
فورکهای بیت کوین سه نوع کاملاً متفاوتاند: سافت فورک که همان زنجیره را ارتقا میدهد، هارد فورک که زنجیره را دو نیم میکند (مثل بیت کوین کش در ۱ اوت ۲۰۱۷)، و فورک کد که با کپی نرمافزار، زنجیرهای کاملاً تازه میسازد (مثل لایت کوین). امروز بیت کوین کش رتبهٔ ۲۴ و لایت کوین رتبهٔ ۲۵ بازار را دارند، اما هر دو بسیار کوچکتر از بیت کویناند.
در این راهنما، بهجای تعریفهای تکراری، یک پرسش عملی را با دادهٔ امروز (۲۶ آبان ۱۴۰۵) جواب میدهیم: آیا این انشعابها هنوز دلیلی برای نگهداشتن یا خرید دارند؟ هر عددی که آوردهایم تاریخ و منبع دارد و جایی که منبع رسمی چیزی نگفته، صریحاً نوشتهایم «اعلام نشده». این متن توصیهٔ خرید نیست و هدفش کمک به قضاوت خود شماست.
در این مقاله میخوانید:
- تفاوت سافت فورک، هارد فورک و فورک کد
- لایت کوین از کجا آمد و چرا فورک زنجیره نیست
- ماجرای ۱ اوت ۲۰۱۷، بیت کوین کش و دو انشعاب بعدی آن
- سافت فورکها و فورک ناموفق BIP-110
- دادههای امروز: ارزش بازار، هشریت، کارمزد و فاصله با بیت کوین
- ریسک ریپلی و ۵ سؤال پیش از خرید هر فورک
فورک در بیت کوین دقیقاً چه معنایی دارد؟
بیت کوین نرمافزار متنباز است و هر کسی میتواند قواعدش را تغییر دهد. این تغییر سه شکل دارد و مهمترین اشتباه مبتدیها این است که همه را یکی بدانند.
سافت فورک: قواعد سختگیرانهتر، همان زنجیره
در سافت فورک، قواعد جدید زیرمجموعهٔ قواعد قبلی است. نودهای قدیمی همچنان بلاکهای جدید را معتبر میدانند، پس شبکه دو نیم نمیشود. SegWit و Taproot نمونهاند و دارندگان بیت کوین هیچ سکهٔ تازهای نمیگیرند.
هارد فورک: قواعد ناسازگار و زنجیرهٔ دوم
در هارد فورک، قواعد جدید با قواعد قبلی سازگار نیست. هر گروه از نودها بلاکهای گروه دیگر را رد میکند و تا بلاک انشعاب، تاریخچهٔ دو زنجیره یکی است. به همین دلیل کسی که پیش از انشعاب بیت کوین داشته، روی زنجیرهٔ جدید هم به همان مقدار دارایی میرسد. اگر جزئیات فنی را میخواهید، راهنمای هارد فورک و سافت فورک را بخوانید؛ ما اینجا فقط بر کاربرد آن در بیت کوین تمرکز میکنیم.
فورک کد: کپی نرمافزار، زنجیرهٔ جدا از صفر
فورک کد یعنی برنامهنویسی کد منبع را کپی کند، چند پارامتر را عوض کند و شبکهٔ کاملاً مستقلی راه بیندازد. این زنجیره هیچوقت بخشی از زنجیرهٔ بیت کوین نبوده، پس دارندگان بیت کوین هم چیزی از آن نمیگیرند. لایت کوین دقیقاً همین مسیر را رفت و باید آن را از بیت کوین کش جدا کرد.
لایت کوین چطور از بیت کوین گرفته شد؟
لایت کوین را چارلی لی، مهندس سابق گوگل، ساخت و در ۷ اکتبر ۲۰۱۱ بهصورت نرمافزار متنباز در گیتهاب منتشر کرد. این پروژه فورک کد بیت کوین بود، با سه تفاوت اصلی: الگوریتم اثبات کار Scrypt بهجای SHA-256، زمان بلاک ۲٫۵ دقیقه بهجای ۱۰ دقیقه، و سقف عرضهٔ ۸۴ میلیون واحد بهجای ۲۱ میلیون (طبق ویکیپدیا، خواندهشده در ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶).
یک نکته که کمتر گفته میشود: لایت کوین هم سافت فورک داخلی داشته است. ارتقای MWEB در مه ۲۰۲۲ بهصورت سافت فورک فعال شد و تراکنشهای محرمانهٔ اختیاری را ممکن کرد. ماین ادغامی دوج کوین هم از سپتامبر ۲۰۱۴ با لایت کوین انجام میشود. برای داستان کامل پروژه، لایت کوین چیست را ببینید و برای معامله، صفحهٔ خرید لایت کوین در ارزینجا بازتر است؛ طبق همین صفحه، واریز و برداشت LTC فعال است.
بیت کوین کش چرا در ۱ اوت ۲۰۱۷ جدا شد؟
اختلاف بر سر مقیاسپذیری بود. یک گروه میخواست بلوکها کوچک بمانند و پرداختهای روزمره روی لایههای بالاتر انجام شود. گروه دیگر، از جمله بخشی از ماینرها و فعالان، اندازهٔ بلوک را بزرگتر میخواست. در ۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۱۷ ماینرها با سازوکار BIP 91 مسیر SegWit را باز کردند و خود SegWit در ۲۴ اوت ۲۰۱۷ (بلاک ۴۸۱٬۸۲۴) فعال شد. اما گروه بلوک بزرگتر راهش را جدا کرد.
سایت رسمی بیت کوین کش مینویسد: «On August 1st, 2017, the chain split at block 478558». به بیان ساده، تا بلاک ۴۷۸٬۵۵۸ همهچیز یکی بود و بعد از آن دو زنجیره شکل گرفت. هر کس در آن لحظه بیت کوین داشت، روی زنجیرهٔ تازه هم به همان مقدار BCH رسید. طرح اولیه سقف بلوک ۸ مگابایت بود که در ۲۰۱۸ به ۳۲ مگابایت رسید و از ۲۰۲۴ الگوریتم ABLA اندازهٔ بلوک را پویا میکند. سایت رسمی بیت کوین کش ادعا میکند کارمزد معمول یک تراکنش کمتر از یک پنی است.
این پروژه برای ما ایرانیها هم عملی است، چون در ارزینجا قابل معامله است. طبق صفحهٔ بیت کوین کش در ارزینجا (خواندهشده در ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶)، خرید و فروش آنی فعال است، بازار حرفهای فعلاً برای این ارز باز نیست، و BCH را فقط باید روی شبکهٔ بیت کوین کش فرستاد. ارسال به آدرس BSV، XEC یا BTC ممکن است به از دست رفتن دارایی بینجامد.
انشعابهای بعدی: بیت کوین SV و eCash

بیت کوین کش خودش هم دوباره شکافت. در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۸ (بلاک ۵۵۶٬۷۶۶) گروهی به رهبری کریگ رایت بیت کوین SV را ساخت و میخواست سقف بلوک را به ۱۲۸ مگابایت برساند، در حالی که طرف مقابل ۳۲ مگابایت را حفظ میکرد. در نوامبر ۲۰۲۰ هم انشعاب دیگری رخ داد که از آن eCash (XEC) بیرون آمد. دربارهٔ سرنوشت بیت کوین کش، یادداشت قدیمی ما چرا بیت کوین کش شکست خورده است هم هنوز مرجع خوبی برای زمینهٔ ۲۰۲۲ است.
بیت کوین گلد هم در ۲۴ اکتبر ۲۰۱۷ با الگوریتم Equihash جدا شد. در مه ۲۰۱۸ حملهٔ ۵۱ درصدی روی آن، حدود ۳۸۸ هزار BTG (نزدیک ۱۸ میلیون دلار) را با دوبلاسپند از صرافیها برد و بعدتر در ژانویه ۲۰۲۰ حملهٔ دیگری گزارش شد. BSV هم در ژوئن، ژوئیه و اوت ۲۰۲۱ سه حملهٔ ۵۱ درصدی را تجربه کرد. درس مشترک: زنجیرهای که هشریت کمی دارد، بهراحتی هدف میشود.
سافت فورکهای بیت کوین چه شدند؟
اگر منظورمان از «فورکهای بیت کوین» ارتقاهایی است که روی خود بیت کوین نشستند، سافت فورکها موفقترین بخش ماجرایند. SegWit با BIP 141 دادههای امضا را بیرون از بدنهٔ اصلی تراکنش گذاشت و آن را یکچهارم اندازهٔ واقعی میشمارد. Taproot (BIP 341) هم با وضعیت «Deployed» در بلاک ۷۰۹٬۶۳۲ فعال شد و مشخصات رسمیاش در BIP-341 آمده است.
در مقابل، فورک ناموفق ۲۰۲۶ را داریم. BIP-110 قرار بود برای حدود یک سال، ذخیرهٔ دادههای غیرمالی را در تراکنشها محدود کند. طبق متن رسمی BIP-110، فعالسازی به آستانهٔ ۱۱۰۹ از ۲۰۱۶ بلاک (۵۵ درصد) نیاز داشت و سیگنال اجباری در بلاکهای ۹۶۱٬۶۳۲ تا ۹۶۳٬۶۴۷ تعریف شده بود. وضعیت این BIP امروز «Closed» است و نسخهٔ ۱٫۰٫۱ (۹ اوت ۲۰۲۶) میگوید پس از انشعاب زنجیره و توقف استخراج بسته شد.
جزئیات ماجرا را در گزارشهای ما بخوانید: مهلت سیگنالدهی فورک BIP-110 و توقف فورک پس از دو بلاک. با حمایت حدود ۲٫۵ درصد هشریت، زنجیرهٔ منشعب در حدود هشت ساعت فقط ۲ بلاک زد، در حالی که زنجیرهٔ اصلی ۴۸ بلاک جلو رفت. پیام ماجرا ساده است: در بیت کوین، فورک بدون پشتوانهٔ ماینرها و اکوسیستم به جایی نمیرسد.
فورکها در یک نگاه: نوع، سال و وضعیت امروز
جدول زیر همهٔ نمونههای این مقاله را کنار هم گذاشته است. اعداد بازار از CoinGecko با آخرین بهروزرسانی ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶ (۰۳:۴۴ UTC) گرفته شدهاند و مقیاس همه دلار آمریکاست.
فورکهای بیت کوین امروز چقدر ارزش دارند؟
برای جواب دادن باید «ارزش» را به چند پرسش قابل اندازهگیری تقسیم کرد: اندازهٔ بازار، امنیت (هشریت)، فعالیت واقعی و فاصله با بیت کوین. همهٔ اعداد زیر از CoinGecko، Blockchair و mempool.space در ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶ خوانده شدهاند.
اندازهٔ بازار نسبت به بیت کوین
ارزش بازار بیت کوین حدود ۱٫۳۱ تریلیون دلار است. ارزش بازار بیت کوین کش (۴٫۲۰۶ میلیارد) حدود ۰٫۳۲ درصد آن و لایت کوین (۳٫۴۹۸ میلیارد) حدود ۰٫۲۷ درصد آن است. قیمت BCH معادل ۰٫۰۰۳۲ بیت کوین و قیمت LTC حدود ۰٫۰۰۰۶۹ بیت کوین است.
تاریخ این فاصله را روشنتر میکند. در ۱۹ دسامبر ۲۰۱۷ که BCH به اوج ۳٬۷۸۵٫۸۲ دلاری رسید، بیت کوین در همان روز بین ۱۶٬۳۰۰ و ۱۸٬۹۵۰ دلار معامله میشد؛ یعنی هر BCH بیش از ۲۰ درصد ارزش یک بیت کوین را داشت. امروز این نسبت حدود ۶۰ برابر کوچکتر شده است. لایت کوین هم در ۹ مه ۲۰۲۱ (اوج ۴۱۰٫۲۶ دلار) حدود ۰٫۰۰۷ بیت کوین ارزش داشت و امروز تقریباً ده برابر کمتر است.
امنیت و فعالیت شبکه

- هشریت بیت کوین: حدود ۱۰۰۵ اگزاهش بر ثانیه (Blockchair) و ۹۶۵ اگزاهش (mempool.space)؛ دو منبع بر سر لحظهٔ اندازهگیری فرق دارند، ولی هر دو حدود یک زتاهشاند.
- هشریت بیت کوین کش: حدود ۳٫۵ اگزاهش بر ثانیه، یعنی نزدیک ۱ به ۲۸۰ در برابر بیت کوین.
- هشریت لایت کوین: حدود ۲٫۴۶ پتاهش، ولی با الگوریتم Scrypt و بدون مقایسهٔ مستقیم با اعداد SHA-256.
- تراکنش ۲۴ ساعته: بیت کوین ۶۸۵٬۴۸۲، لایت کوین ۱۴۷٬۲۴۴ و بیت کوین کش ۱۵٬۱۷۸.
- میانگین کارمزد ۲۴ ساعته: بیت کوین حدود ۰٫۲۴ دلار، بیت کوین کش حدود ۰٫۰۰۴ دلار و لایت کوین حدود ۰٫۰۰۲ دلار.
خلاصه: این شبکهها کارمزد بسیار پایین دارند، یعنی ادعای «پول الکترونیکی ارزان» در عمل درست است. اما پشتوانهٔ امنیتی بیت کوین کش در برابر بیت کوین بسیار کم است و تعداد تراکنشها هم چند برابر کمتر است. تجربهٔ BSV و BTG نشان میدهد این ضعف فقط نظری نیست.
پذیرش نهادی و ETF
وضعیت ETF لایت کوین و بیت کوین کش را در این نوشته از منبع رسمی تأیید نکردیم. جستوجوی ما فقط پروندههای ۲۰۲۵ را نشان داد، پس بیش از این چیزی نمینویسیم: وضعیت فهرستشدن این صندوقها اعلام نشده یا دستکم تأیید نشده است. پیش از هر تصمیم، صفحهٔ رسمی ناشر صندوق را بخوانید.
حملهٔ ریپلی و «سکههای رایگان فورک» چه خطری دارند؟
هر هارد فورک این وسوسه را میآورد که با دارایی بیت کوین، سکهٔ تازهای هم دریافت کنید. اما باید بدانید که ایردراپ فورک الزاماً سود نیست. اگر دو زنجیره تراکنش یکسانی را بپذیرند، یک انتقال روی یکی ممکن است روی دیگری هم اجرا شود و دارایی اصلی شما را جابهجا کند. به این حمله «ریپلی» میگویند و در گزارش حملهٔ ریپلی در فورک BIP-110 کامل توضیح دادهایم.
قاعدهٔ محافظهکارانه این است که پیش از فروش یا انتقال سکهٔ فورک، از صرافی یا کیف پول خود بپرسید فورک «ریپلی پروتکشن» دارد یا نه. اگر پاسخ روشن نبود، به دارایی اصلی دست نزنید. برای کسانی که با بیت کوین از صفر آشنا میشوند، بیت کوین چیست نقطهٔ شروع خوبی است.
۵ سؤال پیش از خرید هر فورک کداماند؟
این پنج سؤال را برای هر فورکی، از لایت کوین گرفته تا انشعاب تازهای که فردا اعلام میشود، بپرسید:
- نوعش چیست؟ سافت فورک، هارد فورک زنجیره یا فورک کد؟ جواب تعیین میکند دارایی رایگان میگیرید یا نه.
- کدام ماینرها پشتش هستند؟ سهم هشریت را در منبع رسمی یا اکسپلورر ببینید. BIP-110 با حدود ۲٫۵٪ حمایت زمینگیر شد.
- ریپلی پروتکشن دارد؟ بدون آن، جابهجایی سکه ریسک دارد.
- کجا معامله میشود و نقدشوندگی چقدر است؟ رتبه و ارزش بازار را با تاریخ بگیرید، نه از تبلیغ.
- کاربرد واقعی دارد یا فقط روایت؟ تعداد تراکنش ۲۴ ساعته و پذیرش پرداخت را بسنجید، نه شعار «بیت کوین بهتر».
لایت کوین و بیت کوین کش را در ارزینجا چطور بررسی کنیم؟
اگر پس از بررسی تصمیم گرفتید این دو ارز را در سبد خود بسنجید، میتوانید در ارزینجا خرید آنی با تومان انجام دهید؛ وضعیت خرید، واریز و برداشت هر ارز را همیشه از صفحهٔ همان ارز بخوانید. کارمزد ارزینجا عدد ثابتی در صفحهٔ ارزها ندارد؛ برای هزینهها صفحهٔ کارمزد ارزینجا مرجع است. آموزش گامبهگام خرید BCH را هم در خرید بیت کوین کش نوشتهایم، و برای سنجش مبنای مقایسه، صفحهٔ بیت کوین را کنار آنها نگه دارید.
جمعبندی: فورکهای بیت کوین هنوز ارزش دارند؟
جواب کوتاه این است: «ارزش» دارند، ولی ارزش معنایی که خیلیها از ایردراپ فورک تصور میکردند، نه. لایت کوین بهعنوان فورک کد و بیت کوین کش بهعنوان هارد فورک هنوز زندهاند، کارمزد پایین دارند و در رتبههای ۲۴ و ۲۵ بازار هستند. اما نسبت به بیت کوین فاصلهٔ بسیار بزرگی پیدا کردهاند و فورکهای ناموفق مثل BIP-110 نشان میدهند بدون پشتوانهٔ ماینرها و اکوسیستم، انشعاب جایی نمیرسد.
پس اگر فورکهای بیت کوین را برای سرمایهگذاری میسنجید، با همان ۵ سؤال بالا شروع کنید و بهجای روایت، به داده و منبع رسمی تکیه کنید. تصمیم نهایی با شماست.
سلب مسئولیت: این مقاله آموزشی است و توصیهٔ خرید، فروش یا سرمایهگذاری دربارهٔ فورکهای بیت کوین نیست. قیمتها و آمار شبکهها پیوسته تغییر میکنند و هر معامله در بازار رمزارز ریسک دارد.
سوالات متداول
فورکهای بیت کوین چه تفاوتی با هم دارند؟
سافت فورک قواعد را سختگیرانهتر میکند و زنجیره دو نیم نمیشود (SegWit و Taproot). هارد فورک قواعد ناسازگار میآورد و زنجیرهٔ دوم میسازد (بیت کوین کش در ۱ اوت ۲۰۱۷). فورک کد هم کپی نرمافزار و ساخت زنجیرهای کاملاً جدا از صفر است (لایت کوین در ۲۰۱۱).
آیا لایت کوین فورک بیت کوین است؟
لایت کوین فورک کد بیت کوین است، نه انشعاب از زنجیرهٔ آن. چارلی لی آن را در ۷ اکتبر ۲۰۱۱ با الگوریتم Scrypt، بلاک ۲٫۵ دقیقهای و سقف ۸۴ میلیون واحد منتشر کرد. دارندگان بیت کوین هنگام راهاندازی آن چیزی دریافت نکردند.
بیت کوین کش چه زمانی از بیت کوین جدا شد؟
طبق سایت رسمی بیت کوین کش، زنجیره در ۱ اوت ۲۰۱۷ پس از بلاک ۴۷۸٬۵۵۸ شکافت. هر کس در آن لحظه بیت کوین داشت، روی زنجیرهٔ جدید هم به همان مقدار BCH دریافت کرد. بعدتر BSV در نوامبر ۲۰۱۸ و eCash در نوامبر ۲۰۲۰ از آن جدا شدند.
آیا فورکهای بیت کوین هنوز ارزش خرید دارند؟
این مقاله توصیهٔ خرید نمیدهد. دادههای ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶ نشان میدهد بیت کوین کش رتبهٔ ۲۴ و لایت کوین رتبهٔ ۲۵ دارند، اما ارزش بازارشان هر کدام کمتر از یک درصد بیت کوین است. پیش از هر تصمیم، نوع فورک، هشریت، نقدشوندگی و ریسک ریپلی را بسنجید.
حملهٔ ریپلی در فورکها چیست؟
اگر دو زنجیره تراکنش یکسانی را بپذیرند، انتقالی که روی یکی ثبت میشود ممکن است روی دیگری هم اجرا شود و دارایی اصلی شما را جابهجا کند. پیش از فروش سکهٔ فورک بررسی کنید که ریپلی پروتکشن دارد و اگر مطمئن نیستید، به دارایی اصلی دست نزنید.
