اجاره یا بیت کوین؟ از مهر ۱۴۰۲ تا مهر ۱۴۰۵، طبق نرخ‌های تورم اجاره‌ای که مرکز آمار اعلام کرده، اجاره‌بها حدود ۲٫۵ برابر شد. در همین سه سال دلار آزاد حدود ۵٫۴ برابر شد و ارزش تومانی یک بیت کوین حدود ۱۴٫۶ برابر. اما در سال آخر دلار از بیت کوین جلو زد. پس جواب به سررسید پول شما بستگی دارد.
مستأجرها معمولاً دو پول دارند: ودیعه‌ای که پیش صاحبخانه است و پس‌اندازی که برای تمدید قرارداد بعدی کنار می‌گذارند. سؤال خیلی از کاربران ما در ارزینجا این است که «اگر این پول را بیت کوین کرده بودم، الان وضعم بهتر بود؟» ما به‌جای جواب کلی، عددها را کنار هم گذاشتیم: تورم سالانهٔ اجاره از گزارش‌های مرکز آمار، نرخ دلار آزاد از آرشیو تاریخ‌دار و قیمت بیت کوین و اتریوم از API بایننس، همه در روز ۳۰ مهر هر سال.
این مطلب ادامهٔ سری «پول ایرانی» ماست. اگر مقایسهٔ مشابه را برای دستمزد خوانده باشید، در مقایسهٔ حقوق کارگر و بیت کوین دیدید که نقطهٔ شروع چقدر نتیجه را عوض می‌کند. اینجا همین روش را برای اجاره‌نشین‌ها رفته‌ایم.
اجاره یا بیت کوین در ۳ سال اخیر؛ عددها چه می‌گویند؟
اگر اجاره‌بهای مهر ۱۴۰۲ را ۱۰۰ فرض کنیم و نرخ تورم نقطه‌به‌نقطهٔ اجاره در مهر هر سال را روی آن اعمال کنیم، اجاره‌بها در مهر ۱۴۰۵ به حدود ۲۵۲ می‌رسد. جدول زیر این شاخص را کنار نرخ دلار و قیمت دو رمزارز بزرگ در همان روزها نشان می‌دهد:
منابع جدول: شاخص اجاره را خودمان از نرخ تورم نقطه‌به‌نقطهٔ اجاره در مهر هر سال ساخته‌ایم: ۴۱ درصد برای مهر ۱۴۰۳ (گزارش «اطلاع با ما» از داده‌های تورم آن ماه)، ۳۴ درصد برای مهر ۱۴۰۴ (اندیشه معاصر به نقل از مرکز آمار) و ۳۳٫۴ درصد برای مهر ۱۴۰۵ (اقتصادنیوز و ونا به نقل از مرکز آمار). دلار = نرخ پایانی دلار آزاد در آرشیو tgju. بیت کوین و اتریوم = بستهٔ روزانهٔ BTCUSDT و ETHUSDT در API بایننس به وقت UTC. ارزش تومانی = قیمت دلاری × نرخ دلار آزاد همان روز.
جدول بعدی تغییر هر سال را جدا نشان می‌دهد. همین جدول نشان می‌دهد چرا نباید فقط به عدد سه‌ساله نگاه کرد:
سه نکته از این جدول بیرون می‌آید. اول اینکه در کل سه سال، هر سه دارایی ارزی از اجاره جلوتر بودند. دوم اینکه بیت کوین در دو سال اول با فاصلهٔ زیاد اول بود. سوم اینکه در سال آخر ترتیب برعکس شد: دلار ۱۵۳ درصد بالا رفت، ولی بیت کوین به تومان فقط ۹۱ درصد، چون قیمت دلاری‌اش از ۱۰۷٬۵۶۷ به ۸۱٬۴۱۶ دلار افت کرد؛ یعنی حدود ۲۴ درصد.
تورم اجاره در هر سال چقدر بود و چرا از تورم عمومی کمتر است؟
طبق گزارش مرکز آمار که اقتصادنیوز در ۷ آبان ۱۴۰۵ منتشر کرد، تورم نقطه‌به‌نقطهٔ اجاره در مهر ۱۴۰۵ برابر ۳۳٫۴ درصد بود، در حالی که تورم نقطه‌به‌نقطهٔ عمومی به ۸۸٫۷ درصد رسید. تورم ماهانهٔ اجاره در مهر ۳٫۵ درصد و تورم ماهانهٔ عمومی ۴٫۴ درصد بود. یعنی اجاره امسال کندتر از بقیهٔ سبد خانوار گران شده است.
این روند تازه نیست. نرخ نقطه‌به‌نقطهٔ اجاره در مهر ۱۴۰۳ حدود ۴۱ درصد و در مهر ۱۴۰۴ حدود ۳۴ درصد گزارش شده بود. پس اجاره در این سه سال هر سال گران‌تر شده، اما شتابش کمی کم شده است. دو نکته را هم در نظر بگیرید:
- عدد کشوری است، نه تهرانی: این نرخ‌ها مال کل کشورند. مرکز آمار در گزارش‌هایی که خواندیم عدد جداگانه‌ای برای اجارهٔ تهران نیاورده است. در شهر شما ممکن است رقم بالاتر یا پایین‌تر باشد.
- کندتر گران شدن یعنی ارزان شدن نیست: تورم اجاره کمتر از تورم عمومی است، ولی شاخص اجاره هر ماه بالاتر رفته است. صاحبخانه‌ای که امسال ۳۳ درصد اضافه می‌خواهد، دقیقاً همان روند رسمی را دنبال می‌کند.
- ودیعه و اجارهٔ ماهانه جدا گزارش نمی‌شوند: در منابعی که خواندیم، نرخ جداگانه‌ای برای رشد ودیعه اعلام نشده است. ما در مثال‌ها فرض کردهایم ودیعه هم هم‌پای شاخص اجاره بالا می‌رود.
برای مقایسهٔ بهتر، همین شکاف بین تورم اجاره و تورم عمومی را در بررسی کاهش قدرت خرید تومان هم دیده‌ایم. تومانی که در حساب می‌ماند، با سرعت تورم عمومی ارزش از دست می‌دهد، نه با سرعت تورم اجاره.
ودیعهٔ ۱ میلیارد تومانی اگر بیت کوین یا اتریوم شده بود، امروز چقدر بود؟
بیایید یک مستأجر فرضی را دنبال کنیم که در ۳۰ مهر ۱۴۰۲، ۱ میلیارد تومان پول نقد داشت. اگر ودیعه هم‌پای شاخص اجاره بالا رفته باشد، همان خانه در مهر ۱۴۰۵ حدود ۲٫۵۲ میلیارد تومان ودیعه می‌خواهد. حالا ببینیم همان ۱ میلیارد در هر گزینه به کجا می‌رسید:
- ودیعه پیش صاحبخانه: بعد از سه سال همان ۱ میلیارد برمی‌گردد. برای تمدید همان خانه حدود ۱٫۵۲ میلیارد کم دارید.
- دلار آزاد: حدود ۱۹٬۷۵۷ دلار می‌شد که در ۳۰ مهر ۱۴۰۵ حدود ۵٫۳۷ میلیارد تومان می‌ارزید.
- بیت کوین: حدود ۰٫۶۶ بیت کوین می‌شد که در ۳۰ مهر ۱۴۰۵ حدود ۱۴٫۵۸ میلیارد تومان می‌ارزید.
- اتریوم: حدود ۱۱٫۹ اتریوم می‌شد که در ۳۰ مهر ۱۴۰۵ حدود ۷٫۷۱ میلیارد تومان می‌ارزید.
تا اینجا همه‌چیز به نفع بیت کوین است. اما همین آزمایش را از مهر ۱۴۰۴ شروع کنید. با ۱ میلیارد تومان در ۳۰ مهر ۱۴۰۴، طبق شاخص اجاره، در مهر ۱۴۰۵ برای همان خانه حدود ۱٫۳۳ میلیارد لازم است. دلار شما را به حدود ۲٫۵۳ میلیارد می‌رساند، بیت کوین به حدود ۱٫۹۱ میلیارد و اتریوم به حدود ۱٫۵۹ میلیارد.
حالا سه هفته جلوتر بیایید. قیمت ویجت ارزینجا در ۲۰ آبان ۱۴۰۵ ساعت ۱۱:۰۷ برای یک بیت کوین حدود ۱۸٫۸۸ میلیارد تومان و برای یک اتریوم حدود ۵۲۷ میلیون تومان بود. با این قیمت، بیت کوینِ خریده‌شده در مهر ۱۴۰۴ حدود ۱٫۶۳ میلیارد و اتریوم آن حدود ۱٫۲۹ میلیارد تومان می‌ارزد. اتریوم در این مدت کوتاه از رشد اجاره هم عقب افتاده است. در ۲۰ روز، ارزش تومانی بیت کوین حدود ۱۵ درصد کم شد.
اگر به مقایسهٔ این دو رمزارز با هم علاقه دارید، در مقایسهٔ بیت کوین و اتریوم برای خرید تفاوت کاربرد و ریسک آن‌ها را توضیح داده‌ایم. دادهٔ همین مقاله هم نشان می‌دهد که در این سه سال اتریوم هم کمتر رشد کرد و هم در افت‌ها بیشتر ضرر داد.
اجاره به دلار و بیت کوین ارزان‌تر شد یا گران‌تر؟
اگر شاخص اجاره را بر نرخ دلار تقسیم کنیم، اجاره‌بها به دلار در این سه سال حدود ۵۳ درصد ارزان‌تر شده است. به زبان ساده، مستأجری که درآمد یا پس‌اندازش دلاری بود، امروز با دلار کمتری همان خانه را اجاره می‌کند. همین محاسبه برای بیت کوین افت حدود ۸۳ درصدی نشان می‌دهد.
اما این ارزانی یکنواخت نبود. در سال اول، اجاره به دلار حدود ۸ درصد گران‌تر شد، چون تورم اجاره (۴۱ درصد) از رشد دلار (۳۱ درصد) بیشتر بود. در سال دوم حدود ۱۸ درصد و در سال سوم حدود ۴۷ درصد ارزان‌تر شد. پس در سال‌هایی که دلار آرام است، نگه داشتن پس‌انداز ارزی برای مستأجر کافی نیست.
این همان الگویی است که در بررسی قیمت مسکن تهران به بیت کوین هم دیدیم: دارایی‌های ریالی مثل خانه و اجاره معمولاً با تأخیر به جهش دلار می‌رسند. کسی که پولش را ارزی نگه داشته، در سال‌های جهش ارز جلو می‌افتد و در سال‌های آرام ممکن است عقب بماند.
چرا پول ودیعه را نباید با پول سرمایه‌گذاری یکی کرد؟
پول ودیعه یک ویژگی دارد که بیشتر پس‌اندازها ندارند: سررسید ثابت. روز تمدید قرارداد معلوم است و صاحبخانه منتظر بالا رفتن قیمت بیت کوین نمی‌ماند. اگر آن روز بازار در افت باشد، باید با ضرر بفروشید یا قرارداد را با شرایط بدتری ببندید.
دادهٔ همین مقاله تصویر روشنی می‌دهد. طبق کندل‌های روزانهٔ بایننس، بیت کوین از ۱۰۷٬۵۶۷ دلار در ۳۰ مهر ۱۴۰۴ به ۷۳٬۷۹۶ دلار در ۱۹ آبان ۱۴۰۵ رسید؛ یعنی حدود ۳۱ درصد افت در کمتر از ۱۳ ماه. کسی که ودیعهٔ تمدید آبان را در بیت کوین گذاشته بود، با جهش دلار نجات پیدا کرد، نه با خود بیت کوین. روی چنین جهشی نمی‌شود برنامه ریخت.
حساب هزینهٔ فرصت را هم داشته باشید. ودیعه‌ای که پیش صاحبخانه است سود ندارد، ولی در عوض اجارهٔ ماهانهٔ شما را پایین نگه می‌دارد. پس مقایسهٔ منصفانه، مقایسهٔ «ودیعه» با «بیت کوین» نیست. مقایسهٔ درست این است که پس‌انداز اضافه‌ای را که برای تمدید بعدی کنار می‌گذارید، در کدام دارایی نگه دارید.
پیشنهاد ما
پولِ تمدید قرارداد را از پول سرمایه‌گذاری جدا کنید
اگر تا چند ماه دیگر باید ودیعه را بالا ببرید، آن مبلغ را به دارایی پرنوسان نسپارید. افت حدود ۳۱ درصدی بیت کوین به دلار در سال آخر نشان داد سررسید ثابت با نوسان شدید جور نیست. مبلغ هدف‌دار را جدا و کم‌نوسان پس‌انداز کنید و فقط مازادش را وارد بیت کوین کنید. روش قدم‌به‌قدمش را در راهنمای پس‌انداز هدفمند ما ببینید.
ریسک‌های بیت کوین و اتریوم در مقایسه با اجاره چیست؟
سایت رسمی Bitcoin.org در صفحهٔ نکته‌های ضروری می‌گوید قیمت بیت کوین می‌تواند در مدت کوتاه به‌طور پیش‌بینی‌ناپذیر بالا یا پایین برود و باید با آن مثل یک دارایی پرریسک رفتار کرد. همان صفحه توصیه می‌کند پولی را که توان از دست دادنش را ندارید در بیت کوین نگه ندارید. پول ودیعه دقیقاً از همین نوع است.
- نوسان: بیت کوین به تومان در ۲۰ روز اول آبان ۱۴۰۵ حدود ۱۵ درصد افت کرد. اتریوم در سه سال به دلار فقط حدود ۴۴ درصد بالا رفت و در سال آخر حدود ۳۷ درصد پایین آمد.
- برگشت‌ناپذیری تراکنش: طبق همان صفحهٔ Bitcoin.org، تراکنش بیت کوین برگشت ندارد و فقط گیرنده می‌تواند پول را پس بفرستد. اگر دارایی را به کیف پول شخصی می‌برید، فرق کیف پول گرم و سرد را بدانید.
- دو منبع نوسان: ارزش تومانی بیت کوین هم با قیمت جهانی تغییر می‌کند و هم با نرخ ارز. در سال آخر جهش ارز افت قیمت جهانی را پوشاند، ولی این همیشه تکرار نمی‌شود.
اجاره هم ریسک خودش را دارد، فقط از نوع دیگر: افزایش ناگهانی هنگام تمدید، یا صاحبخانه‌ای که خانه را پس می‌گیرد. اما ودیعه‌ای که پیش صاحبخانه است، از نظر تومانی کم نمی‌شود. ریسکش کاهش قدرت خرید است، نه سقوط ناگهانی.
مستأجر از این عددها چه استفاده‌ای می‌تواند بکند؟
طبق داده‌های این مقاله، مستأجری که پس‌اندازش را تومانی نگه داشت، در هر سه سال از رشد اجاره عقب ماند. اما دارایی پرنوسان هم در سال آخر برای سررسید کوتاه قابل‌اتکا نبود. این چهار قدم کمک می‌کند تصمیم بهتری بگیرید:
- سررسید را بنویسید. تاریخ تمدید قرارداد و مبلغی را که احتمالاً باید اضافه کنید، با نرخ تورم اجارهٔ امسال (حدود ۳۳ درصد) تخمین بزنید.
- پول کوتاه‌مدت را جدا کنید. مبلغی که تا یک سال دیگر لازم دارید، جای دارایی پرنوسان نیست.
- مازاد را تدریجی وارد کنید. اگر بیت کوین را برای افق چندساله انتخاب کردید، با خرید پله‌ای (DCA) وارد شوید تا مجبور نباشید زمان ورود را حدس بزنید.
- هر سال دوباره حساب کنید. نتیجهٔ سال اول و سال آخر این جدول کاملاً فرق داشت. هر سال قبل از تمدید، پس‌انداز را با شاخص اجاره مقایسه کنید.
برای آشنایی با گزینه‌های دیگر، در مقایسهٔ سپرده بانکی و بیت کوین و مقایسهٔ شاخص بورس و بیت کوین همین سه سال را برای سپرده و بورس هم حساب کردهایم. در ارزینجا لازم نیست یک واحد کامل بیت کوین بخرید و می‌توانید با مبلغ کم شروع کنید. خرید و نگهداری بیت کوین در کیف پول داخلی ارزینجا هم کارمزد شبکه ندارد.
جمع‌بندی: اجاره یا بیت کوین، کدام با تورم اجاره همراه ماند؟
در پاسخ به اجاره یا بیت کوین، داده‌های سه سال اخیر روشن است: از مهر ۱۴۰۲ تا مهر ۱۴۰۵ اجاره‌بها حدود ۲٫۵ برابر شد، دلار آزاد حدود ۵٫۴ برابر، ارزش تومانی اتریوم حدود ۷٫۷ برابر و ارزش تومانی بیت کوین حدود ۱۴٫۶ برابر. اما در سال آخر دلار از بیت کوین جلو زد. اتریومی هم که در مهر ۱۴۰۴ خریده شده بود، تا ۲۰ آبان از رشد اجاره عقب افتاد. پس‌انداز تومانی در هر سه سال از اجاره عقب ماند. پول هدف‌دار با سررسید ثابت هم جای دارایی پرنوسان نیست.
اگر بعد از دیدن این عددها به این نتیجه رسیدید که بخشی از پس‌انداز بلندمدتتان جای رمزارز است، ما در ارزینجا کنارتان هستیم. روند قیمت را در صفحهٔ قیمت لحظه‌ای و خرید بیت کوین ببینید. اگر اتریوم را ترجیح می‌دهید، به صفحهٔ خرید اتریوم در ارزینجا بروید. با مبلغی شروع کنید که نوسانش برنامهٔ اجاره‌تان را به هم نزند.
سلب مسئولیت: این مقایسهٔ اجاره یا بیت کوین صرفاً آموزشی است و توصیهٔ سرمایه‌گذاری نیست. بازدهی گذشتهٔ بیت کوین، اتریوم یا دلار تضمینی برای آینده نیست. قیمت رمزارزها نوسان شدید دارد و ممکن است بخشی یا همهٔ سرمایه از دست برود. محاسبه‌ها با نرخ‌ها و فرض‌های ذکرشده انجام شده‌اند و با نرخ دیگر نتیجه فرق می‌کند.
سوالات متداول
تورم اجاره بها در مهر ۱۴۰۵ چقدر بود؟
طبق گزارش مرکز آمار که اقتصادنیوز در ۷ آبان ۱۴۰۵ منتشر کرد، تورم نقطه‌به‌نقطهٔ اجاره در مهر ۱۴۰۵ برابر ۳۳٫۴ درصد، تورم سالانه ۳۲٫۲ درصد و تورم ماهانه ۳٫۵ درصد بود. در همان ماه تورم نقطه‌به‌نقطهٔ عمومی ۸۸٫۷ درصد گزارش شد. یعنی اجاره کندتر از بقیهٔ سبد خانوار گران شد، ولی همچنان رو به بالا بود.
آیا بهتر است پول ودیعه را بیت کوین بخرم؟
پول ودیعه سررسید ثابت دارد و روز تمدید قرارداد منتظر بازار نمی‌ماند. داده‌های بایننس نشان می‌دهد بیت کوین از مهر ۱۴۰۴ تا آبان ۱۴۰۵ حدود ۳۱ درصد به دلار افت کرد. برای همین پولی را که تا یک سال دیگر برای ودیعه لازم دارید، جای دارایی پرنوسان نیست. فقط مازاد پس‌انداز بلندمدت را میشود به‌تدریج وارد بیت کوین کرد. این توصیهٔ سرمایه‌گذاری نیست.
قیمت تومانی بیت کوین چطور محاسبه میشود؟
قیمت جهانی بیت کوین به دلار تعیین میشود و ارزش تومانی آن تقریباً حاصلضرب همین قیمت در نرخ ارز در بازار داخلی است. برای همین بیت کوین در ایران دو منبع نوسان دارد: قیمت جهانی و نرخ ارز. در این مقاله ارزش تومانی را از ضرب بستهٔ روزانهٔ بایننس در نرخ پایانی دلار آزاد همان روز در آرشیو tgju حساب کردهایم.
با چه مبلغی می‌توان در ارزینجا بیت کوین خرید؟
طبق صفحهٔ رسمی بیت کوین ارزینجا، برای ورود به بازار لازم نیست یک واحد کامل بیت کوین بخرید و می‌توانید بخشی از آن را با مبلغ کم بخرید. دو مسیر خرید دارید: خرید آنی با نرخ لحظه‌ای بازار، و بازار حرفه‌ای برای ثبت سفارش با قیمت دلخواه. نگهداری بیت کوین در کیف پول داخلی ارزینجا هم کارمزد شبکه ندارد.
