سپرده بانکی یا بیت کوین؟ اگر ۱۰۰ میلیون تومان را در آبان ۱۴۰۲ با سود ۲۰٫۵ درصد سپرده می‌کردید و سودش را هر سال دوباره می‌گذاشتید، امروز حدود ۱۷۵ میلیون تومان داشتید. همان پول در بیت کوین با محاسبهٔ ما حدود ۱٫۱۵ میلیارد تومان شده است. اما پشت این عدد، نوسانی است که سپرده ندارد.
ما در ارزینجا هر روز با این سؤال روبه‌رو هستیم: «پولم را بانک بگذارم یا بیت کوین بخرم؟» جواب صادقانهٔ ما این است که این دو اصلاً یک کار را انجام نمی‌دهند. سپرده سود ثابت میدهد و بیت کوین بازده نامعلوم. برای همین به‌جای شعار، عددها را کنار هم گذاشتیم: سقف رسمی سود سپرده، شاخص تورم مرکز آمار، نرخ پایانی دلار آزاد و قیمت روزانهٔ بیت کوین، همه در چهار تاریخ مشخص.
این مطلب از سری «پول ایرانی» ماست. پیش‌تر در مقایسهٔ پژو ۲۰۷ با بیت کوین همین روش را برای خودرو رفتیم. اگر می‌خواهید سپرده را با یک دارایی کم‌نوسان‌تر بسنجید، مقایسهٔ تتر یا سپرده بانکی در یک سال اخیر را هم ببینید.
سپرده بانکی یا بیت کوین در ۳ سال اخیر؛ عددها چه می‌گویند؟
طبق داده‌های تاریخ‌دار، ارزش تومانی یک بیت کوین از ۱۰ آبان ۱۴۰۲ تا ۱۰ آبان ۱۴۰۵ حدود ۱۱٫۵ برابر شد، در حالی که سپردهٔ یک‌سالهٔ بانکی با سقف ۲۰٫۵ درصد در همین سه سال، با سود مرکب، حدود ۱٫۷۵ برابر میشود. جدول زیر عددهای خام هر چهار تاریخ را نشان میدهد:
منابع جدول: سقف سود از مصوبهٔ بهمن ۱۴۰۱ شورای پول و اعتبار به گزارش خبرفوری، تأیید همان نرخ در فروردین ۱۴۰۳ (خبرآنلاین) و ۱۰ آبان ۱۴۰۵ (نبض قیمت)؛ دلار = نرخ پایانی دلار آزاد در آرشیو tgju؛ بیت کوین = بستهٔ روزانهٔ BTCUSDT در API بایننس به وقت UTC؛ شاخص قیمت مصرف‌کنندهٔ خانوارهای کشور از گزارش‌های مرکز آمار ایران به نقل از خبرگزاری مهر، باشگاه خبرنگاران جوان و اقتصاد ۲۴. * ۱۰ آبان ۱۴۰۳ پنجشنبه بود و در آرشیو دلار ردیف ندارد؛ روز قبل از آن را گذاشتیم.
ستون اول شاید از همه مهم‌تر باشد: سقف سود سپردهٔ یک‌ساله در کل این سه سال یک عدد ثابت بود. شورای پول و اعتبار آن را در بهمن ۱۴۰۱ تعیین کرد و طبق گزارش نبض قیمت، تا ۱۰ آبان ۱۴۰۵ همچنان «در چارچوب مصوب قبلی» است. در همین مدت شاخص قیمت‌ها از ۲۰۶٫۵ به ۷۶۱٫۸ رسید، یعنی سبد مصرفی خانوار حدود ۳٫۷ برابر گران شد.
ارزش تومانی بیت کوین را خودمان از داده‌های خام حساب کرده‌ایم: قیمت دلاری بایننس × نرخ دلار آزاد همان روز. هر نرخ دیگری، مثلاً نرخ مرکز مبادله، نتیجهٔ دیگری میدهد.
۱۰۰ میلیون تومان در سپرده و بیت کوین چقدر شد؟
با فرض اینکه سپردهٔ یک‌ساله هر سال تمدید شود و سودش هم سپرده شود، ۱۰۰ میلیون تومانِ آبان ۱۴۰۲ در آبان ۱۴۰۵ به حدود ۱۷۵ میلیون تومان می‌رسد. همان مبلغ در بیت کوین، یعنی حدود ۰٫۰۵۴ بیت کوین، طبق محاسبهٔ ما حدود ۱٬۱۵۲ میلیون تومان می‌ارزد. مسیر سال‌به‌سال را ببینید:
ستون دلار را برای این گذاشتیم که معیار سوم داشته باشید. دلار نقد هم در این سه سال حدود ۵٫۲ برابر شد و از سپرده خیلی جلوتر بود. یعنی عقب ماندن سپرده فقط داستان «بیت کوین خیلی رشد کرد» نیست. داستان اصلی کاهش ارزش تومان است.
دو حالت دیگر سپرده را هم حساب کنیم تا انصاف رعایت شود. اگر سپردهٔ سه‌ساله با سقف ۲۲٫۵ درصد باز کرده بودید و سود ماهانه را خرج می‌کردید، اصل ۱۰۰ میلیون سر جایش میماند و در مجموع ۶۷٫۵ میلیون تومان سود می‌گرفتید. اگر هم سود ماهانهٔ سپردهٔ یک‌ساله را هر ماه دوباره سپرده می‌کردید، عدد پایانی کمی بالاتر از ۱۷۵ میلیون می‌شد. هیچ‌کدام از این حالت‌ها فاصله را عوض نمی‌کند.
سود سپرده بانکی در این سه سال چقدر بود؟
طبق مصوبهٔ ۱۳۵۰مین جلسهٔ شورای پول و اعتبار که خبرفوری ۱۰ بهمن ۱۴۰۱ منتشر کرد، سقف سود سپردهٔ بلندمدت یک‌ساله ۲۰٫۵ درصد، دوساله ۲۱٫۵ درصد و سه‌ساله ۲۲٫۵ درصد است. خبرآنلاین در فروردین ۱۴۰۳ و نبض قیمت در ۱۰ آبان ۱۴۰۵ همین نرخ‌ها را گزارش کرده‌اند.
- سپردهٔ کوتاه‌مدت عادی: ۵ درصد؛ واریز و برداشت آن طبق گزارش خبرآنلاین محدودیت زمانی ندارد.
- کوتاه‌مدت ویژه: سه‌ماهه ۱۲ درصد و شش‌ماهه ۱۷ درصد.
- بلندمدت یک‌ساله: ۲۰٫۵ درصد؛ همان گزارش می‌گوید از این سپرده «نباید هیچ برداشتی صورت بگیرد».
- بلندمدت دو و سه‌ساله: ۲۱٫۵ و ۲۲٫۵ درصد.
با سقف ۲۰٫۵ درصد، سود سالانهٔ ۱۰۰ میلیون تومان ۲۰٫۵ میلیون تومان است؛ اگر ماهانه پرداخت شود، حدود ۱٫۷۱ میلیون تومان در ماه. یک نکتهٔ رایج را هم روشن کنیم: عدد ۲۳ درصدی که گاهی برای سپرده نوشته میشود، در همان مصوبه سقف سود تسهیلات است. نبض قیمت هم توضیح داده که نرخ ۲۴ درصدی بازار بین‌بانکی به‌طور خودکار سود سپرده‌گذاران را بالا نمی‌برد.
بازده واقعی بعد از تورم؛ کدام قدرت خرید را حفظ کرد؟
اگر عددهای تومانی را با شاخص قیمت مصرف‌کنندهٔ مرکز آمار تعدیل کنیم، ۱۰۰ میلیون تومانِ سپرده در آبان ۱۴۰۵ فقط قدرت خرید حدود ۴۷ میلیون تومانِ آبان ۱۴۰۲ را دارد؛ یعنی حدود ۵۳ درصد قدرت خرید از دست رفته است. بیت کوین در همین بازه قدرت خرید را حدود ۳٫۱ برابر کرد.
روش محاسبه: بازده واقعی = (۱ + بازده اسمی) ÷ (۱ + تورم همان بازه) − ۱. تورم هر بازه از نسبت شاخص قیمت مصرف‌کنندهٔ مهر به مهر سال قبل (۲۰۶٫۵، ۲۷۱٫۸، ۴۰۳٫۸ و ۷۶۱٫۸) آمده که با نرخ‌های نقطهبهنقطهٔ اعلام‌شدهٔ مرکز آمار می‌خواند. شاخص مال ماه مهر است و قیمت‌ها مال آبان؛ پس عددها تقریبی‌اند.
سه چیز از این جدول بیرون می‌آید. اول، سپرده در هیچ‌کدام از سه سال از تورم جلو نزد و هر سال فاصله‌اش بیشتر شد؛ از ۸ درصد زیان واقعی در سال اول به ۳۶ درصد در سال آخر. دوم، بیت کوین در دو سال اول با فاصلهٔ زیاد از تورم جلو بود. سوم، در سال آخر حتی بیت کوین هم به تومان واقعی حدود ۶ درصد عقب ماند. این همان چیزی است که در بررسی قدرت خرید تومان در برابر تورم هم دیدیم: رشد تومانی بزرگ همیشه یعنی سود واقعی نیست.
چرا بیت کوین در سال آخر به دلار افت کرد ولی به تومان بالا رفت؟
طبق کندل روزانهٔ بایننس، بیت کوین از ۱۱۰٬۰۹۸ دلار در ۱۰ آبان ۱۴۰۴ به ۷۸٬۳۵۴ دلار در ۱۰ آبان ۱۴۰۵ رسید؛ یعنی حدود ۲۹ درصد افت دلاری. در همین مدت دلار آزاد در آرشیو tgju از ۱۰۸٬۸۷۰ به ۲۷۱٬۵۰۰ تومان رفت. حاصلضرب این دو، ارزش تومانی بیت کوین را حدود ۷۷ درصد بالا برد.
این نکته برای خریدار ایرانی حیاتی است. بیت کوین در ایران دو منبع نوسان دارد: قیمت جهانی و نرخ دلار. وقتی هر دو بالا بروند، مثل سال اول جدول، بازده تومانی چند برابر میشود. وقتی قیمت جهانی پایین بیاید، فقط جهش دلار جلوی زیان تومانی را می‌گیرد. اگر سال آخر دلار ثابت مانده بود، دارندهٔ بیت کوین به تومان هم حدود ۲۹ درصد ضرر می‌کرد.
نقطهٔ شروع هم کل نتیجه را عوض می‌کند. کسی که در آبان ۱۴۰۲ وارد شد، امروز حدود ۱۱٫۵ برابر پولش را دارد. کسی که در آبان ۱۴۰۴ وارد شد، به تومان ۷۷٫۵ درصد سود اسمی دارد ولی از تورم عقب است. این چرخه‌ها تصادفی نیستند و در راهنمای چرخه‌های بازار کریپتو توضیحشان داده‌ایم. برای کسی که نمی‌خواهد زمان ورود را حدس بزند، پیشنهاد ما خرید پله‌ای (DCA) است.
نقدشوندگی و ریسک سپرده و بیت کوین چه فرقی دارد؟
سپردهٔ بانکی سود اسمی از پیش معلوم دارد، اما طبق گزارش خبرآنلاین از سپردهٔ یک‌ساله نمی‌شود پیش از سررسید برداشت کرد. بیت کوین هر لحظه قابل فروش است، اما قیمتش از پیش معلوم نیست. سایت رسمی Bitcoin.org صریح می‌گوید قیمت بیت کوین می‌تواند در مدت کوتاه پیش‌بینی‌ناپذیر بالا یا پایین برود.
نقدشوندگی: در ارزینجا، طبق صفحهٔ رسمی بیت کوین ما، می‌توانید با «خرید آنی» و نرخ لحظهای بازار معامله کنید یا در بازار معاملات پیشرفته سفارش با قیمت دلخواه بگذارید. لازم نیست یک واحد کامل بخرید؛ حتی با مبالغ کم میشود بخشی از یک بیت کوین را خرید. پس اگر وسط سال به ۲۰ میلیون تومان نیاز داشتید، فقط همان مقدار را می‌فروشید. البته رسیدن تومانِ حاصل از فروش به حساب بانکی به تسویهٔ بین‌بانکی بستگی دارد و آنی نیست.
نوسان: در جدول بالا بیت کوین در یک سال ۲۹ درصد به دلار افت کرد. سپرده چنین افتی در عدد اسمی ندارد؛ زیان آن آرام و پنهان است و فقط وقتی دیده میشود که با تورم مقایسه‌اش کنید. Bitcoin.org در صفحهٔ هشدارهای خود توصیه می‌کند پولی را که توان از دست دادنش را ندارید در بیت کوین نگه ندارید.
نگهداری: نگه داشتن بیت کوین در کیف پول داخلی ارزینجا کارمزد شبکه ندارد و این هزینه فقط هنگام برداشت به کیف پول شخصی پرداخت میشود. اگر بیت کوین را به کیف پول شخصی ببرید، مسئولیت کلید با خود شماست؛ طبق راهنمای امنیت کیف پول Bitcoin.org، فراموش کردن رمز یا نداشتن نسخهٔ پشتیبان یعنی از دست رفتن دائمی دارایی. پیش از انتقال، فرق کیف پول گرم و سرد را بدانید.
هزینهٔ معامله: خرید و فروش داخل پلتفرم کارمزد صرافی دارد و نرخ به‌روز آن را در صفحهٔ کارمزدهای ارزینجا می‌بینید. اگر قرار است مدام بین سپرده و بیت کوین جابه‌جا شوید، این هزینه را هم در حساب بیاورید.
پیشنهاد ما
پول اضطراری را از پول سرمایه‌گذاری جدا کنید
پولی که ممکن است تا چند ماه دیگر لازم شود، جای بیت کوین نیست؛ افت ۲۹ درصدی دلاری سال آخر نشان داد چقدر می‌تواند برنامه را به هم بزند. برای هدف‌های کوتاه‌مدت یک صندوق جدا بسازید و فقط مازاد آن را وارد بیت کوین کنید. روش قدم‌به‌قدمش را در راهنمای پس‌انداز هدفمند ما ببینید.
برای چه کسی سپرده و برای چه کسی بیت کوین منطقی‌تر است؟
طبق داده‌های این مقاله، سپرده برای پولی منطقی‌تر است که تاریخ مصرف مشخص و نزدیک دارد و نوسان را تحمل نمی‌کند، با آگاهی از اینکه در سه سال اخیر از تورم عقب ماند. بیت کوین برای بخشی از پس‌انداز مناسب‌تر است که افق چندساله دارد و صاحبش می‌تواند افت‌های ۲۰ تا ۳۰ درصدی را تحمل کند. پیش از تصمیم، این پنج قدم را بروید:
- تاریخ مصرف پول را بنویسید. اگر کمتر از یک سال دیگر لازمش دارید، افت ۲۹ درصدی دلاری بیت کوین در سال آخر را جدی بگیرید.
- بازده را واقعی حساب کنید، نه اسمی. سود ۲۰٫۵ درصدی در برابر تورم نقطهبهنقطهٔ ۸۸٫۷ درصدی مهر ۱۴۰۵، یعنی زیان واقعی.
- دو منبع نوسان بیت کوین را بشناسید. بازده تومانی آن هم به قیمت جهانی وابسته است و هم به نرخ دلار.
- همه‌چیز را یک‌جا جابه‌جا نکنید. سهمی از پس‌انداز را برای بیت کوین بگذارید و به‌صورت پله‌ای وارد شوید.
- هزینه‌ها را حساب کنید. کارمزد معامله، زمان تسویهٔ بانکی و شرط برداشت نکردن از سپردهٔ یک‌ساله را در تصمیم بیاورید.
یک راه میانه هم هست: پول اضطراری چند ماه را در سپردهٔ کوتاه‌مدت نگه دارید و مازاد پس‌انداز را کم‌کم به بیت کوین تبدیل کنید. اگر دربارهٔ اینکه آیا بیت کوین واقعاً محافظ تورم است کنجکاوید، در مقالهٔ بیت کوین و تورم نشان داده‌ایم کجا درست است و کجا نه. برای دیدن همین مقایسه در پنج سال و کنار سکه و دلار، جدول بازده پنج‌سالهٔ بیت کوین، طلا و دلار را بخوانید.
برای شروع در ارزینجا کافی است ثبت‌نام و احراز هویت در ارزینجا را کامل کنید. خرید با چند کلیک ساده انجام میشود، صدها رمزارز در دسترس است و تیم پشتیبانی ما ۲۴ ساعته به زبان فارسی کنارتان است.
جمع‌بندی: سپرده بانکی یا بیت کوین، کدام ارزش پول را بهتر حفظ کرد؟
در پاسخ به سپرده بانکی یا بیت کوین، داده‌های سه سال اخیر روشن است: از آبان ۱۴۰۲ تا آبان ۱۴۰۵ سپردهٔ یک‌ساله با سقف ثابت ۲۰٫۵ درصد، حتی با سود مرکب، حدود ۵۳ درصد قدرت خرید را از دست داد، در حالی که ارزش تومانی بیت کوین حدود ۱۱٫۵ برابر شد. اما در سال آخر بیت کوین به دلار حدود ۲۹ درصد افت کرد و به تومان واقعی هم از تورم عقب ماند. سپرده سود اسمی معلوم و نوسان صفر دارد و بیت کوین بازده بالقوهٔ بیشتر با ریسک بسیار بیشتر.
اگر بعد از دیدن این عددها به این نتیجه رسیدید که بخشی از پس‌اندازتان جای بیت کوین است، ما در ارزینجا کنارتان هستیم: از صفحهٔ قیمت لحظهای و خرید بیت کوین روند قیمت را ببینید و با مبلغی که برایتان راحت است شروع کنید.
سلب مسئولیت: این مطلب دربارهٔ سپرده بانکی یا بیت کوین صرفاً آموزشی است و توصیهٔ سرمایه‌گذاری نیست. بازدهی گذشته تضمینی برای آینده نیست. قیمت بیت کوین نوسان شدید دارد و ممکن است بخشی یا همهٔ سرمایه از دست برود. محاسبه‌ها با نرخ‌ها و تاریخ‌های ذکرشده انجام شده و با نرخ یا تاریخ دیگر نتیجه فرق می‌کند. تصمیم نهایی با خود شماست.
سوالات متداول
سقف سود سپرده بانکی یک‌ساله در ۱۴۰۵ چند درصد است؟
طبق مصوبهٔ بهمن ۱۴۰۱ شورای پول و اعتبار، سقف سود سپردهٔ بلندمدت یک‌ساله ۲۰٫۵ درصد، دوساله ۲۱٫۵ درصد و سه‌ساله ۲۲٫۵ درصد است و سپردهٔ کوتاه‌مدت عادی ۵ درصد سود دارد. گزارش ۱۰ آبان ۱۴۰۵ نبض قیمت می‌گوید این نرخ‌ها همچنان در چارچوب مصوب قبلی است. عدد ۲۳ درصد که گاهی برای سپرده نوشته میشود، سقف سود تسهیلات است.
سود واقعی سپرده بانکی چطور حساب میشود؟
سود واقعی یعنی سودی که بعد از کسر تورم باقی میماند. فرمول سادهاش این است: (۱ + نرخ سود) تقسیم بر (۱ + نرخ تورم)، منهای یک. مثلاً با سود ۲۰٫۵ درصد و تورم نقطهبهنقطهٔ ۸۸٫۷ درصدی مهر ۱۴۰۵ که مرکز آمار اعلام کرد، بازده واقعی حدود منفی ۳۶ درصد میشود؛ یعنی پول شما به تومان بیشتر شده، اما با آن کالای کمتری میخرید.
قیمت تومانی بیت کوین چطور محاسبه میشود؟
قیمت جهانی بیت کوین به دلار تعیین میشود و ارزش تومانی آن تقریباً حاصلضرب همین قیمت در نرخ دلار بازار داخلی است. برای همین بیت کوین در ایران دو منبع نوسان دارد: قیمت جهانی و نرخ دلار. در سال آخر بیت کوین به دلار حدود ۲۹ درصد افت کرد، اما بهخاطر جهش دلار ارزش تومانی آن بالا رفت. صفحهٔ بیت کوین ارزینجا قیمت لحظهای را نشان میدهد.
با چه مبلغی می‌توان بیت کوین خرید؟
لازم نیست یک واحد کامل بیت کوین بخرید. طبق صفحهٔ رسمی بیت کوین ارزینجا، حتی با مبالغ کم می‌توانید بخشی از یک بیت کوین را بخرید. حداقل مبلغ عددی در آن صفحه اعلام نشده و هنگام ثبت سفارش در پنل نمایش داده میشود. پیشنهاد ما این است که با مبلغی شروع کنید که نوسانش آرامش شما را به هم نزند و ورودتان را پله‌ای کنید.
