بورس یا بیت کوین؟ از ۲۱ آبان ۱۴۰۲ تا ۱۷ آبان ۱۴۰۵ شاخص کل بورس تهران از حدود ۲٫۰۵ میلیون به ۸٫۰۹ میلیون واحد رسید (حدود ۳٫۹ برابر) و ارزش تومانی یک بیت کوین از حدود ۱٫۹ به ۱۹٫۸ میلیارد تومان (حدود ۱۰٫۵ برابر). اما در دوازده ماه آخر بورس جلو افتاد. انتخاب درست به افق و تحمل نوسان شما بستگی دارد.
این سؤال را زیاد از ما می‌پرسند: «پولم را بورس ببرم یا بیت کوین بخرم؟» در ارزینجا جواب شعاری نمی‌دهیم و عددها را کنار هم می‌گذاریم. شاخص کل را از گزارش‌های روزانهٔ پایان معاملات برداشتیم، قیمت بیت کوین را از بستهٔ روزانهٔ بایننس و نرخ دلار آزاد را از آرشیو تاریخ‌دار. هر چهار نقطه در آبان هر سال است تا فاصله‌ها تقریباً یک سال کامل باشد.
پیش‌تر همین روش را برای دارایی‌های دیگر هم رفته‌ایم: مقایسهٔ خودرو و بیت کوین با قیمت پژو ۲۰۷، سپرده بانکی در برابر بیت کوین و حداقل دستمزد به زبان بیت کوین. این بار نوبت بازار سهام است؛ دارایی‌ای که برخلاف خودرو، خودش سرمایه‌گذاری است.
بورس یا بیت کوین در ۳ سال اخیر؛ عددها چه می‌گویند؟
طبق گزارش‌های پایان معاملات نبض بورس، روزنامهٔ شرق و خبرگزاری مهر، شاخص کل بورس تهران از ۲۱ آبان ۱۴۰۲ تا ۱۷ آبان ۱۴۰۵ حدود ۲۹۴ درصد رشد کرد. در همین بازه ارزش تومانی بیت کوین، با ضرب بستهٔ روزانهٔ بایننس در نرخ دلار آزاد همان روز، حدود ۹۴۵ درصد بالا رفت. جدول زیر هر چهار نقطه را نشان می‌دهد:
منابع جدول: شاخص کل از نبض بورس (۲۱ آبان ۱۴۰۲ و گزارش ۲۰ آبان ۱۴۰۳ دربارهٔ معاملات ۱۹ آبان)، روزنامهٔ شرق (۱۷ آبان ۱۴۰۴) و خبرگزاری مهر (۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۳۳)؛ بیت کوین = بستهٔ روزانهٔ BTCUSDT در API بایننس به وقت UTC؛ دلار = نرخ پایانی دلار آزاد در آرشیو دلار آزاد tgju. ستون آخر حاصلضرب دو ستون قبلی است و محاسبهٔ خود ماست.
یک نکتهٔ فنی را هم بدانید: شاخص کل بورس تهران (TEDPIX) شاخص «قیمت و بازده نقدی» است. طبق توضیح نبض بورس، سود نقدی پرداختی شرکت‌ها را هم حساب می‌کند و وزن هر شرکت در آن به ارزش بازارش بستگی دارد. پس عدد بالا بازده کل یک سبد وزنی از سهام است، نه بازده سهمی که شما شاید خریده باشید.
رشد سال‌به‌سال تصویر را روشن‌تر می‌کند:
سه سال، سه داستان متفاوت. در سال اول شاخص کل عملاً درجا زد، در حالی که بیت کوین به دلار دو برابر شد. در سال دوم هر دو بالا رفتند، اما بیت کوین سریع‌تر. در سال سوم ورق برگشت: شاخص کل حدود ۱۵۱ درصد رشد کرد و بیت کوین فقط حدود ۸۰ درصد. اگر کسی فقط سال آخر را ببیند، نتیجه می‌گیرد بورس برنده است؛ اگر کل بازه را ببیند، برعکس.
چرا در سال آخر بورس از بیت کوین جلو زد؟
با داده‌های همین جدول، علت اصلی جهش دلار و افت دلاری بیت کوین بود، نه رشد واقعی بورس. از آبان ۱۴۰۴ تا آبان ۱۴۰۵ دلار آزاد در آرشیو tgju حدود ۱۴۶ درصد بالا رفت و شاخص کل حدود ۱۵۱ درصد؛ یعنی بورس تقریباً هم‌قدم دلار رشد کرد. در همین مدت بیت کوین به دلار حدود ۲۷ درصد افت کرد (از ۱۰۲٬۳۱۳ به ۷۴٬۸۵۱ دلار).
ارزش تومانی بیت کوین از دو جزء ساخته میشود: قیمت جهانی آن به دلار و نرخ دلار در بازار داخلی. در سال آخر جزء دوم حدود ۲٫۵ برابر شد ولی جزء اول حدود یک‌چهارم آب رفت. حاصلضرب، رشد ۸۰ درصدی بود که از بورس عقب ماند. این همان چیزی است که در راهنمای چرخه‌های بازار کریپتو توضیح داده‌ایم: بیت کوین سال‌های افت دلاری هم دارد و یک سال بد میتواند برتری چندساله را موقتاً کم‌رنگ کند.
یک نکتهٔ دیگر هم دارد. طبق گزارش ایمنا، شاخص کل در معاملات ۱۶ آبان ۱۴۰۵ از مرز ۸ میلیون واحد عبور کرد و طبق گزارش مهر، ۱۷ آبان روی ۸٬۰۸۹٬۹۸۸ ایستاد. پس نقطهٔ پایانی ما برای بورس روزی بعد از یک جهش است و برای بیت کوین روزی که حدود ۲۷ درصد زیر سطح یک سال قبلش بود. نقطهٔ پایان، مثل نقطهٔ شروع، نتیجه را جابه‌جا می‌کند.
شاخص کل بورس به دلار چه کرد؟
اگر شاخص کل را در هر تاریخ بر نرخ دلار آزاد همان روز تقسیم کنیم، این نسبت از حدود ۴۰٫۱ در آبان ۱۴۰۲ به حدود ۳۰٫۵ در آبان ۱۴۰۵ رسید؛ یعنی بورس تهران به دلار در این سه سال حدود ۲۴ درصد ارزش از دست داد. در همین بازه بیت کوین به دلار حدود ۱۰۲ درصد رشد کرد.
- ۲۱ آبان ۱۴۰۲: شاخص به دلار حدود ۴۰٫۱ واحد به ازای هر دلار.
- ۱۹ آبان ۱۴۰۳: حدود ۳۰٫۱؛ کل افت سه‌ساله در همین سال اول رخ داد.
- ۱۷ آبان ۱۴۰۴: حدود ۲۹٫۹؛ تقریباً بدون تغییر.
- ۱۷ آبان ۱۴۰۵: حدود ۳۰٫۵؛ یعنی جهش ۱۵۱ درصدی سال آخر به دلار فقط حدود ۲ درصد بود.
معنای ساده‌اش این است که بورس تهران در این سه سال بیشتر نقش «جبران کاهش ارزش ریال» را بازی کرد. وقتی دلار تند بالا رفت، سهام با تأخیر به آن رسید؛ وقتی دلار آرام بود، شاخص هم درجا زد. این الگو را در جدول بازده پنج‌سالهٔ بیت کوین، طلا و دلار هم برای دارایی‌های دیگر دیدیم. برای کسی که پس‌اندازش را به دلار می‌سنجد، رشد اسمی شاخص گمراه‌کننده است.
۱۰۰ میلیون تومان در بورس یا بیت کوین چه شد؟
با عددهای جدول، ۱۰۰ میلیون تومانی که ۲۱ آبان ۱۴۰۲ دقیقاً به اندازهٔ شاخص کل رشد می‌کرد، ۱۷ آبان ۱۴۰۵ حدود ۳۹۴ میلیون تومان می‌شد؛ همان مبلغ در بیت کوین حدود ۱٬۰۴۵ میلیون تومان و در دلار آزاد حدود ۵۱۸ میلیون تومان. این مثال فرضی است و کارمزد، مالیات و تفاوت سبد شما با شاخص را حساب نمیکند.
با ۱۰۰ میلیون تومان در آبان ۱۴۰۲ می‌شد حدود ۰٫۰۵۳ بیت کوین خرید. همان مقدار بیت کوین سه سال بعد، با محاسبهٔ ما، حدود ۱٫۰۴۵ میلیارد تومان می‌ارزید. سبدی که دقیقاً شاخص کل را دنبال می‌کرد به حدود ۳۹۴ میلیون تومان می‌رسید. همین مبلغ اگر به دلار تبدیل و نگه داشته می‌شد، حدود ۵۱۸ میلیون تومان بود. یعنی شاخص کل در کل بازه حتی از نگه داشتن دلار هم عقب ماند.
حالا همین آزمایش را فقط برای سال آخر تکرار کنید. ۱۰۰ میلیون تومان که ۱۷ آبان ۱۴۰۴ هم‌پای شاخص کل حرکت می‌کرد، امروز حدود ۲۵۱ میلیون تومان است. در بیت کوین حدود ۱۸۰ میلیون و در دلار حدود ۲۴۶ میلیون تومان می‌شد. پس کسی که یک سال پیش وارد بورس شده، از دارندهٔ بیت کوین جلوتر است. برای همین ما در ارزینجا به کسی که نمی‌خواهد زمان ورود را حدس بزند، خرید پله‌ای (DCA) را پیشنهاد می‌کنیم تا نتیجه کمتر به یک روز خاص گره بخورد.
بازده واقعی بورس و بیت کوین بعد از تورم چقدر بود؟
طبق گزارش مرکز آمار ایران، شاخص قیمت مصرف‌کنندهٔ خانوارهای کشور از ۲۰۶٫۵ در مهر ۱۴۰۲ به ۷۶۱٫۸ در مهر ۱۴۰۵ رسید؛ یعنی سطح عمومی قیمت‌ها حدود ۳٫۷ برابر شد. با این حساب، رشد ۳٫۹ برابری شاخص کل بعد از تورم فقط حدود ۷ درصد بازده واقعی می‌دهد. همین محاسبه برای بیت کوین حدود ۱۸۳ درصد و برای دلار آزاد حدود ۴۰ درصد است.
این محاسبه تقریبی است، چون دادهٔ تورم مال مهر هر سال است و قیمت دارایی‌ها مال آبان. ولی جهت کلی عوض نمی‌شود. تورم نقطه‌به‌نقطهٔ مهر ۱۴۰۵ طبق همان گزارش ۸۸٫۷ درصد بود، در حالی که مهر ۱۴۰۲ حدود ۳۹٫۲ درصد. یعنی هر دارایی که در سال آخر کمتر از حدود ۹۰ درصد رشد کرده، قدرت خریدش کم شده است. بیت کوین با رشد ۸۰ درصدی تومانی در سال آخر دقیقاً در همین دسته بود.
پس ادعای «بیت کوین همیشه ضد تورم است» را با احتیاط بخوانید. در بازهٔ سه‌ساله جلوتر از تورم بود، اما در سال آخر نه. در مقالهٔ بیت کوین و تورم نشان داده‌ایم این ادعا کجا درست است و کجا نه.
پیشنهاد ما
بین بورس و بیت کوین مجبور به انتخاب صفر و یکی نیستید
جدول بالا نشان داد هر کدام در یک سال جلو بوده است. به‌جای اینکه همهٔ پس‌انداز را روی یک بازار بگذارید، سهم هر دارایی را از قبل مشخص کنید و به آن پایبند بمانید. روش قدم‌به‌قدم چیدن سبد را در راهنمای ما ببینید.
ریسک‌های بورس و بیت کوین چه فرقی دارند؟
ریسک اصلی بیت کوین نوسان شدید قیمت جهانی است و ریسک خاص بورس تهران، توقف معاملات و ریزش بعد از شوک‌های سیاسی. سایت رسمی Bitcoin.org در صفحهٔ هشدارهای خود می‌گوید قیمت بیت کوین میتواند در مدت کوتاه پیش‌بینی‌ناپذیر بالا یا پایین برود و باید با آن مثل یک دارایی پرریسک رفتار کرد.
نوسان بیت کوین: در همین ۱۷ آبان ۱۴۰۵، طبق کندل روزانهٔ بایننس، بیت کوین بین ۷۳٬۵۱۰ و ۷۶٬۲۰۰ دلار جابه‌جا شد؛ حدود ۳٫۷ درصد در یک روز. در سال آخر هم حدود ۲۷ درصد به دلار افت کرد. اگر بیت کوین را به کیف پول شخصی ببرید، مسئولیت کلید خصوصی هم با خودتان است و تراکنش اشتباه برگشت ندارد.
توقف و ریزش در بورس: فردین آقابزرگی، تحلیلگر بازار سرمایه، در گفت‌وگو با دنیای اقتصاد گفته است که در جنگ ۱۲ روزه معاملات سهام حدود دو هفته متوقف شد و در جنگ بعدی حدود ۸۰ روز. به گفتهٔ او، از ۷ تیر ۱۴۰۴ تا کف شهریور، شاخص کل حدود ۲۰ درصد افت کرد. خبرگردون هم گزارش داده که شاخص کل در اولین روز بازگشایی، ۷ تیر ۱۴۰۴، ۶۲٬۵۰۴ واحد ریخت و به ۲٬۹۲۲٬۱۰۱ واحد رسید. در چنین روزهایی دارندهٔ سهام نمی‌تواند حتی بخشی از دارایی‌اش را بفروشد.
بازار جهانی بیت کوین تعطیلی ندارد. برای همین کندل روزانهٔ بایننس برای همهٔ روزهای هفته ثبت شده است، از جمله شنبه و یکشنبه‌هایی که در جدول ما آمده. البته دسترسی شما به بازار به اینترنت و صرافی‌ای که با آن کار می‌کنید بستگی دارد. در ارزینجا، طبق صفحهٔ بیت کوین ما، می‌توانید کسری از یک بیت کوین را بخرید یا بفروشید و لازم نیست یک واحد کامل معامله کنید.
تفاوت ظریف دیگری هم هست. شاخص کل میانگین وزنی بازار است و بیشترین وزن را شرکت‌های بزرگ دارند؛ سهمی که شما انتخاب می‌کنید ممکن است خیلی بهتر یا بدتر از شاخص عمل کند. بیت کوین یک دارایی واحد است و شما دقیقاً همان قیمتی را می‌گیرید که بازار نشان می‌دهد. اگر بیت کوین را برای بلندمدت نگه می‌دارید، فرق کیف پول گرم و سرد را هم پیش از انتقال یاد بگیرید.
برای چه کسی بورس و برای چه کسی بیت کوین منطقی‌تر است؟
طبق داده‌های این مقاله، بورس تهران برای کسی منطقی‌تر است که دارایی ریالی با رشد هم‌قدم دلار می‌خواهد و ریسک تعطیلی بازار را می‌پذیرد. بیت کوین برای کسی مناسب‌تر است که افق چندساله دارد و افت ۲۰ تا ۳۰ درصدی به دلار را تاب می‌آورد. پیش از تصمیم، این پنج قدم را بروید:
- واحد سنجش را مشخص کنید. اگر هدف شما حفظ ارزش دلاری است، رشد اسمی شاخص کل را با رشد دلار مقایسه کنید، نه با صفر.
- افق زمانی را بنویسید. جدول ما نشان داد در یک سال هر کدام میتواند برنده یا بازنده باشد. پولی که کمتر از یک سال دیگر لازم دارید، جای هیچ‌کدام نیست.
- ریسک نقدشوندگی را بسنجید. توقف چندهفته‌ای معاملات سهام در دو جنگ اخیر را جدی بگیرید، اگر ممکن است ناگهان به پول نیاز پیدا کنید.
- سهم هر دارایی را از قبل تعیین کنید. لازم نیست همه‌چیز را روی یک بازار بگذارید؛ ترکیب دو دارایی با رفتار متفاوت، نوسان کل سبد را کم می‌کند.
- کوچک و پله‌ای وارد شوید. اگر بیت کوین را انتخاب کردید، با بخشی از سرمایه و در چند مرحله خرید کنید، نه یکجا.
اگر به بیت کوین رسیدید، شروع در ارزینجا ساده است. اول ثبت‌نام و احراز هویت در ارزینجا را انجام دهید. بعد می‌توانید با خرید آنی و نرخ لحظه‌ای وارد شوید یا در بازار معاملات پیشرفته سفارش با قیمت دلخواه بگذارید. طبق راهنمای رسمی کارمزد ما، کارمزد معاملات پیشرفته در همهٔ بازارهای پیشرفته حذف شده است.
جمع‌بندی: بورس یا بیت کوین، کدام در ۳ سال اخیر جلو بود؟
در پاسخ به بورس یا بیت کوین، داده‌های سه سال اخیر روشن است. از آبان ۱۴۰۲ تا آبان ۱۴۰۵، ارزش تومانی بیت کوین حدود ۱۰٫۵ برابر شد و شاخص کل بورس تهران حدود ۳٫۹ برابر؛ رشدی که از دلار آزاد (حدود ۵٫۲ برابر) هم کمتر بود و بعد از تورم فقط حدود ۷ درصد بازده واقعی داشت. اما در سال آخر بورس جلو افتاد، چون بیت کوین به دلار حدود ۲۷ درصد افت کرد. بورس با توقف معاملات و ریزش بعد از شوک‌ها همراه بود و بیت کوین با نوسان شدید و ریسک نگهداری کلید.
اگر بعد از دیدن این عددها به این نتیجه رسیدید که بخشی از پس‌اندازتان جای بیت کوین است، ما در ارزینجا کنارتان هستیم. از صفحهٔ قیمت لحظه‌ای و خرید بیت کوین روند قیمت را ببینید، با مبلغی که برایتان راحت است شروع کنید و سفارش‌هایتان را در بازار پیشرفته بدون کارمزد ثبت کنید.
این مطلب صرفاً آموزشی است و توصیهٔ سرمایه‌گذاری نیست. بازدهی گذشتهٔ بورس یا بیت کوین تضمینی برای آینده نیست و قیمت بیت کوین نوسان شدید دارد. ممکن است بخشی یا همهٔ سرمایه از دست برود. محاسبه‌ها با نرخ‌ها و تاریخ‌های ذکرشده انجام شده و با نقطهٔ شروع یا نرخ دیگر، نتیجه فرق می‌کند. تصمیم نهایی با خود شماست.
سوالات متداول
شاخص کل بورس تهران سود نقدی سهام را هم حساب می‌کند؟
بله. شاخص کل بورس تهران با نام TEDPIX شاخص «قیمت و بازده نقدی» است؛ یعنی هم تغییر قیمت سهام و هم سود نقدی پرداختی شرکت‌ها را در نظر می‌گیرد. وزن هر شرکت در آن به ارزش بازارش بستگی دارد، پس شرکت‌های بزرگ اثر بیشتری دارند. برای همین بازده یک سهم خاص یا سبد شخصی شما میتواند خیلی با شاخص فرق داشته باشد.
قیمت تومانی بیت کوین چطور محاسبه میشود؟
قیمت جهانی بیت کوین به دلار تعیین میشود و ارزش تومانی آن تقریباً حاصلضرب همین قیمت در نرخ دلار در بازار داخلی است. برای همین بیت کوین در ایران دو منبع نوسان دارد: تغییر قیمت جهانی و تغییر نرخ دلار. در سال آخر همین دو جزء خلاف هم حرکت کردند و ارزش تومانی بیت کوین فقط حدود ۸۰ درصد بالا رفت.
با چه مبلغی می‌توان بیت کوین خرید؟
لازم نیست یک واحد کامل بیت کوین بخرید؛ طبق صفحهٔ رسمی بیت کوین ارزینجا، می‌توانید کسری از آن را بخرید. حداقل مبلغ عددی در آن صفحه اعلام نشده و پنل هنگام ثبت سفارش آن را نشان می‌دهد. پیشنهاد ما این است که با مبلغی شروع کنید که نوسانش آرامش شما را به هم نزند و بقیه را پله‌ای وارد کنید.
آیا تراکنش بیت کوین برگشتپذیر است؟
نه. طبق سایت رسمی Bitcoin.org، تراکنش بیت کوین برگشتناپذیر است و فقط گیرنده میتواند مبلغ را دوباره برای شما بفرستد. برخلاف انتقال بانکی، هیچ مرجعی تراکنش اشتباه را باطل نمیکند. برای همین هنگام برداشت به کیف پول شخصی، آدرس و شبکه را با دقت چک کنید و برای مبلغهای بزرگ اول یک انتقال آزمایشی کوچک بفرستید.
