اگر می‌پرسید اسپرد چیست، پاسخ کوتاهش این است: فاصلهٔ پایین‌ترین قیمتی که فروشنده‌ها می‌خواهند (Ask) با بالاترین قیمتی که خریدارها می‌دهند (Bid). این فاصله کارمزد نیست، ولی هر بار که فوری می‌خرید یا می‌فروشید، بخشی از پولتان را می‌برد؛ برای همین به آن «هزینهٔ پنهان» معامله می‌گویند.
خیلی‌ها اول کار فقط به کارمزد نگاه میکنند و تعجب میکنند که چرا درست بعد از خرید، دارایی‌شان کمی کمتر از مبلغ پرداختی نشان داده میشود. ما در ارزینجا این راهنما را نوشته‌ایم تا اسپرد را با فرمول، مثال تومانی و دادهٔ واقعی دفتر سفارش بشناسید و یاد بگیرید چطور کمترش بپردازید.
آنچه در این راهنما می‌خوانید:
- تعریف اسپرد و اینکه چه کسی آن را می‌سازد
- فرمول درصد اسپرد، گام‌به‌گام و با مثال تومانی
- اسپرد واقعی چهار بازار در یک لحظهٔ مشخص
- چرا اسپرد در ارزهای کم‌حجم و ساعت‌های خلوت پهن‌تر است
- فرق اسپرد با کارمزد و اسلیپیج
- اسپرد در خرید آنی و راه کمتر پرداختن آن با سفارش لیمیت
اسپرد چیست و چه کسی آن را می‌سازد؟
اسپرد اختلاف قیمت پیشنهادی خرید (Bid) و قیمت پیشنهادی فروش (Ask) در یک لحظه است. واژه‌نامهٔ رسمی Investor.gov (کمیسیون بورس آمریکا) Bid را بالاترین قیمتی می‌داند که خریدار حاضر است بپردازد و Ask را پایین‌ترین قیمتی که فروشنده حاضر است بفروشد، و می‌گوید فاصلهٔ این دو «اسپرد» نام دارد.
این دو قیمت از دفتر سفارش می‌آیند. در بالای سمت فروش، ارزان‌ترین سفارش فروش نشسته و در بالای سمت خرید، گران‌ترین سفارش خرید. اگر با مفهوم خود دفتر سفارش آشنا نیستید، راهنمای دفتر سفارشات و عمق بازار نقطهٔ شروع خوبی است.
پس اسپرد را کسی «تعیین» نمی‌کند؛ از رقابت سفارش‌ها شکل می‌گیرد. هرچه سفارشگذارهای بیشتری با هم رقابت کنند و قیمت‌هایشان را به هم نزدیک کنند، این فاصله باریک‌تر میشود. بخش بزرگی از این رقابت کار بازارسازهاست؛ معامله‌گرانی که هم‌زمان در دو سمت سفارش می‌گذارند. نقش آن‌ها را در مطلب نقش مارکت میکرها در بازار کریپتو باز کرده‌ایم.
اسپرد ثابت و اسپرد متغیر چه فرقی دارند؟
در بازارهای دفتر سفارشی، مثل بازار پیشرفتهٔ رمزارزها، اسپرد متغیر است و هر ثانیه با ثبت و لغو سفارش‌ها عوض میشود. اسپرد ثابت معمولاً در مدل کارگزاری دیده میشود که در آن خود ارائه‌دهنده دو قیمت خرید و فروش را اعلام می‌کند. در عمل، برای معامله‌گر رمزارز آنچه مهم است عدد لحظه‌ای اسپرد در همان لحظهٔ سفارش است.
درصد اسپرد را چطور حساب کنیم؟
درصد اسپرد از این فرمول به دست می‌آید: (Ask − Bid) ÷ قیمت میانه × 100، که قیمت میانه همان میانگین Ask و Bid است. عدد تومانی یا دلاری اسپرد به‌تنهایی گمراه‌کننده است، چون ۱۰ هزار تومان فاصله در بیت کوین ناچیز است ولی در رمزارزی که ۵۰ هزار تومان قیمت دارد، یعنی ۲۰٪.
محاسبه را این‌طور انجام دهید:
- بهترین قیمت فروش (Ask) را پیدا کنید: پایین‌ترین قیمت سمت فروش دفتر سفارش.
- بهترین قیمت خرید (Bid) را پیدا کنید: بالاترین قیمت سمت خرید.
- اسپرد مطلق را بگیرید: Ask منهای Bid.
- قیمت میانه را حساب کنید: (Ask + Bid) ÷ 2.
- درصد اسپرد را بگیرید: اسپرد مطلق ÷ قیمت میانه × 100.
- به زبان پول خودتان ترجمه کنید: مبلغ معامله × درصد اسپرد، تقریباً همان چیزی است که در یک خرید و فروش فوری پشت‌سرهم از دست می‌دهید.
یک مثال فرضی تومانی: قیمت بیت کوین در ارزینجا ساعت ۰۹:۱۰ روز ۱۳ آبان ۱۴۰۵ به وقت تهران حدود 21,096,482,810 تومان بود. فرض کنید در همان حوالی بهترین Ask برابر 21,110,000,000 و بهترین Bid برابر 21,080,000,000 تومان باشد. این دو عدد ساختگی‌اند و فقط برای واقع‌گرایی نزدیک قیمت آن ساعت چیده شده‌اند.
اسپرد مطلق 30,000,000 تومان است و قیمت میانه 21,095,000,000 تومان. پس درصد اسپرد حدود 0.142٪ میشود. اگر ۱۰ میلیون تومان با قیمت Ask بخرید، حدود 0.00047371 بیت کوین میگیرید. اگر همان لحظه با قیمت Bid بفروشید، حدود 9,985,789 تومان برمی‌گردد؛ یعنی حدود ۱۴ هزار تومان بدون هیچ تکانی در قیمت رفته است.
اسپرد واقعی بازار در یک لحظه چقدر است؟
اسپرد واقعی بازارهای پرحجم بسیار باریک و بازارهای کم‌حجم چند هزار برابر پهن‌تر است. برای اینکه عدد فرضی نباشد، بهترین قیمت خرید و فروش چهار بازار را از رابط عمومی bookTicker بایننس خواندیم که طبق مستندات خودش «بهترین قیمت و مقدار دفتر سفارش» هر نماد را می‌دهد. زمان خواندن: حدود 05:40 به وقت UTC روز 4 نوامبر 2026 (۰۹:۱۰ تهران، ۱۳ آبان ۱۴۰۵).
اختلاف را ببینید. در جفت بیت کوین فاصلهٔ دو قیمت فقط یک سنت بود و درصدش عملاً صفر. در جفت کاردانو/اتریوم، همان لحظه اسپرد حدود 0.24٪ بود؛ تقریباً ۱۹ هزار برابر بیت کوین. آمار ۲۴ ساعتهٔ همان رابط می‌گوید در جفت بیت کوین بیش از 3.4 میلیون معامله انجام شده بود و در جفت کاردانو/اتریوم فقط 163 معامله.
ردیف سوم هم درس دارد: اتریوم یک ارز بزرگ است، ولی اسپردش در جفت بیت کوینی حدود 0.034٪ بود و در جفت تتری حدود 0.00044٪. یعنی «کدام ارز» کافی نیست؛ «کدام بازار» هم مهم است. این اعداد عکس یک لحظه‌اند و هر ثانیه عوض می‌شوند؛ آن‌ها را برای فهم الگو بخوانید، نه برای پیش‌بینی.
چرا اسپرد در ارزهای کم‌حجم و ساعت‌های خلوت بیشتر است؟
اسپرد وقتی پهن میشود که نقدینگی کم است، یعنی سفارش‌گذار کمتری در دو طرف دفتر رقابت می‌کند. بولتن ETF در Investor.gov همین را صریح می‌گوید: دارایی‌های نقدشونده‌تر با حجم معاملات بالاتر معمولاً اسپرد باریک‌تری دارند، و اسپرد را میشود «هزینهٔ پنهان» سرمایه‌گذار دانست، چون بازده بالقوه را کم می‌کند.
سه موقعیت رایج که اسپرد را باز می‌کند:
- رمزارزهای کوچک و تازهفهرستشده: سفارش‌های کم و پراکنده، مثل جفت کاردانو/اتریوم در جدول بالا.
- ساعت‌ها و روزهای خلوت: وقتی معامله‌گران کمتری فعال‌اند، ردیف‌های نزدیک دفتر سفارش خالی‌تر می‌شوند.
- لحظههای پرنوسان: بازارسازها برای پوشش ریسک، سفارش‌هایشان را عقب می‌کشند یا فاصله را بیشتر میکنند.
دادهٔ پژوهشی هم این الگو را نشان می‌دهد. شرکت دادهٔ بازار Kaiko در گزارش ژوئن 2024 دربارهٔ ساختار بازار بیت کوین نوشت که سهم آخر هفته از حجم معاملات بیت کوین در 2024 به کمترین رقم تاریخ، یعنی 16٪، رسیده است. همین گزارش می‌گوید اسپرد صرافی‌های بزرگ آمریکا پس از راه‌اندازی ETFها اول باریک شد، ولی در مارس با بالا رفتن نوسان دوباره باز شد.
Kaiko در گزارش دیگری در مارس 2024 هم گفته بود میانگین اسپرد یکی از صرافی‌های بزرگ آمریکایی از سه‌ماههٔ دوم 2023 بازتر شده و این را نشانهٔ بدتر شدن نقدینگی آخر هفته دانسته بود. عدد مشخصی برای «ساعت طلایی» کم‌اسپرد در منابع رسمی پیدا نکردیم؛ پس به‌جای حفظ کردن یک ساعت، پیش از هر سفارش خود دفتر را نگاه کنید.
اسپرد فقط فاصلهٔ ردیف اول است. اینکه پشت آن ردیف چقدر سفارش منتظر است، یعنی سفارش بزرگ شما چند ردیف را می‌خورد، موضوع عمق بازار است که در معرفی عمق بازار جدا توضیحش داده‌ایم.
اسپرد چقدر از سود معامله را می‌خورد؟
هر خرید فوری با قیمت Ask و هر فروش فوری با قیمت Bid انجام میشود، پس برای اینکه سربه‌سر شوید، قیمت باید دست‌کم به اندازهٔ درصد اسپرد بالا برود. Investor.gov مثالی ساده دارد: سهمی با Bid برابر 59.50 و Ask برابر 60 دلار؛ اگر ۲۰۰ سهم با Ask بخرید و فوراً با Bid بفروشید، ۱۰۰ دلار زیان کرده‌اید.
یک خطای رایج را هم اصلاح کنیم. اگر با قیمت 1000 دلار بخرید و اسپرد ۱۰ دلار باشد، قیمت Bid در آن لحظه 990 است. برای سربه‌سر شدن کافی است Bid به 1000 برسد، نه به 1010؛ یعنی کل بازار باید به اندازهٔ همان ۱۰ دلار، حدود ۱٪، بالا برود.
اثر اسپرد با تعداد معامله ضرب میشود. سرمایه‌گذاری که یک بار می‌خرد و ماه‌ها نگه می‌دارد، یک بار این هزینه را می‌دهد. معامله‌گری که روزی ده بار وارد و خارج میشود، در بازاری با اسپرد 0.2٪ فقط بابت اسپرد حدود ۲٪ از سرمایه‌اش را در یک روز خرج کرده است، حتی اگر قیمت جایی نرفته باشد.
اسپرد، کارمزد و اسلیپیج چه فرقی دارند؟
کارمزد مبلغی است که صرافی صریحاً از معامله برمی‌دارد، اسپرد فاصلهٔ دو قیمت در دفتر سفارش است و اسلیپیج فاصلهٔ قیمت مورد انتظار با میانگین قیمتی که سفارش واقعاً با آن پر شد. هر سه در هزینهٔ نهایی شما جمع می‌شوند، ولی از سه جای متفاوت می‌آیند و راه کنترلشان هم فرق دارد.
کارمزد ما شفاف و عددی است. طبق جدول کارمزدهای ارزینجا (خوانده‌شده در ۱۳ آبان ۱۴۰۵)، کارمزد میکر و تیکر در بازار معاملاتی در هر شش سطح 0٪ است، کارمزد پایهٔ معامله آسان 0.5٪ و تبدیل 0.2٪، و سطح‌های بالاتر برای معامله آسان و تبدیل تخفیف دارند. همهٔ کارمزدها، از خرید آنی تا برداشت، را در راهنمای کارمزد ارزینجا یک‌جا آورده‌ایم.
اسلیپیج نزدیک‌ترین خویشاوند اسپرد است و اغلب با آن اشتباه میشود. اگر با کیف‌های غیرامانی و صرافی‌های غیرمتمرکز هم کار می‌کنید، تنظیم «تحمل لغزش» را در راهنمای اسلیپیج و تحمل لغزش ببینید.
اسپرد در خرید آنی ارزینجا چطور دیده میشود؟
در خرید آنی (معامله آسان) دفتر سفارش جلوی شما نیست و معامله با قیمتی که فرم نمایش می‌دهد انجام میشود. طبق راهنمای معاملات آسان ارزینجا، اگر گزینهٔ «قیمت بازار» را انتخاب کنید، معامله «به‌صورت آنی و با قیمت نمایش‌داده شده» انجام میشود. صفحهٔ بیت کوین ما هم یک قیمت لحظه‌ای به تومان و تتر نشان می‌دهد، نه دو قیمت جدا.
اینکه قیمت خرید آنی چه فاصله‌ای با بهترین قیمت دفتر سفارش دارد، در صفحه‌های رسمی ما اعلام نشده است. پرسش‌های پرتکرار معامله آسان هم یادآوری می‌کند که به‌دلیل نوسان لحظه‌ای، سفارش ممکن است با قیمتی کمی متفاوت از قیمت نمایش‌داده‌شده انجام شود. چیزی که اعلام شده، کارمزد 0.5٪ سطح پایه است که جدا از اسپرد حساب میشود.
یک آزمون ساده برای دیدن هزینهٔ کل رفتوبرگشت: در فرم معامله آسان یک مبلغ مشخص را در حالت خرید وارد کنید و عددی را که در «دریافت می‌کنم» می‌بینید یادداشت کنید. بعد همان مقدار رمزارز را در حالت فروش وارد کنید و ببینید چند تومان برمی‌گردد. فاصلهٔ دو عدد، اسپرد و کارمزد را با هم نشان می‌دهد؛ این کار بدون ثبت سفارش انجام میشود.
چطور با سفارش لیمیت اسپرد کمتری بپردازیم؟
با سفارش لیمیت، به‌جای خریدن با قیمت Ask، قیمت خودتان را در سمت خرید می‌نشانید و منتظر فروشنده می‌مانید؛ پس به‌جای پرداختن اسپرد، روی همان سمتی می‌ایستید که از آن سود می‌برد. در بازار پیشرفتهٔ ما، طبق راهنمای معاملات پیشرفته، کافی است «قیمت پیشنهادی» را وارد کنید، به‌جای اینکه گزینهٔ «قیمت بازار» را بزنید.
به یک نکته دقت کنید: طبق همان راهنمای معاملات آسان، برای رمزارزی که بازار پیشرفته دارد، خرید و فروش با «قیمت پیشنهادی من» در معامله آسان ممکن نیست و باید سراغ بازار پیشرفته بروید. فرق لیمیت، مارکت و استاپ را با مثال عددی در راهنمای انواع سفارش در صرافی ببینید.
در مثال فرضی بالا، اگر به‌جای خرید با Ask برابر 21,110,000,000، سفارش لیمیت را روی 21,090,000,000 تومان بگذارید، در صورت پر شدن 20 میلیون تومان پایین‌تر از Ask خریدهاید، یعنی حدود 0.095٪ کمتر. روی خرید ۱۰ میلیون تومانی، این حدود ۹ هزار و ۵۰۰ تومان است.
ولی لیمیت بی‌هزینه نیست. ریسکش این است که سفارش پر نشود و قیمت بدون شما بالا برود، یا فقط بخشی از آن پر شود. چهار عادت کمک می‌کند:
- درصد اسپرد را قبل از تصمیم ببینید: اگر اسپرد در حد صدم درصد است، وقت گذاشتن برای لیمیت ارزش زیادی ندارد.
- قیمت لیمیت را داخل اسپرد بگذارید: کمی بالاتر از بهترین Bid، تا در صف جلوتر باشید.
- مبلغ بزرگ را تقسیم کنید: چند سفارش کوچک‌تر، کمتر به ردیف‌های دور می‌رسد.
- سفارش‌های باز را مرور کنید: سفارشی که مدت‌ها پر نشده را بازبینی یا لغو کنید.
برای اینکه این قیمت‌ها را در خود پنل ما پیدا کنید، راهنمای اردر بوک ارزینجا نشان می‌دهد بهترین قیمت خرید و فروش، عمق و ستون مجموع را کجای صفحهٔ معامله پیشرفته ببینید.
پیشنهاد ما
اسپرد را درصدی بسنجید، نه تومانی
پیش از هر سفارش، دو ردیف وسط دفتر سفارش را از هم کم کنید و بر قیمت میانه تقسیم کنید. اگر عدد از چند دهم درصد بیشتر شد، یعنی بازار خلوت است؛ با قیمت پیشنهادی وارد شوید یا کمی صبر کنید. این کار کمتر از نیم دقیقه وقت می‌گیرد و جلوی هزینه‌ای را می‌گیرد که در هیچ فاکتوری نمی‌بینید.
جمع‌بندی: اسپرد چیست و چطور کنترلش کنیم؟
حالا می‌دانید اسپرد چیست: فاصلهٔ بهترین قیمت فروش و بهترین قیمت خرید، که در هر خرید و فروش فوری پرداختش می‌کنید. آن را درصدی حساب کنید، در ارزهای کم‌حجم و لحظههای پرنوسان جدی بگیرید، کنار کارمزد و اسلیپیج در هزینهٔ کل بگذارید و هر جا لازم بود با سفارش لیمیت کمترش کنید.
بهترین تمرین، دیدن اسپرد زنده است. به بازار ارزینجا سر بزنید یا از صفحهٔ قیمت و خرید بیت کوین وارد معامله پیشرفته شوید و پیش از اولین سفارش، فرمول این راهنما را روی دفتر سفارش واقعی امتحان کنید. تیم پشتیبانی ما هم برای هر سؤال کنار شماست.
سلب مسئولیت: این راهنمای «اسپرد چیست» فقط آموزشی است. اعداد بایننس عکس یک لحظه‌اند و مثال‌های تومانی فرضی‌اند؛ هیچ‌کدام پیشنهاد خرید یا فروش رمزارز نیستند. بازار رمزارز پرنوسان است و هر تصمیم مالی با مسئولیت خود شماست.
سوالات متداول
اسپرد چند درصد طبیعی است؟
عدد استاندارد رسمی برای «اسپرد طبیعی» وجود ندارد و به نقدینگی هر بازار بستگی دارد. در دادهٔ لحظه‌ای بایننس (۱۳ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۱۰ تهران) اسپرد جفت بیت کوین حدود 0.000013٪ و جفت کاردانو/اتریوم حدود 0.24٪ بود. قاعدهٔ عملی ما: در ارزهای بزرگ اسپرد معمولاً کسری کوچک از یک درصد است؛ اگر چند دهم درصد یا بیشتر دیدید، بازار را خلوت بدانید.
چرا درست بعد از خرید، ارزش داراییام کمی کمتر نشان داده میشود؟
چون شما با قیمت فروشنده (Ask) خریدهاید، ولی اگر همان لحظه بخواهید بفروشید، فقط قیمت خریدار (Bid) را میگیرید. این فاصله بهاضافهٔ کارمزد، همان افت کوچک اول کار است و ربطی به ریزش بازار ندارد. شیوهٔ دقیق ارزشگذاری دارایی در صفحهٔ کیف پول ارزینجا رسماً اعلام نشده است، ولی منطق رفتوبرگشت در هر بازار همین است.
آیا اسپرد بالا همیشه نشانهٔ خطر است؟
نه همیشه، ولی هشدار است. اسپرد پهن یعنی سفارشگذارهای کمی در دو طرف رقابت میکنند؛ پس ورود و خروج گرانتر است و قیمت با یک سفارش متوسط راحتتر جابهجا میشود. در رمزارزهای تازهفهرستشده یا لحظههای پرنوسان این طبیعی است. اگر اسپرد یک ارز بزرگ ناگهان باز شد، بهتر است چند دقیقه صبر کنید یا با قیمت پیشنهادی سفارش بگذارید.
آیا با سفارش لیمیت دیگر هیچ اسپردی نمی‌پردازم؟
اگر سفارش لیمیت شما در دفتر سفارش بنشیند و بعد پر شود، قیمت را خودتان تعیین کرده‌اید و فاصلهٔ تا Ask را نپرداخته‌اید. ولی اگر قیمت لیمیت را بالاتر از بهترین Ask بگذارید، سفارش فوراً با ردیف‌های موجود جفت میشود و عملاً مثل سفارش بازار اسپرد را می‌پردازید. بهای لیمیت هم این است که ممکن است دیر، ناقص یا هیچ‌وقت پر نشود.
