد پوزیشن چطور بسته شود. اگر بستن از راه دفتر سفارش موفق باشد و مارجین نگهداشت پوشش داده شود، باقی وثیقه برای شما می‌ماند. اگر ارزش حساب به زیر دو سوم مارجین نگهداشت برسد و لیکوییدیشن پشتیبان انجام شود، طبق مستندات مارجین نگهداشت برنمی‌گردد. در حالت کراس هم ممکن است کل ارزش حساب صفر شود.
آیا سپرده‌گذاری در صندوق HLP سود تضمینی دارد؟
خیر. طبق صفحهٔ Protocol vaults مستندات هایپرلیکویید، HLP بازارسازی و لیکوییدیشن انجام می‌دهد و سپرده‌گذاران در سود و زیان آن شریک‌اند. یعنی بازده متغیر است و ممکن است منفی شود، به‌خصوص وقتی صندوق پوزیشنهای لیکوییدشده را در بازار پرنوسان تحویل می‌گیرد. برداشت هم تا 4 روز پس از آخرین واریز قفل است.
