ETF سولانا صندوقی است که در بورس آمریکا معامله میشود و قیمت SOL را دنبال میکند، بی‌آنکه خریدارش کیف پول یا کلید خصوصی داشته باشد. این صندوق‌ها دیگر فقط درخواستی روی میز کمیسیون بورس آمریکا نیستند: صندوق اسپات سولانای Bitwise از ۲۸ اکتبر ۲۰۲۵ و چند ETF اسپات ریپل از نوامبر ۲۰۲۵ معامله می‌شوند.
ما در ارزینجا این راهنما را برای کسی نوشته‌ایم که می‌خواهد بداند پشت تیترهای «تأیید ETF» دقیقاً چه خبر است. در ادامه انواع ETF آلت‌کوین را از هم جدا می‌کنیم، فهرست صندوق‌های فعال سولانا و ریپل را با تاریخ و ناشر می‌آوریم، جریان سرمایهٔ هفته‌های اخیر را با منبعش نشان می‌دهیم و با دادهٔ قیمت بایننس بررسی می‌کنیم که راه‌اندازی ETF در عمل با قیمت چه کرد. آخر سر هم صادقانه می‌گوییم کاربر ایرانی از این ماجرا چه سهمی دارد.
ETF سولانا چیست و چه فرقی با خرید مستقیم SOL دارد؟
طبق بولتن آموزشی کمیسیون بورس آمریکا (SEC) دربارهٔ صندوق‌های کریپتویی، ETP اسپات با نگهداری خود دارایی دیجیتال، سرمایه‌گذار را در معرض قیمت آن قرار میدهد. یعنی کسی که سهم یک ETF سولانا را می‌خرد، مالک سهمی از صندوق است، نه مالک مستقیم SOL. صندوق، سولانا را نزد امانت‌دار نگه می‌دارد و سهم آن مثل یک سهم عادی در حساب کارگزاری خرید و فروش میشود.
همین تفاوت ساده چند پیامد عملی دارد. دارندهٔ سهم ETF نمی‌تواند SOL را به کیف پول شخصی‌اش بفرستد، با آن در شبکهٔ سولانا تراکنش بزند یا در اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز از آن استفاده کند. در عوض، درگیر نگهداری کلید خصوصی و عبارت بازیابی هم نیست. همان بولتن SEC هشدار میدهد که قیمت سهم صندوق ممکن است از قیمت خود دارایی فاصله بگیرد و کارمزد سالانهٔ اسپانسر، به‌مرور مقدار دارایی پشت هر سهم را کم میکند.
اگر می‌خواهید سازوکار پایه‌ای ETF، یعنی ساخت و بازخرید سهم و نقش امانت‌دار را از ابتدا بشناسید، راهنمای ETF بیت کوین همین مدل را با اولین و بزرگ‌ترین نمونه‌اش توضیح داده است. صندوق‌های سولانا و ریپل روی همان اسکلت ساخته شده‌اند.
ETF اسپات، فیوچرز و استیکینگ چه فرقی با هم دارند؟
به تعریف بولتن SEC، ETP فیوچرز با نگهداری قرارداد آتی و ETP اسپات با نگهداری خود رمزارز به قیمت آن وصل میشود. نسل تازهٔ صندوق‌های سولانا یک لایهٔ سوم هم اضافه کرده است: استیکینگ، یعنی سپردن SOL صندوق به اعتبارسنج‌های شبکه برای گرفتن پاداش. این سه مدل را این‌طور از هم جدا کنید:
- ETF اسپات: خود رمزارز را می‌خرد و نگه می‌دارد. طبق بولتن SEC، صندوق‌های اسپات بیت کوین و اتر به شکل «تراست کالایی» ساخته شده‌اند و مشمول قانون شرکت‌های سرمایه‌گذاری ۱۹۴۰ نیستند.
- ETF فیوچرز: به‌جای رمزارز، قرارداد آتی آن را نگه می‌دارد. پیش‌شرطش بازار آتی تنظیم‌شده است. CME Group قرارداد آتی سولانا را از ۱۷ مارس ۲۰۲۵ با تسویهٔ نقدی راه انداخت.
- ETF با استیکینگ: اسپات است، ولی بخشی یا همهٔ رمزارز صندوق را استیک میکند. Bitwise در اطلاعیهٔ راه‌اندازی BSOL نوشته قصد دارد 100٪ SOL صندوق را از راه واحد استیکینگ خودش و با فناوری Helius استیک کند.
استیکینگ در ETF یک تفاوت مهم با استیکینگ شخصی دارد: تصمیم دربارهٔ اعتبارسنج، سهم استیک‌شده و نحوهٔ تقسیم پاداش با صندوق است، نه با شما. پاداش هم ثابت نیست. Bitwise در صفحهٔ رسمی BSOL نرخ خالص پاداش استیکینگ را تا ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ برابر 5.29٪ اعلام کرده و صریح نوشته این عدد میانگین سالانه‌شدهٔ ۹۰ روز گذشته است و بازده صندوق را نشان نمی‌دهد.
اگر سازوکار پاداش و ریسک‌های استیکینگ برایتان تازه است، راهنمای سود و ریسک استیکینگ را بخوانید و برای مقایسهٔ صندوق‌های ترکیبی، ETF استیکینگ و صندوق‌های ترکیبی را ببینید.
یک نکته دربارهٔ ریپل: در اسنادی که از صندوق‌های XRP خواندیم، یعنی صفحههای رسمی Bitwise و Canary و گزارش سالانهٔ Grayscale، هیچ‌کدام از استیکینگ حرف نزدهاند. گزارش سالانهٔ Grayscale فعالیتهای تراست ریپل را فهرست کرده و استیکینگ جزو آن‌ها نیست. پس ستون «استیکینگ» در جدول پایین برای ریپل خالی است.
وضعیت فعلی ETF سولانا و ریپل در آمریکا چیست؟
تا آبان ۱۴۰۵ (اکتبر ۲۰۲۶)، هم ETF اسپات سولانا و هم ETF اسپات ریپل در بورس‌های آمریکا معامله می‌شوند و چند ناشر بزرگ برای هر کدام صندوق دارند. جدول زیر فقط صندوقهایی را آورده که تاریخ و مشخصاتشان را از سایت رسمی ناشر یا پرونده‌های SEC خوانده‌ایم. تاریخ‌ها همان چیزی است که ناشر نوشته؛ بعضی «تاریخ آغاز صندوق» است و بعضی «روز اول معامله».
این فهرست کامل نیست. جدول جریان سرمایهٔ Farside Investors تا ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ صندوق‌های سولانای دیگری هم دارد: FSOL از Fidelity، TSOL از 21Shares، SOEZ از Franklin و MSOL از Morgan Stanley. ما مشخصات این‌ها را از سایت ناشر نخواندیم و برای همین به جدول اضافه نکردیم. همین احتیاط دربارهٔ ریپل هم برقرار است.
ستون «نوع» را جدی بگیرید. SSK و XRPR زودتر از بقیه آمدند، ولی طبق صفحههای رسمی REX Shares، از جمله صفحهٔ صندوق SSK، از راه یک شرکت تابعه سرمایه‌گذاری میکنند و ساختارشان با تراست‌های اسپات فرق دارد. BSOL به گفتهٔ Bitwise اولین ETP آمریکا با «۱۰۰٪ مواجههٔ مستقیم با SOL» بود. ردگیری خبری این مسیر را هم می‌توانید در آغاز معاملات ETF ریپل و دوج کوین گری‌اسکیل و موج ETFهای آلت‌کوین در تابستان ۲۰۲۶ دنبال کنید.
چرا ETF آلت‌کوین‌ها از پاییز ۲۰۲۵ یکباره راه افتادند؟
نقطهٔ عطف، تصمیم ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵ SEC بود: کمیسیون «استانداردهای عمومی فهرست‌سازی» را برای محصولاتی که کالای اسپات، از جمله دارایی دیجیتال، نگه می‌دارند تصویب کرد. طبق اطلاعیهٔ رسمی SEC، از آن پس بورس‌ها صندوق واجد شرایط را بدون ثبت جداگانهٔ تغییر قاعده در کمیسیون فهرست میکنند. پیش از آن، هر صندوق باید مسیر طولانی بررسی جداگانه را طی می‌کرد.
همین تغییر توضیح میدهد که چرا صندوق‌ها ظرف چند هفته پشت سر هم وارد شدند: BSOL در اواخر اکتبر، صندوق‌های ریپل در نوامبر. Grayscale هم در اطلاعیه‌ای که در فرم 8-K به SEC داد، کارمزد تراست سولانا را به 0.35٪ کاهش داد تا از روز فهرست شدن در NYSE Arca اجرا شود. برای اینکه ببینید درخواست‌های تازه‌تر چطور پشت سر این موج صف کشیدند، گزارش ما از صف درخواست‌های ETF سولانا و ریپل در SEC را بخوانید.
تحلیل‌های سال ۲۰۲۴ می‌گفتند ETF سولانا به این دلیل دیر می‌آید که سولانا مثل بیت کوین و اتریوم بازار آتی در CME ندارد. آن مانع امروز وجود ندارد. طبق اطلاعیهٔ رسمی CME Group، قرارداد آتی سولانا از ۱۷ مارس ۲۰۲۵ در دو اندازهٔ ۲۵ و ۵۰۰ SOL معامله میشود.
جریان ورودی ETF سولانا و ریپل چقدر است؟
طبق جدول Farside Investors، مجموع جریان روزانهٔ ETFهای سولانا در پنج روز معاملاتی ۲۶ تا ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ هر روز منفی بود و جمع آن هفته به حدود 71.6 میلیون دلار خروج خالص رسید. هفتهٔ قبلش (۱۹ تا ۲۳ اکتبر) هم جمعاً حدود 17.6 میلیون دلار خروج خالص ثبت شد. یعنی در دو هفتهٔ آخر اکتبر، پول بیشتری از این صندوق‌ها بیرون رفته تا وارد.
عدد خروج را کنار اندازهٔ صندوق بگذارید تا تصویر واقعی‌تر شود. Bitwise در صفحهٔ رسمی BSOL خالص دارایی این صندوق را تا ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ حدود 971 میلیون دلار و موجودی تراست را حدود 10.3 میلیون SOL اعلام کرده است. پس خروج‌های این دو هفته، با همهٔ پیوستگی‌اش، در برابر حجم کل صندوق‌ها کوچک است. جالب اینکه در شهریور ۱۴۰۵ تیتر خود ما دربارهٔ ورودی پایدار ETF سولانا با استیکینگ بود؛ جریان صندوق‌ها از ماهی به ماه دیگر جهت عوض میکند و هیچ روندی دائمی نیست.
برای ریپل، عدد جریان هفتگی را از منبع قابل‌اتکایی که خودمان خوانده باشیم پیدا نکردیم. Farside صفحهٔ جریان XRP ندارد و داشبورد دیگری که این داده را جمع میکند، از دسترس ما خارج بود. آنچه رسمی است، اندازهٔ صندوق‌هاست:
- Bitwise XRP ETF: خالص دارایی حدود 516 میلیون دلار و حدود 415 میلیون XRP در تراست، تا ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ (سایت رسمی Bitwise).
- Canary XRPC: خالص دارایی حدود 312 میلیون دلار، تا ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ (سایت رسمی Canary).
- جریان هفتگی کل ETFهای ریپل: از منبع رسمی یا داشبورد خوانده‌شده اعلام نشده است.
راه‌اندازی ETF واقعاً قیمت را بالا برد؟
دادهٔ قیمت بایننس نشان میدهد در هیچ‌کدام از چهار راه‌اندازی بزرگ، یعنی بیت کوین، اتریوم، سولانا و ریپل، قیمت در ماه اول بعد از شروع معامله ETF جهش پایدار نداشت. در سه مورد قیمت ۳۰ روز بعد پایین‌تر از روز اول بود. جدول زیر بستهٔ کندل روزانهٔ بایننس (به وقت UTC) را در روز شروع معامله و ۳۰ روز بعد مقایسه میکند. تاریخ‌های شروع از پرونده‌های SEC و اطلاعیهٔ ناشر آمده است.
بیت کوین الگوی معروف «خرید با شایعه، فروش با خبر» را خوب نشان میدهد. طبق کندل‌های بایننس، قیمت از بازشدن ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۴ ($42,283) تا بستهٔ روز اول معاملهٔ ETF حدود 9.6٪ بالا رفت. بعد در یازده روز حدود 15٪ افت کرد و فقط در اواخر فوریه، با بستهٔ $62,432 در ۲۸ فوریه، به‌وضوح بالاتر از سطح روز راه‌اندازی رفت. SEC همان روز تأیید در بیانیهٔ رسمی‌اش نوشته بود که «بیت کوین را تأیید یا تضمین نکرده» است.
اتریوم و سولانا تجربهٔ تندتری داشتند. اتر در دو هفتهٔ بعد از ۲۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۴ حدود یک‌سوم ارزشش را از دست داد. سولانا هم بعد از شروع معاملهٔ BSOL در کمتر از یک ماه بیش از 30٪ پایین آمد؛ گزارش آن روزها را در افت سولانا پس از عرضهٔ ETF نوشته بودیم. ما از این داده نتیجهٔ علّی نمی‌گیریم، چون قیمت در همان هفته‌ها از عوامل زیادی اثر می‌گیرد و با این داده نمی‌شود سهم ETF را از بقیه جدا کرد. پیام داده فقط این است: راه‌اندازی ETF به‌خودی‌خود ضامن رشد قیمت در کوتاه‌مدت نبوده است.
از تجربهٔ تیم ارزینجا
با تیتر «تأیید ETF» خرید هیجانی نکنید
در هر چهار راه‌اندازی بالا، روز اول معاملهٔ ETF نقطهٔ شروع رشد پایدار نبود. پیشنهاد ما این است که خرید را به چند بخش تقسیم کنید و روی یک خبر همهٔ سرمایه را وارد نکنید. اگر اولین خریدتان است، راهنمای انتخاب اولین رمزارز را پیش از تصمیم بخوانید.
آیا کاربر ایرانی می‌تواند ETF سولانا یا ریپل بخرد؟
نه. ETFهای سولانا و ریپل فقط از راه کارگزاری‌های تحت نظارت آمریکا و بورس‌های آمریکایی خرید و فروش می‌شوند و تحریم‌های آمریکا ارائهٔ خدمات کارگزاری به اشخاص مقیم ایران را ممنوع کرده است. یک نمونهٔ رسمی: دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا (OFAC) در ۱۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۵ با کارگزاری Interactive Brokers به تسویه‌ای 11.8 میلیون دلاری رسید که بخشی از آن به‌خاطر ارائهٔ خدمات کارگزاری و سرمایه‌گذاری به اشخاصی در ایران بود.
پس پیشنهاد هر «واسطه» یا «حساب اجاره‌ای» برای خرید سهم ETF از ایران را جدی نگیرید. در چنین حسابی دارایی به نام شما نیست، حساب ممکن است هر لحظه بسته شود و راه حقوقی برای پس گرفتن پول هم ندارید. ما هیچ مسیر دور زدن تحریم را توصیه نمی‌کنیم.
خبر خوب این است که اصل ماجرا، یعنی مواجهه با قیمت SOL و XRP، از راه خرید مستقیم خود رمزارز هم ممکن است، آن هم با دو مزیت که ETF ندارد: دارایی واقعاً مال خودتان است و هر وقت بخواهید می‌توانید آن را به کیف پول شخصی بفرستید. مقایسهٔ عملی دو مسیر:
- مالکیت: در ETF سهم صندوق دارید؛ در خرید مستقیم، خود SOL یا XRP را.
- هزینهٔ نگهداری: ETF کارمزد سالانهٔ اسپانسر دارد، مثلاً 0.20٪ در BSOL و 0.50٪ در XRPC طبق سایت ناشر. در خرید مستقیم کارمزد سالانه‌ای کم نمی‌شود و فقط کارمزد معامله و شبکه می‌پردازید.
- کارمزد معامله در ارزینجا: طبق صفحهٔ رسمی کارمزد، در سطح ۱ معامله آسان 0.5٪ و کارمزد میکر و تیکر در معامله پیشرفته صفر است.
- انتقال: سهم ETF از حساب کارگزاری بیرون نمی‌آید؛ SOL و XRP را می‌توانید برداشت کنید.
- دسترسی از ایران: ETF ممکن نیست؛ خرید مستقیم با تومان یا تتر در ارزینجا ممکن است.
طبق صفحهٔ رسمی سولانا در سایت ما، در ارزینجا می‌توانید SOL را با تومان یا تتر معامله کنید: برای قیمت لحظه‌ای از «خرید آنی» و برای سفارش با قیمت دلخواه از بازار حرفه‌ای. هنگام برداشت، حتماً شبکهٔ سولانا را انتخاب کنید. برای ریپل یک نکتهٔ حیاتی هم هست: صفحهٔ ریپل ارزینجا هشدار میدهد که اگر هنگام واریز XRP تگ مقصد را وارد نکنید یا اشتباه بزنید، دارایی به حساب درست نمی‌رسد. همچنین یک کیف پول شخصی تازه تا ۱ XRP دریافت نکند، فعال نمی‌شود.
جمع‌بندی: از ETF سولانا و ریپل چه انتظاری داشته باشیم؟
ETF سولانا و ETF ریپل دیگر وعده نیستند و نسخه‌های اسپاتشان از پاییز ۲۰۲۵ در بورس‌های آمریکا معامله می‌شوند. صندوق‌های سولانا در کنار نگهداری SOL، استیکینگ هم انجام می‌دهند و در اسنادی که از صندوق‌های ریپل خواندیم، استیکینگ نیامده است. دادهٔ قیمت نشان داد روز راه‌اندازی، نه برای بیت کوین و اتریوم و نه برای سولانا و ریپل، شروع رشد پایدار کوتاه‌مدت نبود. جریان صندوق‌های سولانا هم در دو هفتهٔ آخر اکتبر ۲۰۲۶ منفی بود.
برای کاربر ایرانی، ETF گزینه‌ای در دسترس نیست، ولی خود دارایی هست. اگر بعد از خواندن این راهنما و سنجیدن ریسک‌ها تصمیم به خرید گرفتید، پیشنهاد ما خرید مستقیم و پله‌ای است. قیمت لحظه‌ای را ببینید و از صفحهٔ خرید سولانا در ارزینجا یا خرید و فروش ریپل با تومان شروع کنید. تیم پشتیبانی فارسی ما هم کنار شماست.
این مطلب صرفاً آموزشی است و توصیهٔ مالی یا پیشنهاد خرید و فروش نیست. قیمت رمزارزها نوسان شدید دارد، بازده گذشته (از جمله نرخ پاداش استیکینگ) تضمینی برای آینده نیست و مسئولیت هر تصمیم سرمایه‌گذاری با خود شماست.
سوالات متداول
کارمزد سالانهٔ ETF سولانا چقدر است؟
کارمزد هر صندوق را ناشرش تعیین میکند و در صفحهٔ رسمی صندوق آمده است. طبق همین صفحهها، کارمزد اسپانسر BSOL از Bitwise 0.20٪، VSOL از VanEck 0.30٪، SSK از REX-Osprey 0.75٪ است و Grayscale هم در فرم 8-K کارمزد GSOL را 0.35٪ اعلام کرده است. این کارمزد هر سال از دارایی صندوق کم میشود.
آیا تأیید ETF یعنی SEC سولانا یا ریپل را تأیید کرده است؟
خیر. فهرست شدن یک صندوق در بورس به معنای تأیید خود رمزارز نیست. SEC در بیانیهٔ ۱۰ ژانویهٔ ۲۰۲۴ دربارهٔ صندوق‌های اسپات بیت کوین صریح نوشت که «بیت کوین را تأیید یا تضمین نکرده» و به سرمایه‌گذاران دربارهٔ ریسک‌ها هشدار داد. همین منطق برای صندوق‌های سولانا و ریپل هم برقرار است.
آیا ETF ریپل مثل ETF سولانا سود استیکینگ میدهد؟
در اسنادی که خواندیم، نه. صفحههای رسمی Bitwise XRP ETF و Canary XRPC از استیکینگ حرفی نزدهاند و گزارش سالانهٔ Grayscale XRP Trust ETF استیکینگ را جزو فعالیتهای تراست نیاورده است. در مقابل، صندوقهایی مثل BSOL، GSOL و VSOL طبق ناشرشان SOL را استیک میکنند و پاداشش متغیر و بدون تضمین است.
از ایران با کیف پول شخصی میشود سهم ETF سولانا خرید؟
نه. سهم ETF رمزارز نیست که به کیف پول شخصی فرستاده شود؛ فقط در حساب کارگزاری و بورس آمریکا نگهداری و معامله میشود. کارگزاری‌های آمریکایی به‌خاطر تحریم‌ها به مقیمان ایران خدمات نمی‌دهند و OFAC در ۱۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۵ یک کارگزاری را به همین دلیل جریمه کرد. جایگزین عملی، خرید مستقیم SOL است که برداشت به کیف پول شخصی را هم ممکن میکند.
