فاندینگ ریت چیست؟ فاندینگ ریت (Funding Rate) نرخی است که در قراردادهای دائمی (Perpetual) در فاصله‌های منظم، معمولاً هر ۸ ساعت، بین دارندگان پوزیشن لانگ و شورت مبادله میشود تا قیمت قرارداد از قیمت بازار اسپات دور نشود. وقتی نرخ مثبت است لانگ‌ها به شورت‌ها می‌پردازند و وقتی منفی است برعکس. صرافی از این پرداخت سهمی برنمی‌دارد.
بیشتر راهنماها فاندینگ را فقط یک «شاخص احساسات» معرفی می‌کنند. ما در ارزینجا می‌خواهیم روی جنبه‌ای تمرکز کنیم که کمتر دیده میشود: فاندینگ یک هزینهٔ دوره‌ای است که روی کل ارزش پوزیشن حساب میشود، نه روی پولی که شما گذاشته‌اید. در این راهنما فرمول را از مستندات رسمی خود صرافیها می‌خوانیم، هزینهٔ نگهداری یک لانگ اهرمی را قدم‌به‌قدم حساب می‌کنیم و دادهٔ واقعی فاندینگ بیت کوین در روزهای اخیر را کنارش می‌گذاریم.
فاندینگ ریت چیست و چرا قرارداد دائمی به آن نیاز دارد؟
فاندینگ ریت سازوکاری است که قیمت قرارداد دائمی را بدون تاریخ سررسید به قیمت دارایی پایه گره می‌زند. قرارداد آتی معمولی تاریخ انقضا دارد و هرچه به سررسید نزدیک‌تر شود، قیمتش خودبه‌خود به قیمت اسپات می‌رسد. قرارداد دائمی چنین نقطه‌ای ندارد. اگر چیزی جلوی فاصله گرفتن قیمت را نگیرد، ممکن است قرارداد مدت‌ها گران‌تر یا ارزان‌تر از خود دارایی معامله شود.
راه‌حل یک پرداخت دوره‌ای است. وقتی قیمت قرارداد بالاتر از قیمت شاخص است، نگه‌داشتن لانگ هزینه دارد و شورت درآمد. همین انگیزه تعادل را برمی‌گرداند. اگر با خود این ابزار تازه آشنا شده‌اید، اول مطلب قرارداد فیوچرز دائمی و بعد راهنمای فیوچرز چیست را بخوانید تا مفهوم پوزیشن، مارجین و اهرم برایتان روشن باشد.
فرمول محاسبه فاندینگ ریت چیست؟
فاندینگ ریت از دو جزء ساخته میشود: یک نرخ بهرهٔ تقریباً ثابت و یک شاخص پریمیوم که فاصلهٔ قیمت قرارداد با قیمت شاخص را می‌سنجد. مستندات رسمی بایننس (به‌روزشده در ۱۵ اسفند ۱۴۰۴) فرمول را این‌طور نوشته است:
F = [P + clamp(I − P, 0.05%, −0.05%)] / (8 / N)
در این فرمول، F نرخ فاندینگ، P میانگین شاخص پریمیوم، I نرخ بهره و N فاصلهٔ فاندینگ به ساعت است. تابع clamp یعنی اختلاف نرخ بهره و پریمیوم هیچ‌وقت از ۰٫۰۵ درصد بیشتر یا از منفی ۰٫۰۵ درصد کمتر حساب نمی‌شود. مبلغی که شما می‌پردازید یا می‌گیرید هم ساده است:
Funding Amount = Nominal Position Value × Funding Rate
ارزش اسمی پوزیشن یعنی مارک پرایس ضرب در اندازهٔ قرارداد. این همان نکته‌ای است که بیشتر تازه‌کارها از آن غافل‌اند: فاندینگ روی کل پوزیشن اهرمی حساب میشود، نه روی مارجین شما.
نرخ بهره و شاخص پریمیوم
نرخ بهرهٔ پیش‌فرض بایننس ۰٫۰۳ درصد در روز است، یعنی ۰٫۰۱ درصد در هر دورهٔ ۸ ساعته. شاخص پریمیوم هر ۵ ثانیه از روی بهترین قیمت‌های خرید و فروش دفتر سفارش و قیمت شاخص محاسبه میشود و میانگین وزنی آن در طول دوره وارد فرمول میشود. نتیجهٔ مهم این است: طبق همین صفحه، اگر پریمیوم بین منفی ۰٫۰۴ و مثبت ۰٫۰۶ درصد بماند، فاندینگ دقیقاً ۰٫۰۱ درصد میشود. به همین دلیل در بازار آرام، عدد ۰٫۰۱ درصد را زیاد می‌بینید.
یک مثال کوتاه: اگر میانگین پریمیوم ۰٫۰۸ درصد باشد، اختلاف I − P برابر منفی ۰٫۰۷ درصد است که به منفی ۰٫۰۵ درصد محدود میشود. پس فاندینگ ۸ ساعته میشود ۰٫۰۸ منهای ۰٫۰۵، یعنی ۰٫۰۳ درصد. بایبیت هم در راهنمای رسمی فاندینگ همین ساختار را دارد و نرخ بهره را ۰٫۰۳ درصد روزانه تقسیم بر تعداد دوره‌های روز تعریف می‌کند.
سقف و کف فاندینگ
فاندینگ بی‌حد نیست و هر صرافی برایش سقف و کف گذاشته است. بایننس برای جفت‌های اصلی مثل BTCUSDT، ETHUSDT و SOLUSDT سقف و کف را ۰٫۷۵ برابر نرخ مارجین نگهداری تعریف کرده و برای بقیهٔ قراردادهای USDⓈ-M مثبت و منفی ۲ درصد. بایبیت سقف را کمترین مقدار بین «۰٫۷۵ برابر اختلاف مارجین اولیه و نگهداری» و «نرخ مارجین نگهداری» می‌گذارد. هر دو صرافی گفته‌اند در شرایط شدید بازار می‌توانند این حدود را تغییر دهند.
فاندینگ هر چند ساعت یک‌بار پرداخت میشود؟
پیش‌فرض بیشتر قراردادها هر ۸ ساعت است، ولی «همیشه ۸ ساعت» دیگر درست نیست. در بایننس زمان‌های پیش‌فرض ساعت ۰۰:۰۰، ۰۸:۰۰ و ۱۶:۰۰ به وقت جهانی (UTC) است، یعنی ۰۳:۳۰، ۱۱:۳۰ و ۱۹:۳۰ به وقت تهران. بعضی قراردادها از اول ۴ ساعته یا حتی ۱ ساعته‌اند. سه صرافی بزرگ قاعدهٔ تغییر پویا هم دارند که در جدول زیر خلاصه شده است.
منبع جدول، مستندات رسمی هر صرافی است که ما در ۲۰ آبان ۱۴۰۵ خواندیم؛ راهنمای OKX در صفحهٔ فاندینگ قراردادهای دائمی آمده است. نکتهٔ عملی این است که در روزهای پرهیجان، یک قرارداد ممکن است به‌جای سه بار در روز، ۲۴ بار فاندینگ بگیرد. پیش از باز کردن پوزیشن، فاصلهٔ فعلی را روی صفحهٔ همان قرارداد ببینید.
فاندینگ ریت مثبت و منفی چه معنایی دارد؟
علامت فاندینگ نشان می‌دهد چه کسی به چه کسی پول می‌دهد. هر سه صرافی در مستندات خود یک قاعده را تکرار کرده‌اند:
- فاندینگ مثبت: قیمت قرارداد بالاتر از شاخص است؛ دارندگان لانگ به دارندگان شورت می‌پردازند.
- فاندینگ منفی: قیمت قرارداد پایین‌تر از شاخص است؛ دارندگان شورت به دارندگان لانگ می‌پردازند.
- فقط پوزیشن باز: فاندینگ فقط به پوزیشنی تعلق می‌گیرد که در لحظهٔ تسویه باز است. بایننس می‌گوید تراکنش ممکن است تا ۱۵ ثانیه بعد از زمان اعلام‌شده انجام شود.
دریافت فاندینگ را با سود اشتباه نگیرید. کسی که در فاندینگ منفی لانگ دارد، چند صدم درصد دریافت می‌کند، ولی اگر قیمت چند درصد پایین برود، زیانش ده‌ها برابر همان دریافتی است. فاندینگ یک جریان کوچک و دائمی است؛ حرکت قیمت یک موج بزرگ.
هزینهٔ واقعی نگهداری یک لانگ اهرمی چقدر است؟
هزینهٔ فاندینگ برابر است با ارزش اسمی پوزیشن ضرب در نرخ هر دوره، و چون اهرم ارزش اسمی را بزرگ می‌کند، سهم این هزینه از مارجین شما هم به همان نسبت بزرگ میشود. یک مثال کاملاً فرضی می‌زنیم: ۱٬۰۰۰ دلار مارجین با اهرم ۱۰ برابر، یعنی پوزیشن لانگ بیت کوین به ارزش ۱۰٬۰۰۰ دلار. برای ساده شدن، فرض می‌کنیم قیمت و نرخ ثابت بمانند و فاصله ۸ ساعت باشد.
ستون اول با نرخ پایهٔ بازار آرام حساب شده و ستون دوم با نرخی فرضی برای بازار داغ. عدد آخر ستون دوم در عمل رخ نمی‌دهد، چون پوزیشن خیلی زودتر از آن لیکویید میشود. همین جدول نشان می‌دهد چرا نگه‌داشتن طولانی پوزیشن اهرمی، حتی وقتی قیمت تکان نمی‌خورد، مارجین را آرام‌آرام می‌خورد.
این کسر شدن فقط یک عدد در گزارش حساب نیست. فاندینگ از مارجین کم میشود و مارجین کمتر یعنی قیمت لیکویید شدن نزدیک‌تر. برای اینکه بدانید این فاصله چطور حساب میشود، راهنمای لیکویید شدن در فیوچرز و راه جلوگیری از آن را ببینید. اهرم پایین‌تر همین هزینه را نسبت به مارجین کوچک می‌کند؛ در مطلب انتخاب اهرم مناسب فیوچرز این را با مثال باز کرده‌ایم.
فاندینگ ریت سالانه چقدر میشود؟
برای تبدیل فاندینگ به نرخ سالانه، نرخ هر دوره را در تعداد دوره‌های سال ضرب کنید. با فاصلهٔ ۸ ساعته، سال ۱٬۰۹۵ دوره دارد. پس نرخ پایهٔ ۰٫۰۱ درصد معادل حدود ۱۰٫۹۵ درصد در سال از ارزش اسمی پوزیشن است. این محاسبه ساده و بدون اثر مرکب است و فرض می‌کند نرخ تمام سال ثابت بماند، که در واقعیت نمی‌ماند.
- نرخ دورهٔ فعلی را از صفحهٔ قرارداد بردارید (مثلاً ۰٫۰۱ درصد).
- تعداد دوره‌های روز را پیدا کنید: ۸ ساعته = ۳، ۴ ساعته = ۶، ساعتی = ۲۴.
- نرخ را در تعداد دوره‌های روز و بعد در ۳۶۵ ضرب کنید تا نرخ سالانه نسبت به ارزش اسمی به دست بیاید.
- نتیجه را در اهرم ضرب کنید تا ببینید سالانه چند درصد از مارجین شما می‌رود.
گام چهارم همان جایی است که تصویر عوض میشود. ۱۰٫۹۵ درصد سالانه روی ارزش اسمی، با اهرم ۱۰ برابر یعنی حدود ۱۰۹٫۵ درصد مارجین. با اهرم ۳ برابر همین عدد به حدود ۳۳ درصد می‌رسد. اگر پوزیشن شما کوین مارجین است، سود و زیان و فاندینگ به خود رمزارز حساب میشود؛ فرقش را در مطلب قرارداد کوین مارجین در برابر USDT مارجین توضیح داده‌ایم.
فاندینگ بیت کوین در روزهای اخیر چقدر بوده است؟
فاندینگ قرارداد BTCUSDT بایننس در ۳۰ دورهٔ پیاپی، از ۱۰ آبان ساعت ۱۱:۳۰ تا ۲۰ آبان ۱۴۰۵ ساعت ۰۳:۳۰ به وقت تهران، همیشه مثبت بود و جمع آن به ۰٫۲۴۳۱ درصد رسید. ما این داده را از API عمومی تاریخچهٔ فاندینگ بایننس خواندیم و زمان هر ردیف را خودمان از مهر زمانی آن حساب کردیم. همهٔ دوره‌ها ۸ ساعته بودند.
- در ۱۷ دوره از ۳۰ دوره، نرخ دقیقاً ۰٫۰۱ درصد بود؛ یعنی پریمیوم در همان بازهٔ خنثی ماند.
- کمترین نرخ حدود ۰٫۰۰۱۳ درصد بود، در دو دورهٔ پیاپی ۱۶ آبان (ساعت ۱۱:۳۰ و ۱۹:۳۰ به وقت تهران).
- میانگین هر دوره حدود ۰٫۰۰۸۱ درصد شد که سالانه تقریباً ۸٫۹ درصد ارزش اسمی است.
- در همین بازه مارک پرایس بیت کوین بین حدود 80,469 و 73,187 دلار جابه‌جا شد.
برای پوزیشن فرضی ۱۰٬۰۰۰ دلاری ما، این ۱۰ روز یعنی حدود 24.3 دلار فاندینگ، معادل ۲٫۴ درصد از ۱۰۰۰ دلار مارجین. نکتهٔ جالب این است که در روزهایی که قیمت از اوج ۱۳ آبان حدود ۹ درصد افت کرد، فاندینگ منفی نشد. یعنی لانگ‌ها هم زیان قیمت را دادند و هم هزینهٔ نگهداری را. این داده گذشته است و دربارهٔ دوره‌های بعد چیزی نمی‌گوید.
فاندینگ برای سیگنال و آربیتراژ به چه کار می‌آید؟
فاندینگ ریت دو کاربرد رایج دیگر هم دارد، ولی هر دو فرع بر همان هزینه‌ای هستند که بالا حساب کردیم. کاربرد اول، خواندن شلوغی یک سمت بازار است: فاندینگ خیلی مثبت یعنی لانگ‌ها حاضرند هزینهٔ زیادی بدهند. چطور این عدد را کنار اوپن اینترست و قیمت بخوانید و کجا گول می‌زند، در راهنمای خواندن سیگنال فاندینگ ریت آمده است.
کاربرد دوم، گرفتن فاندینگ با پوزیشن خنثی است: خرید در اسپات و شورت هم‌اندازه در قرارداد دائمی. این روش ریسک‌های خودش را دارد، از تغییر علامت فاندینگ تا کارمزد ورود و خروج و ریسک صرافی. جزئیاتش را در مطلب آربیتراژ نرخ فاندینگ نوشته‌ایم. هیچ‌کدام از این دو روش سود تضمین‌شده ندارد.
چه اشتباه‌هایی هزینهٔ فاندینگ را بیشتر می‌کند؟
بیشتر هزینه‌های غیرمنتظرهٔ فاندینگ از چند فرض غلط می‌آید که تکرارشان را زیاد می‌بینیم:
- حساب کردن روی مارجین: نرخ ۰٫۰۱ درصد کوچک به نظر می‌رسد، ولی روی ارزش اسمی حساب میشود و با اهرم ۲۰ برابر، هر دوره ۰٫۲ درصد مارجین شماست.
- فرض «همیشه ۸ ساعت»: در بازار داغ، فاصله ممکن است ساعتی شود و تعداد پرداخت‌ها هشت برابر.
- بستن چند ثانیه پیش از تسویه برای فرار از پرداخت: این کار فقط پرداخت همان دوره را حذف می‌کند و هزینهٔ معامله و فاصلهٔ قیمت خرید و فروش را اضافه می‌کند.
- نادیده گرفتن فاصلهٔ لیکویید شدن: هر پرداخت از مارجین کم میشود و پوزیشنی که در مرز است را زودتر به لیکویید شدن می‌رساند.
- نادیده گرفتن محدودیت دسترسی: بسیاری از صرافیهای خارجی کاربران ایرانی را محدود کرده‌اند. برای نمونه، بایبیت ایران را جزو کشورهای مستثنا می‌داند و می‌گوید اطلاعات نادرست محل اقامت میتواند به بستن حساب و لیکویید شدن پوزیشن‌های باز برسد.
اگر نمی‌خواهید فاندینگ بپردازید، چه راهی دارید؟
ساده‌ترین راه برای پرداخت نکردن فاندینگ، نگه‌داشتن خود دارایی در بازار اسپات به‌جای قرارداد دائمی است. وقتی بیت کوین را در اسپات می‌خرید، مالک خود آن هستید؛ نه دوره‌ای پرداخت می‌کنید، نه مارجینی دارید که کم شود و نه قیمت لیکویید شدنی. فرق این دو مسیر را در مطلب تفاوت اسپات و فیوچرز مقایسه کرده‌ایم.
در ارزینجا معاملهٔ قرارداد دائمی یا فیوچرز در راهنماهای رسمی معرفی نشده است، و چیزی که امروز در اختیار شماست خرید و فروش اسپات است. طبق صفحهٔ بیت کوین ما، در آبان ۱۴۰۵ خرید آنی، بازار حرفه‌ای، واریز و برداشت بیت کوین فعال است. کارمزد معاملات در همهٔ بازارهای پیشرفتهٔ ارزینجا هم حذف شده است؛ روشش را در راهنمای خرید بیت کوین بدون کارمزد در بازار پیشرفته ببینید.
پیشنهاد ما این است: اگر دید بلندمدت دارید، هزینهٔ نگهداری را از معادله حذف کنید. از صفحهٔ خرید بیت کوین در ارزینجا شروع کنید یا قیمت لحظه‌ای ارزهای دیگر را در بازار ارزینجا ببینید.
جمع‌بندی
حالا جواب «فاندینگ ریت چیست» را از زاویهٔ کیف پول خودتان دارید: پرداختی دوره‌ای که روی کل ارزش پوزیشن حساب میشود، با فرمول نرخ بهره بهاضافهٔ پریمیوم، سقف و کف مشخص، و فاصله‌ای که میتواند از ۸ ساعت به ۱ ساعت برسد. با نرخ پایهٔ ۰٫۰۱ درصد، سالانه حدود ۱۱ درصد ارزش اسمی میشود و اهرم همین را چند برابر از مارجین شما برمی‌دارد. پیش از هر پوزیشن اهرمی، این هزینه را مثل یک قسط ثابت در حساب‌وکتابتان بنویسید.
سلب مسئولیت: این مطلب دربارهٔ فاندینگ ریت چیست و چطور حساب میشود، فقط جنبهٔ آموزشی دارد و توصیهٔ مالی یا پیشنهاد خرید و فروش نیست. معاملهٔ اهرمی میتواند به از دست رفتن کل سرمایه برسد و هیچ روشی سود تضمین‌شده ندارد.
سوالات متداول
فاندینگ ریت از کجای حساب کم میشود؟
فاندینگ مستقیم از مارجین پوزیشن یا موجودی حساب فیوچرز شما کسر میشود، یا اگر در سمت دریافت‌کننده باشید به آن اضافه میشود. مبلغ برابر ارزش اسمی پوزیشن ضرب در نرخ همان دوره است. چون مارجین کم میشود، قیمت لیکویید شدن هم کمی نزدیک‌تر می‌آید؛ برای همین در پوزیشن‌های پراهرم و طولانی باید مارجین اضافه در نظر بگیرید.
اگر پوزیشن را قبل از زمان فاندینگ ببندم، فاندینگ می‌دهم؟
خیر. طبق مستندات بایننس و OKX، فاندینگ فقط به پوزیشنی تعلق می‌گیرد که در لحظهٔ تسویه باز است. بایننس اضافه می‌کند که تراکنش ممکن است تا ۱۵ ثانیه بعد از زمان اعلام‌شده ثبت شود. ولی بستن و باز کردن دوباره کارمزد معامله و فاصلهٔ قیمت خرید و فروش دارد که اغلب از خود فاندینگ بیشتر است.
فاندینگ ریت ۰٫۰۱ درصد زیاد است یا کم؟
۰٫۰۱ درصد نرخ پایهٔ بایننس و OKX در هر دورهٔ ۸ ساعته است و در بازار آرام زیاد دیده میشود. این عدد سالانه حدود ۱۰٫۹۵ درصد ارزش اسمی پوزیشن است. با اهرم ۱۰ برابر یعنی حدود ۱۰۹ درصد مارجین در سال. پس برای معاملهٔ چندساعته ناچیز است، ولی برای نگهداری چندماهه هزینهٔ جدی است.
آیا فاندینگ ریت در همهٔ صرافیها یکسان است؟
نه. ساختار فرمول در بایننس، بایبیت و OKX شبیه است (نرخ بهره بهاضافهٔ پریمیوم با محدودهٔ ۰٫۰۵ درصد)، ولی پریمیوم هر صرافی از دفتر سفارش خودش حساب میشود و سقف، کف و فاصلهٔ فاندینگ هم فرق دارد. به همین دلیل نرخ یک جفت ارز در صرافیهای مختلف در یک لحظه میتواند متفاوت باشد.
آیا در ارزینجا فاندینگ ریت پرداخت میشود؟
خیر. در راهنماهای رسمی ارزینجا معاملهٔ قرارداد دائمی یا فیوچرز معرفی نشده و معاملات ما اسپات است. وقتی بیت کوین را در خرید آنی یا بازار حرفه‌ای ارزینجا می‌خرید، مالک خود دارایی هستید و هیچ پرداخت دوره‌ای، مارجین یا قیمت لیکویید شدنی ندارید. کارمزد معاملات در همهٔ بازارهای پیشرفتهٔ ارزینجا هم حذف شده است.
