اگر می‌پرسید پامپ فان چیست، پاسخ کوتاه ما این است: پامپ فان (Pump.fun) لانچ‌پد میم‌کوین روی شبکهٔ سولاناست که به هر کسی اجازه میدهد بدون کدنویسی توکن بسازد و همان لحظه معامله‌اش کند. قیمت هر توکن را یک منحنی پیوسته تعیین میکند و با کامل شدن منحنی، نقدینگی خودکار به صرافی PumpSwap می‌رود.
ما در ارزینجا این راهنما را از روی مستندات رسمی پامپ فان در آبان ۱۴۰۵ نوشته‌ایم، نه از روی تبلیغ شبکه‌های اجتماعی. عددهای رایجی مثل کارمزد ساخت ۰٫۰۲ سولانا یا مهاجرت به Raydium دیگر با مستندات فعلی نمی‌خوانند و نسخهٔ به‌روزشان را اینجا می‌بینید.
پیش از شروع، یک نکته را صریح بگوییم: این مقاله دعوت به خرید میم‌کوین نیست. داده‌هایی که در ادامه می‌بینید نشان میدهد بیشتر توکن‌های این پلتفرم خیلی زود بازارشان را از دست می‌دهند. اگر هنوز با مفهوم پایه آشنا نیستید، اول میم کوین چیست و چه ریسک‌هایی دارد را بخوانید.
پامپ فان چیست و دقیقاً چه کاری انجام میدهد؟
طبق مستندات رسمی پامپ فان، هر توکن از لحظهٔ ساخت روی یک منحنی پیوستهٔ قیمت (Bonding Curve) معامله می‌شود که بدون دفتر سفارش و بدون بازارساز، نقدینگی و کشف قیمت را از همان ثانیهٔ اول فراهم میکند. یعنی پامپ فان سه کار را یکجا انجام میدهد: ساخت توکن، بازار اولیه و انتقال خودکار به صرافی غیرمتمرکز.
پیش از پامپ فان، کسی که می‌خواست توکن تازه‌ای راه بیندازد باید قرارداد هوشمند می‌نوشت، استخر نقدینگی می‌ساخت و برایش سرمایهٔ اولیه می‌گذاشت. پامپ فان همهٔ این مراحل را حذف کرد. نتیجه برای بازار دوگانه بود: ساختن توکن تقریباً بی‌هزینه شد، اما همین سادگی سیل توکن‌های یک‌روزه را هم راه انداخت.
شبکهٔ زیربنایی هم در این ماجرا نقش دارد. اینکه چرا تراکنش‌ها روی سولانا سریع و کم‌هزینه‌اند و چرا لانچ‌پدهای میم‌کوین آنجا رشد کردند، در معرفی شبکهٔ سولانا و نحوهٔ کار آن توضیح داده‌ایم. جدول زیر سه مرحلهٔ عمر یک توکن در پامپ فان را خلاصه میکند:
ساخت توکن در پامپ فان چطور در چند ثانیه انجام می‌شود؟
طبق صفحهٔ رسمی کارمزدهای پامپ فان، ساخت توکن برای هیچ جفتی کارمزد پلتفرم ندارد و سازنده فقط کارمزد تراکنش شبکهٔ سولانا و سپردهٔ کوچکی از SOL را می‌پردازد که شبکه برای ساخت حساب‌های درون‌زنجیره‌ای توکن لازم دارد. پس عدد قدیمی «۰٫۰۲ سولانا کارمزد ساخت» با مستندات فعلی نمی‌خواند. روند کلی ساخت چهار گام دارد:
- سازنده کیف پول سولانای خود را به سایت وصل میکند.
- نام، نماد، تصویر و توضیح کوتاه توکن را وارد میکند.
- دارایی جفت را انتخاب میکند؛ صفحهٔ کارمزدها از جفت SOL، جفت USDC و «جفت سفارشی» نام می‌برد.
- تراکنش را امضا میکند و طبق مستندات، توکن از همان لحظه روی منحنی قابل معامله است.
همین سرعت، روی دیگر سکه است. وقتی ساختن یک توکن چند ثانیه طول می‌کشد، ساختن چند نسخهٔ تقلبی با همان نام و تصویر هم چند ثانیه طول می‌کشد. پس نام و لوگو هیچ اعتباری نمی‌سازند و تنها شناسهٔ قابل‌اتکا، آدرس قرارداد توکن است.
جزئیات فرم ساخت را در آموزش ساخت توکن در Pump.fun آورده‌ایم؛ اینجا تمرکز ما روی سازوکار قیمت و ریسک خریدار است.
منحنی پیوستهٔ قیمت چطور قیمت توکن را تعیین میکند؟
مستندات منحنی پیوستهٔ پامپ فان میگوید این منحنی مثل یک بازارساز خودکار با فرمول حاصل‌ضرب ثابت کار میکند، شبیه ریاضی یونی‌سواپ: دو ذخیرهٔ مجازی، یکی SOL و دیگری توکن، در هم ضرب می‌شوند و حاصلشان ثابت می‌ماند. هر خرید قیمت را بالا می‌برد، هر فروش پایین می‌آورد و معاملهٔ بزرگ‌تر قیمت بدتری می‌گیرد.
اگر با این فرمول آشنا نیستید، بازارساز خودکار (AMM) و استخر نقدینگی را ببینید؛ منطق پایه همان است. فرق اصلی این است که در منحنی پامپ فان کسی از اول نقدینگی واقعی نگذاشته و ذخیرهٔ SOL با پول خریداران پر می‌شود.
یک مثال ساده: فرض کنید سه نفر پشت‌سرهم مقدار برابری SOL برای خرید یک توکن می‌فرستند. نفر اول ارزان‌ترین قیمت را می‌گیرد، نفر دوم گران‌تر و نفر سوم گران‌تر از هر دو. حالا اگر نفر اول همان لحظه بفروشد، فروشش قیمت را برای دو نفر بعدی پایین می‌آورد. این ساختار ذاتاً به نفع کسی است که زودتر از همه وارد شده، و همین نکته در بخش تله‌ها دوباره به کارمان می‌آید.
لغزش قیمت هم از همین‌جا می‌آید. بالا بردن تحمل لغزش برای اینکه تراکنش حتماً اجرا شود، یعنی از قبل قیمت بدتر را پذیرفته‌اید. پیش از هر تنظیمی، معنای اسلیپیج و تحمل لغزش را بدانید.
گرجویت چیست و نقدینگی بعد از آن کجا می‌رود؟
گرجویت (Graduation) لحظه‌ای است که ارزش بازار توکن روی منحنی به آستانهٔ تعیین‌شده می‌رسد؛ طبق مستندات رسمی پامپ فان، در این لحظه منحنی بسته می‌شود و کل استخر نقدینگی به‌صورت خودکار و برگشت‌ناپذیر به PumpSwap، صرافی غیرمتمرکز خود پامپ فان، منتقل می‌شود. در این انتقال هیچ دخالت انسانی وجود ندارد.
سه نکته از این مرحله را بیشتر راهنماهای فارسی جا انداخته‌اند:
- مقصد امروز PumpSwap است، نه Raydium. نسخه‌های قدیمی‌تر پامپ فان نقدینگی را به Raydium می‌بردند؛ مستندات فعلی فقط از PumpSwap نام می‌برد.
- عدد آستانه در مستندات رسمی اعلام نشده است. رقم مشهور «۶۹ هزار دلار» را راهنماهای غیررسمی تکرار می‌کنند، اما صفحهٔ منحنی پیوستهٔ پامپ فان عددی برای آن نمی‌دهد. پس آن را قطعی فرض نکنید.
- فاصلهٔ کوتاه بی‌معاملگی و کارمزد گرجویت. طبق مستندات گیت‌هاب رسمی پامپ فان، بعد از کامل شدن منحنی تا انجام مهاجرت هیچ خرید و فروشی روی منحنی ممکن نیست. صفحهٔ کارمزدها هم برای هر گرجویت ۰٫۰۱۵ SOL کارمزد تعیین کرده است.
مهم‌تر از همه، مالکیت استخر است. مستندات میگوید بعد از مهاجرت، استخر متعلق به پروتکل است و پامپ فان نه نقدینگی به آن اضافه میکند و نه از آن برمی‌دارد. گرجویت هم ضمانت رشد نیست؛ فقط یعنی منحنی پر شده و قیمت بعد از آن هم با هر فروش پایین می‌آید. اگر تفاوت صرافی غیرمتمرکز با صرافی متمرکز برایتان روشن نیست، صرافی غیرمتمرکز یا DEX چیست را بخوانید.
کارمزدهای پامپ فان در آبان ۱۴۰۵ چقدر است؟
طبق صفحهٔ رسمی کارمزدهای پامپ فان که آخرین به‌روزرسانی‌اش ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶ (۲۵ مهر ۱۴۰۵) است، معامله روی منحنی پیوسته ۱٫۲۵ درصد کارمزد دارد. از همان تاریخ، کارمزد پلتفرم ۰٫۴۵ درصدی هم روی معامله‌هایی اعمال می‌شود که از وب‌اپ یا اپ موبایل پامپ فان ثبت شوند. جدول زیر خلاصهٔ همین صفحه است:
یک مثال عددی تصویر را روشن‌تر میکند. اگر کسی از وب‌اپ پامپ فان توکنی را روی منحنی بخرد و بعد همان را بفروشد، طبق این جدول در هر طرف ۱٫۲۵ درصد کارمزد منحنی و ۰٫۴۵ درصد کارمزد پلتفرم می‌پردازد؛ یعنی حدود ۱٫۷ درصد در هر طرف و نزدیک ۳٫۴ درصد برای رفت‌وبرگشت. لغزش قیمت و کارمزد شبکه هم جداست. توکن فقط برای سربه‌سر شدن باید دست‌کم همین‌قدر بالا برود.
چند درصد توکن‌های پامپ فان شکست می‌خورند؟
طبق دو منبع دادهٔ تاریخ‌داری که خوانده‌ایم، کمتر از ۲ درصد توکن‌های پامپ فان به گرجویت رسیده‌اند و فقط حدود ۱٫۴ درصدشان نقدینگی قابل‌معامله را حفظ کرده‌اند. نرخ امروز، یعنی آبان ۱۴۰۵، در هیچ منبعی که ما توانستیم بخوانیم اعلام نشده است. این دو منبع چنین می‌گویند:
- گزارش Solidus Labs (مه ۲۰۲۵): از بیش از ۷ میلیون توکنی که بین ژانویهٔ ۲۰۲۴ تا مارس ۲۰۲۵ روی پامپ فان ساخته شدند و دست‌کم ۵ معامله داشتند، فقط ۹۷ هزار توکن نقدینگی بالای ۱۰۰۰ دلار را حفظ کرده بودند. Solidus با روش خودش ۹۸٫۶ درصد این توکنها را دارای ویژگی پامپ‌اند‌دامپ یا راگ‌پول دانسته است.
- گزارش Solana Compass (۱۰ ژوئن ۲۰۲۶): به استناد داشبورد Dune، تا آن تاریخ ۱۱٫۹ میلیون توکن روی پامپ فان ساخته شده و کمتر از ۲ درصدشان به گرجویت رسیده‌اند؛ نرخ تاریخی حدود ۱٫۴ درصد گزارش شده است.
در خواندن این عددها دو نکته را در نظر بگیرید. اول، گرجویت نکردن با «صفر شدن» یکی نیست. ادعای رایج «۹۵ درصد توکنها به صفر می‌رسند» را در هیچ منبع داده‌ای پیدا نکردیم و برای همین تکرارش نمی‌کنیم. دوم، برچسب «پامپ‌اند‌دامپ» در گزارش Solidus برداشت تحلیلی همان شرکت است، نه حکم قضایی.
با این حال جهت هر دو داده یکی است: هر تصمیمی دربارهٔ این توکنها باید با این فرض گرفته شود که کل مبلغ ممکن است از دست برود.
اسنایپر، باندل و راگ‌پول؛ تله‌های پامپ فان کدام‌اند؟
سه تلهٔ اصلی پامپ فان از خود سازوکار منحنی می‌آیند: اسنایپرها از ارزان‌تر بودن خریدهای اول سود می‌برند، باندل‌ها خرید چند کیف پول را در یک لحظه جمع می‌کنند تا تمرکز مالکیت پنهان بماند، و راگ‌پول یعنی فروش یکجای سازنده یا کیف پول‌های همدستش روی سر خریداران بعدی.
اسنایپر (Sniper)
اسنایپر ربات یا معامله‌گری است که درست در لحظهٔ ساخت توکن، پیش از بقیه می‌خرد. چون در منحنی پیوسته هر خرید قیمت را بالا می‌برد، اسنایپر ارزان‌ترین قیمت را برمی‌دارد و خریدار عادی که چند ثانیه بعد از شبکه‌های اجتماعی می‌رسد، گران‌تر می‌خرد. سهم اسنایپرها از معاملات پامپ فان را هیچ منبع رسمی‌ای اعلام نکرده است.
باندل (Bundle)
طبق مستندات Jito، باندل فهرستی تا ۵ تراکنش است که پشت‌سرهم و به‌صورت اتمی در یک اسلات سولانا اجرا می‌شود؛ اگر یکی شکست بخورد، هیچ‌کدام ثبت نمی‌شود. همین ابزار به سازنده اجازه میدهد ساخت توکن و خرید از چند کیف پول مختلف را در یک لحظه انجام دهد. در ظاهر، توکن چند دارندهٔ مستقل دارد؛ در واقع بخش بزرگی از عرضه در دست یک نفر است.
راگ‌پول (Rug Pull)
در پامپ فان، راگ‌پول بیشتر شکل «فروش یکجا» دارد تا «کشیدن نقدینگی». پیش از گرجویت، نقدینگی داخل قرارداد منحنی است و پس از آن، طبق مستندات، استخر PumpSwap مال پروتکل است. پس خطر اصلی این است که سازنده یا کیف پول‌های باندل‌شده‌اش همهٔ توکنها را به منحنی یا استخر بفروشند و قیمت را فرو بریزند.
شرایط استفادهٔ پامپ فان در بند ۲۱ دستکاری بازار، پامپ‌اند‌دامپ و واش‌ترید را ممنوع کرده، اما نامی از اسنایپ و باندل نبرده است. همان شرایط صریحاً میگوید پامپ فان خرید، فروش یا نگهداری هیچ توکن ساخت کاربر را در هیچ شرایطی توصیه نمی‌کند. پیش از اعتماد به هر توکن، دست‌کم این علامت‌ها را بررسی کنید:
- تمرکز مالکیت: سهم بزرگ‌ترین کیف پول‌ها از عرضه، و اینکه چند کیف پول در همان بلاک ساخت خرید کرده‌اند.
- آدرس قرارداد: نه نام، نه تصویر و نه تیکر؛ فقط آدرس.
- سابقهٔ سازنده: کیف پول سازنده پیش‌تر چه توکنهایی ساخته و سرنوشت آنها چه شده است.
- تبلیغ بی‌منبع: وعدهٔ «چندبرابر شدن» در شبکه‌های اجتماعی بدون هیچ دادهٔ قابل‌بررسی.
روش‌های کامل‌تر را در راهنمای تشخیص راگ پول پیش از خرید گذاشته‌ایم. این را هم به یاد داشته باشید که طبق بند ۹٫۶ شرایط پامپ فان، تراکنش تأییدشده نهایی و برگشت‌ناپذیر است؛ پولی که رفت، با درخواست از پلتفرم برنمی‌گردد.
پیشنهاد ما
مرز ریسک را پیش از هیجان تعیین کنید
پیشنهاد ما به شما این است که دارایی اصلی‌تان را از هر آزمون پرریسک جدا نگه دارید. اگر روزی خواستید سراغ دارایی‌های پرنوسان بروید، فقط مبلغی را کنار بگذارید که از دست رفتن کاملش زندگی‌تان را تغییر ندهد، و این مرز را پیش از دیدن نمودارهای سبز و پیام‌های تبلیغاتی روی کاغذ بنویسید.
توکن PUMP چیست و امروز در چه وضعیتی است؟
PUMP توکن بومی پروتکل پامپ فان است؛ طبق صفحهٔ رسمی آن در سایت پامپ فان، عرضهٔ کلش ۱ تریلیون توکن است و پامپ فان نیمی از درآمدش را صرف خرید PUMP از بازار و سوزاندن آن میکند. همان صفحه صریحاً میگوید PUMP هیچ حقی بر درآمد یا هر نوع توزیع دیگری به دارنده نمی‌دهد.
آمار همین صفحه تا ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ (۵ آبان ۱۴۰۵) چنین است: بازخرید تجمعی ۴۹۶٫۲ میلیون دلار و ۱۷۴٫۱۸ میلیارد PUMP سوخته، معادل حدود ۱۷٫۴ درصد عرضهٔ کل. طبق همین صفحه، از ۲۸ آوریل ۲۰۲۶ پنجاه درصد درآمد به‌صورت برنامه‌ای و برای یک سال به بازخرید و سوزاندن اختصاص یافته است.
بازخرید یعنی تقاضای مستمر، نه تضمین قیمت. بودجهٔ بازخرید به درآمد پامپ فان بسته است و اگر فعالیت پلتفرم کم شود، این بودجه هم کم می‌شود. در ارزینجا، طبق صفحهٔ پامپ فان (PUMP)، خرید و فروش آنی این توکن با تومان فعال است، اما واریز و برداشت آن فعلاً بسته است؛ یعنی PUMP را نمی‌توانید از کیف پول بیرونی وارد یا به آن منتقل کنید. زمان بازشدن واریز و برداشت اعلام نشده است.
آیا کاربر ایرانی میتواند از پامپ فان استفاده کند؟
نه. شرایط استفادهٔ پامپ فان (بهروزرسانی ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶) ایران را صریحاً در فهرست «حوزه‌های ممنوع» کنار کوبا، کرهٔ شمالی، سوریه، روسیه و بلاروس آورده و دسترسی از این حوزه‌ها را ممنوع کرده است. بند ۲۱ همین شرایط، استفاده از VPN، پروکسی و جعل موقعیت جغرافیایی برای دور زدن محدودیت‌ها را هم ممنوع می‌داند.
پس توصیهٔ رایج «با VPN وصل شوید» نقض صریح شرایط پلتفرم است. همان شرایط میگوید پامپ فان دسترسی را با نشانی IP، دستگاه، کیف پول و نشانه‌های تراکنش می‌سنجد. به همین دلیل ما خرید گام‌به‌گام در پامپ فان را آموزش نمی‌دهیم.
اگر به اکوسیستم سولانا علاقه دارید، مسیر کم‌دردسرتر برای شما خود SOL است. در ارزینجا، طبق صفحهٔ خرید و فروش سولانا، خرید آنی، بازار حرفه‌ای، واریز و برداشت سولانا فعال است. همهٔ مراحل از ثبت‌نام تا اولین خرید را در راهنمای ثبت‌نام و خرید در ارزینجا ببینید.
جمع‌بندی: پامپ فان چیست و پیشنهاد ما چیست؟
اگر بخواهیم در یک جمله بگوییم پامپ فان چیست: کارخانهٔ میم‌کوین سولانا با ساخت توکن بدون کارمزد پلتفرم، قیمت‌گذاری با منحنی پیوسته‌ای که خریدار زودتر را ترجیح میدهد، و مهاجرت خودکار به PumpSwap بعد از گرجویت. امروز کارمزد هر طرف معامله روی منحنی ۱٫۲۵ درصد است و کارمزد پلتفرم هم به آن اضافه شده است.
داده‌های تاریخ‌دار نشان میدهد کمتر از ۲ درصد توکنها گرجویت می‌کنند، اسنایپرها و باندل‌ها از ساختار منحنی سود می‌برند، و ایران در شرایط استفادهٔ پامپ فان حوزهٔ ممنوع است. پیشنهاد ما به شما ساده است: پامپ فان را بشناسید تا فریب تبلیغاتش را نخورید، نه برای اینکه بخت‌تان را امتحان کنید.
اگر می‌خواهید بازار را با دادهٔ واقعی دنبال کنید، از بازار لحظه‌ای ارزینجا شروع کنید؛ جایی که صدها رمزارز قابل معامله را یکجا می‌بینید و با آرامش تصمیم می‌گیرید. ما کنار شما هستیم تا هر قدم را آگاهانه بردارید.
این مطلب صرفاً آموزشی است و توصیهٔ مالی یا دعوت به خرید هیچ رمزارزی نیست. میمکوینها و توکن‌های ساخت کاربر بسیار پرریسک‌اند و ممکن است تمام ارزش خود را از دست بدهند. تصمیم نهایی و مسئولیت آن با خود شماست.
سوالات متداول
پامپ فان متعلق به کدام شرکت و کشور است؟
طبق شرایط استفادهٔ پامپ فان (بهروزرسانی ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶)، مالک پلتفرم شرکت Bracket Company Ltd ثبتشده در جزایر ویرجین بریتانیاست و توسعه و اداره را شرکت Baton Corporation Ltd ثبتشده در انگلستان از طرف آن انجام میدهد. قانون حاکم بر این شرایط هم قوانین جزایر ویرجین بریتانیاست، مگر قانون محل کاربر چیز دیگری الزام کند.
کارمزد سازنده در پامپ فان چیست و هولدر ریواردز چه میکند؟
طبق صفحهٔ کارمزدهای پامپ فان، از ۱۳ مه ۲۰۲۵ بخشی از کارمزد هر معامله روی منحنی و PumpSwap به سازندهٔ توکن می‌رسد. برخی سازنده‌ها می‌توانند گزینهٔ Holder Rewards را فعال کنند تا این سهم به دارندگان توکن برسد. فعال بودن این گزینه دربارهٔ کیفیت یا امنیت توکن چیزی نمی‌گوید و جای بررسی تمرکز مالکیت را نمی‌گیرد.
آیا پامپ فان توکنها را پیش از عرضه بررسی و تأیید میکند؟
نه. شرایط استفادهٔ پامپ فان میگوید نه نهادهای پامپ فان و نه وابستگانشان مسئول توکنهایی نیستند که کاربران میسازند و کاربر به تشخیص خودش با آنها سروکار دارد. همین شرایط تأکید میکند ارزش این توکنها، بهویژه میمکوینها، میتواند شدیداً نوسان کند و خطر جدی زیان مالی وجود دارد.
پامپ فان از چه زمانی فعالیت میکند؟
طبق صفحهٔ رسمی توکن PUMP در سایت پامپ فان، این پلتفرم در ژانویهٔ ۲۰۲۴ راه‌اندازی شد. از آن زمان سازوکار و کارمزدهایش چند بار تغییر کرده است؛ از جمله مقصد نقدینگی بعد از گرجویت حالا PumpSwap است و کارمزد پلتفرم از ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶ اضافه شده. پس پیش از اتکا به هر راهنما، تاریخ بهروزرسانی آن را چک کنید.
